Giorgia Meloni: od robotniczej Garbatelli do pierwszego kobiecego fotela premiera Włoch

Giorgia Meloni rządzi Włochami od października 2022 roku jako pierwsza kobieta na czele tamtejszego rządu. Jej droga z robotniczej dzielnicy Rzymu, przez struktury ugrupowań wywodzących się z postfaszyzmu, aż po stanowisko szefowej rządu jednego z największych państw Unii Europejskiej, należy do najbardziej nieoczywistych karier politycznych na kontynencie w ostatnich dekadach.

Najważniejsze:

• Meloni jest pierwszą kobietą premierem Włoch i stoi na czele jednego z najdłużej funkcjonujących powojennych rządów tego kraju.
• Jej polityczne korzenie tkwią w środowiskach postfaszystowskich, choć dziś kieruje partią Bracia Włosi, zaliczaną do nurtu prawicowo-konserwatywnego.
• Mimo twardego kursu w polityce wewnętrznej, na arenie międzynarodowej postawiła na wsparcie Ukrainy oraz utrzymanie Włoch w NATO i strefie euro.

Dzieciństwo w Garbatelli: prawica z lewicowej dzielnicy

Giorgia Meloni urodziła się 15 stycznia 1977 roku w Rzymie i całe dzieciństwo spędziła w Garbatelli, dzielnicy o wyraźnie robotniczym charakterze, gdzie przez dekady dominowała lewicowa tradycja polityczna. To właśnie ten kontekst społeczny sprawia, że jej późniejszy wybór prawicy jest tym bardziej zaskakujący: wyrosła w środowisku, które politycznie ciążyło w dokładnie przeciwnym kierunku. Zanim poświęciła się polityce na pełny etat, pracowała między innymi jako barmanka. Już jako piętnastolatka wykazała instynkt organizatorki, powołując do życia stowarzyszenie młodzieżowe sprzeciwiające się reformie szkolnictwa proponowanej przez ówczesną minister edukacji.

Od młodzieżówki do liderki: kariera bez skrótów

Początki kariery politycznej Meloni wiążą się ze strukturami wywodzącymi się z włoskiego neofaszyzmu. W 1996 roku została głównym reprezentantem Azione Studentesca, studenckiego ruchu Sojuszu Narodowego, partii postfaszystowskiej, która wyrosła z Włoskiego Ruchu Społecznego i stopniowo przesuwała się ku narodowemu konserwatyzmowi. Jako liderka ruchu studenckiego promowała inicjatywy bliskie codziennym problemom młodych ludzi i ich rodzin: postulowała otwieranie szkół w godzinach popołudniowych oraz bezpłatne wypożyczanie podręczników, propozycje wyraźnie adresowane do klasy pracującej, nie do elit.

Czytaj także: Meloni i Trump jednak się nie pogodzą. Premier Włoch po oburzających słowach prezydenta USA: On kłamie

Przez cztery lata, do 2002 roku, zasiadała w radzie prowincji Rzym. W tym samym roku, po kongresie w miejscowości Viterbo, stanęła na czele Azione Giovani, młodzieżówki Sojuszu Narodowego. W 2006 roku po raz pierwszy uzyskała mandat poselski w Izbie Deputowanych, a przy okazji stała się najmłodszą wiceprzewodniczącą tej izby w historii Włoch. W 2008 roku objęła tekę ministra do spraw młodzieży w gabinecie Silvia Berlusconiego i sprawowała ją przez trzy lata.

Czytaj także: Czy „oś Meloni-Merz” zmieni Europę?. Przywódcy Włoch i Niemiec obierają wspólny antymigracyjny kurs

W 2012 roku była jedną ze współzałożycielek partii Bracia Włosi. Początkowo współdzieliła przywództwo z dwiema innymi osobami, by w 2014 roku objąć je samodzielnie.

Skok w sondażach: jak opozycja staje się rządem

Decydujący impuls do wzrostu popularności Braci Włochów przyniosła pandemia COVID-19. Kiedy niemal wszystkie liczące się ugrupowania, zarówno lewicowe, jak i prawicowe, weszły w skład szerokiego rządu jedności narodowej pod kierownictwem Maria Draghiego, partia Meloni pozostała jedyną wyraźną siłą opozycyjną w parlamencie. Dawało to jej formacji wyłączność na krytykę obozu rządzącego dokładnie wtedy, gdy narastało społeczne niezadowolenie. To klasyczny mechanizm polityczny: im szersza koalicja rządząca, tym bardziej rośnie znaczenie tych, którzy stoją poza nią.

Czytaj także: Meloni stawia na Europę. Wielu nie kryje zaskoczenia, ale czy to faktycznie coś nowego?

Gdy gabinet Draghiego upadł i rozpisano przedterminowe wybory na 2022 rok, centroprawicowa koalicja zdobyła większość w obu izbach parlamentu, a Bracia Włosi okazali się jej najsilniejszym ogniwem. Prezydent Sergio Mattarella powierzył Meloni misję sformowania rządu, a nowy gabinet został zaprzysiężony następnego dnia. W ten sposób Giorgia Meloni stała się pierwszą kobietą na stanowisku premiera w historii Włoch.

Twarda prawica w kraju kompromisów: poglądy i ich praktyczny wymiar

Meloni konsekwentnie podkreśla przywiązanie do wartości chrześcijańskich i rodzinnych. Sprzeciwia się małżeństwom par jednopłciowych i adopcji dzieci przez takie pary, a aborcję określiła mianem porażki. Krytycznie odnosi się do nielegalnej imigracji. Jednocześnie opowiada się za obecnością Włoch w NATO, Unii Europejskiej i strefie euro, zastrzegając, że brukselska biurokracja jest jej zdaniem nadmierna.

Stosunek Meloni do dziedzictwa faszyzmu pozostaje kwestią otwartą. Mussoliniego określiła jako postać niejednoznaczną i trudną do oceny, a o samym faszyzmie stwierdziła, że należy już wyłącznie do historii. Krytycy wskazują, że takie sformułowania to eufemizmy, które unikają wyraźnego potępienia. Sama Meloni kreśli mapę swojego miejsca na globalnej scenie politycznej, wskazując na ideowe pokrewieństwo z izraelskim Likudem, brytyjskimi torysami i amerykańskimi republikanami.

Zaskoczeniem dla wielu obserwatorów była ewolucja jej stanowiska wobec Rosji. Przed rosyjską inwazją na Ukrainę opowiadała się za poprawą relacji włosko-rosyjskich. Po ataku jednoznacznie potępiła agresję i zobowiązała się do kontynuacji wsparcia dla Ukrainy, i dotrzymała słowa.

Życie prywatne

Do 2023 roku partnerem życiowym Meloni był dziennikarz Andrea Giambruno, z którym ma córkę. Jej szwagrem jest polityk Francesco Lollobrigida.

Pozycja międzynarodowa: liderka europejskiej prawicy

Od 2020 do 2025 roku Meloni stała na czele Partii Europejskich Konserwatystów i Reformatorów, zrzeszającej prawicowe i eurosceptyczne ugrupowania w Parlamencie Europejskim. Jej znaczenie wykracza dziś daleko poza ramy włoskiej polityki: jako szefowa rządu jednego z największych państw UE i wieloletnią przewodniczącą tej europejskiej formacji stała się punktem odniesienia dla całej europejskiej prawicy, zarówno dla jej zwolenników, jak i oponentów. Rzadko zdarza się, by polityk, który zaczynał od marginalnej roli w młodzieżówce partii z neofaszystowskim rodowodem, w ciągu trzech dekad stał się tak wyrazistą postacią na kontynentalnej scenie.

Najczęściej zadawane pytania

Jak Meloni godzi postfaszystowskie korzenie swojej partii z członkostwem Włoch w NATO i UE?

To jedno z kluczowych napięć w jej biografii politycznej. Bracia Włosi wywodzą się ze środowisk postfaszystowskich, lecz Meloni konsekwentnie podkreśla, że ugrupowanie przyjęło porządek demokratyczny i prozachodni kurs w polityce zagranicznej. O samym faszyzmie stwierdziła, że należy już wyłącznie do historii. W praktyce jej rząd utrzymuje Włochy w NATO i strefie euro, a jej deklaracje prozachodnie i proukraińskie są traktowane przez sojuszników poważnie. Krytycy zwracają jednak uwagę, że retoryczne zdystansowanie się od przeszłości nie zaciera ciągłości organizacyjnej partii.

Dlaczego Bracia Włosi tak wyraźnie urośli w sondażach akurat w czasie pandemii?

Gdy niemal wszystkie liczące się formacje polityczne tworzyły razem rząd jedności narodowej, Bracia Włosi pozostali poza nim jako jedyna wyrazista siła opozycyjna. Dawało to Meloni monopol na krytykę obozu władzy dokładnie wtedy, gdy niezadowolenie społeczne rosło. To mechanizm dobrze znany z historii wielu demokracji: im szersza koalicja rządząca, tym cenniejsza staje się pozycja tych, którzy stoją po drugiej stronie barykady.

Czy Meloni jest pierwszą kobietą na tak wysokim stanowisku we Włoszech?

Tak, jest pierwszą kobietą premierem w historii Włoch. Wcześniej była też najmłodszą wiceprzewodniczącą Izby Deputowanych w dziejach tego kraju, osiągając to po wyborach w 2006 roku. Oba rekordy łączy jeden wspólny mianownik: Meloni osiągała je w strukturach politycznych, które przez dekady były zdominowane przez mężczyzn.

Jak przebiega kariera Meloni w porównaniu z innymi europejskimi przywódczyniami?

Meloni zaczęła działalność polityczną jako nastolatka i przez ponad trzy dekady budowała pozycję wyłącznie od wewnątrz struktur partyjnych, bez zaplecza akademickiego ani biznesowego, które często toruje drogę na szczyt. Objęcie stanowiska premier po zaledwie kilku latach od momentu, gdy jej partia była ugrupowaniem marginalnym, stawia ją w rzędzie polityków o wyjątkowo szybkiej trajektorii wzrostu, choć źródła tej szybkości, m.in. strategiczna decyzja o pozostaniu w opozycji, były równie ważne co sama charyzma liderki.

Fot. Giuseppe Vasi / Wikimedia Commons (Public domain)