Mandaryna: tancerka, która śpiewała – i piosenkarka, którą zapamiętano z Sopotu

Marta Wiśniewska, znana jako Mandaryna, do dziś funkcjonuje w zbiorowej pamięci głównie przez pryzmat jednego wieczoru: festiwalu sopockiego w 2005 roku i głośnej krytyki jej warunków wokalnych. Ten obraz jest jednak niepełny, zanim ktokolwiek usłyszał ją na scenie, była utytułowaną tancerką z krajowym tytułem mistrzowskim, choreografką i budowniczką własnego zespołu tanecznego. Muzyka była w jej karierze rozdziałem ważnym, ale niekoniecznie najtrwalszym.

Najważniejsze:

• Taniec, nie muzyka, był pierwotnym i udokumentowanym fundamentem jej kariery, zdobyła krajowy tytuł mistrzowski w hip-hopie, zanim ktokolwiek usłyszał ją śpiewającą.
• Jej pierwsze dwa albumy studyjne, Mandaryna.com i Mandarynkowy sen, odniosły mierzalny sukces sprzedażowy: pierwsza płyta uplasowała się w pierwszej dziesiątce polskiej listy albumów i otrzymała złotą płytę, druga zadebiutowała na wysokiej pozycji krajowej listy sprzedaży.
• Singel „Ev’ry Night” trafił na listy przebojów w Austrii i pozostał jej najbardziej rozpoznawalnym utworem, mimo że towarzyszący mu festiwalowy występ przeszedł do historii jako wpadka wokalna.
• Szkoła tańca, którą otworzyła jeszcze w czasie aktywnej kariery muzycznej, przetrwałarwała tę karierę o co najmniej kilka lat i stała się jej główną działalnością po ogłoszeniu końca kariery muzycznej w 2013 roku.
• Do koncertowania wróciła w 2018 roku.

Z tańca do show-biznesu: droga, która zaczęła się w szkole podstawowej

Zanim Mandaryna stała się twarzą tabloidowych nagłówków, była przede wszystkim tancerką z poważnym dorobkiem. Jeszcze w szkole podstawowej, w jej trzeciej klasie, dołączyła do dziecięcego zespołu tanecznego Krajki i spędziła w nim kolejnych siedem lat. W 1996 roku, jako zawodniczka grupy tanecznej działającej pod nazwą 7 coma 7, sięgnęła po najwyższy krajowy tytuł w tańcu hip-hop. To osiągnięcie rzadko pojawia się w popularnych omówieniach jej kariery, a tymczasem stawia w zupełnie innym świetle późniejsze zarzuty o brak umiejętności, w tańcu jej kompetencje były udokumentowane i potwierdzone na najwyższym krajowym poziomie na długo przed wejściem do muzycznego show-biznesu.

Na przełomie XX i XXI wieku związała się z Ich Troje, początkowo jako tancerka, z czasem też jako choreografka. Warsztat rozwijała wielotorowo: przez niemal trzy lata uczęszczała do szkoły kaskaderskiej w Łodzi, równolegle trenując akrobatykę. W 2000 roku przystąpiła do budowania własnego zespołu tanecznego, najpierw poszerzała skład tańczący pracujący przy Ich Troje, a następnie zorganizowała własny casting i stworzyła niezależną grupę, którą angażowała do projektów poza tym zespołem.

Medialny rozgłos przyniosła jej jednak nie ta działalność, lecz prywatny związek z Michałem Wiśniewskim. Para wzięła udział w programie telewizyjnym Jestem jaki jestem w latach 2003–2004. To właśnie na potrzeby tego formatu Mandaryna nagrała pierwsze wokalne nagrania, między innymi anglojęzyczny standard oraz polskojęzyczny utwór, i to te nagrania skłoniły ją do poważnego myślenia o karierze muzycznej. Do przygotowań przystąpiła zimą 2003 roku.

Debiut muzyczny: cover Whitesnake i płyta z niemieckimi producentami

Latem 2004 roku, jako dołącznik do popularnego czasopisma kobiecego, ukazał się minialbum z pięcioma utworami, był to jednak jedynie wstęp do właściwego debiutu. Przy pracy nad pierwszym singlem Mandaryna sięgnęła po współpracę z niemieckim projektem muzycznym Groove Coverage, który poznała jeszcze przy okazji nagrywania programu telewizyjnego. Efektem była jej wersja klasycznego rockowego przeboju w aranżacji dance, wydana jako zapowiedź debiutanckiej płyty.

Album Mandaryna.com ukazał się w sierpniu 2004 roku. Za jego produkcją stały Groove Coverage oraz kilku innych niemieckich realizatorów. Płyta utrzymana w klimacie dance-pop uplasowała się na ósmej pozycji krajowej listy albumów i uzyskała status złotej płyty za sprzedaż przekraczającą 35 tysięcy egzemplarzy. Kilka miesięcy później wystąpiła na branżowym festiwalu TOPtrendy jako jedna z artystek z najlepszym wynikiem sprzedażowym roku, Mandaryna.com znalazła się wśród dziesięciu najchętniej kupowanych płyt w Polsce w 2004 roku.

Warto umieścić ten wynik w kontekście: ósme miejsce na liście i złota płyta za 35 tysięcy kopii oznaczały, że polska scena dance-pop miała wówczas realną publiczność, a debiutantka bez wcześniejszego doświadczenia muzycznego potrafiła ją przyciągnąć. Źródło nie pozwala porównać tego wyniku z innymi artystami tamtego okresu, ale sam fakt obecności wśród dziesięciu najlepiej sprzedających się albumów roku mówi o skali sukcesu wyraźnie.

„Ev’ry Night” i Sopot 2005: fenomen kulturowy z wycieku nagrania

Latem 2005 roku ukazał się singel „Ev’ry Night”, zapowiadający drugi album studyjny. Utwór zaskakująco dobrze poradził sobie za granicą: w Austrii zajął trzecie miejsce na jednym z zestawień tanecznych i pierwsze na innym. Promowany przez niego album Mandarynkowy sen, wydany w sierpniu 2005 roku, zadebiutował na wysokiej pozycji krajowej listy sprzedaży i utrzymał się tam przez dwa kolejne tygodnie. Płyta powstała w oparciu o produkcje Haralda Reitingera i Ulego Fishera.

Z singlem „Ev’ry Night” Mandaryna zakwalifikowała się do festiwalowego konkursu w Sopocie. Tym, co uczyniło z tego wieczoru kulturowy fenomen, nie był sam występ, lecz jego poprzedzające dni. Na kilka dni przed koncertem w internecie pojawiło się amatorskie nagranie, na którym słychać ją fałszującą. W ówczesnym kontekście medialnym był to poważny problem: playback był w Polsce normą i tolerowaną konwencją, ale wyciek nagrania zamknął Mandarynie wyjście awaryjne, śpiewanie z taśmy po ujawnieniu problemów wokalnych byłoby nie do obrony. Zdecydowała się zaśpiewać na żywo, bez wsparcia nagranego podkładu, co w tamtym czasie było wyborem nieszczególnie popularnym i niemal natychmiast stawiającym artystkę pod ostrzałem.

Wykonała dwa utwory: swój festiwalowy singel oraz cover polskiej piosenki. Jury oceniło jej możliwości wokalne krytycznie. Widzowie mieli inne zdanie, zajęła drugie miejsce w telefonicznym głosowaniu publiczności, zdobywając 16 procent głosów. W późniejszych latach wyjaśniała, że na przebieg występu wpłynęły problemy techniczne: niedziałający odsłuch i wyłączone mikrofony chórku towarzyszącego jej na scenie. Niezależnie od tego, jak oceniać te wyjaśnienia, mechanizm był klasyczny dla show-biznesu: medialna burza wzmocniła rozpoznawalność singla, a „Ev’ry Night” pozostał jej najbardziej kojarzoną piosenką.

Dyskografia studyjna: cztery projekty, różne losy

Po Sopocie: trasy, nagrody i nieoczekiwana ekspansja zagraniczna

Sopocki wieczór nie zahamował jej aktywności, wręcz przeciwnie. Po festiwalu wydała cover rockowego klasyka z repertuaru Bon Jovi jako drugi singel z Mandarynkowego snu. W drugiej połowie 2005 roku odbyła trasę koncertową w Stanach Zjednoczonych, zagrała dla polonijnej publiczności w Niemczech i wystąpiła w polskich programach telewizyjnych prezentujących hity sezonu. Wcześniej, w kwietniu 2005 roku, odebrała nagrodę Eska Music Award w kategorii artystki roku. Rok później ponownie pojawiła się w gronie artystów z najlepszymi wynikami sprzedażowymi na festiwalu TOPtrendy.

W 2006 roku brała lekcje śpiewu. Źródło notuje ten fakt bez komentarza, i tyle możemy powiedzieć z całą pewnością.

Szkoła tańca jako projekt trwalszy niż płyty

W 2007 roku, jeszcze w trakcie aktywnej kariery muzycznej, uruchomiła szkołę tańca działającą pod własną marką. Decyzja ta nabrała szczególnego znaczenia w perspektywie kolejnych lat: gdy w 2013 roku ogłosiła zakończenie kariery muzycznej i skupiła się na działalności tanecznej oraz sędziowskiej, szkoła okazała się projektem o znacznie dłuższym horyzoncie niż kolejne albumy.

Trzeci pełny album studyjny, AOK, wydała w 2009 roku. Cztery lata później oficjalnie poinformowała o końcu kariery muzycznej. Do koncertowania wróciła w 2018 roku, źródło nie precyzuje, na jakich warunkach ani z jakim repertuarem.

Sylwetka: kim jest Mandaryna poza sceną muzyczną

Marta Katarzyna Wiśniewska z domu Mandrykiewicz urodziła się 12 marca 1978 roku w Łodzi. Z wykształcenia jest animatorem kultury, ukończyła policealne studium zawodowe w zakresie projektowania i reklamy na wydziale aktorskim łódzkiej uczelni artystycznej. Uczęszczała też do warszawskiej szkoły aktorskiej prowadzonej przez Halinę i Jana Machulskich. Oficjalnie funkcjonuje jako piosenkarka, tancerka, instruktorka tańca, choreografka i międzynarodowy sędzia tańca hip-hop, a wcześniej również jako aktorka i prezenterka telewizyjna.

Ten ostatni tytuł, sędzia międzynarodowy, jest bodaj najrzadziej przywoływanym elementem jej biogramu, a zarazem tym, który najsilniej poświadcza powagę tanecznej ścieżki kariery. Nie jest to tytuł honorowy, lecz kwalifikacja zawodowa, która zamyka koło: od dziecięcego zespołuiecięcego zespołu folklorystycznego, przez mistrzostwo Polski w hip-hopie, przez choreografię dla jednego z najgłośniejszych polskich zespołów lat 2000, aż po sędziowanie na poziomie międzynarodowym.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Mandaryna wróciła kiedykolwiek do współpracy z Ich Troje?

Dostępne źródła nie potwierdzają powrotu do muzycznej współpracy z tym zespołem po zakończeniu jej tam pracy jako tancerki i choreografki. Jej kariera muzyczna rozwijała się jako solowa.

Jak bardzo sukces jej płyt był wyjątkowy jak na debiutantkę bez muzycznego background’u?

Złota płyta za debiut i dziesiąte miejsce wśród najchętniej kupowanych albumów roku to wynik, którego nie osiąga większość artystów, nawet tych z doświadczeniem muzycznym. Drugi album zadebiutował na szczycie listy sprzedaży. Niezależnie od oceny jej umiejętności wokalnych, dane sprzedażowe wskazują na realną popularność w pierwszej połowie lat 2000.

Dlaczego sopocka wpadka stała się tak głośna?

Zbiegło się kilka elementów: wyciek nagrania tuż przed występem, jej decyzja o zaśpiewaniu bez playbacku w warunkach, które (według jej późniejszych relacji) były technicznie niesprzyjające, oraz publiczna rozbieżność między oceną jury a poparciem widzów. To połączenie skandalu, odwagi i paradoksalnego sukcesu u publiczności stworzyło historię, którą media chętnie opowiadały latami.

Co się stało z jej karierą po 2009 roku?

Po wydaniu kolejnego albumu studyjnego stopniowo wycofywała się z działalności muzycznej. W 2013 roku ogłosiła jej oficjalny koniec i skupiła się na szkole tańca oraz pracy jako sędzia tańca hip-hop. Do koncertowania wróciła w 2018 roku.

Fot. Korpusik / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)