Polski rekord emerytalny 2025: świetne zyski, skromna baza. Co to znaczy dla Twojej emerytury?

Urząd Komisji Nadzoru Finansowego udostępnił komplet danych o kondycji polskiego rynku emerytalnego z końca 2025 roku. Równolegle Polski Fundusz Rozwoju opublikował raport porównujący nasze wyniki z resztą krajów OECD. Wyłania się z nich obraz pełen sprzeczności: programy kapitałowe osiągnęły stopę zwrotu nieosiągalną dla żadnego innego rozwiniętego państwa, a jednocześnie łączna wartość zgromadzonego kapitału emerytalnego pozostaje jedną z najniższych w całej organizacji. Żeby zrozumieć, co to znaczy dla portfela konkretnego Polaka, trzeba wyjść poza nagłówki i zajrzeć do historii systemu.

Najważniejsze:

• Polskie programy emerytalne oparte na inwestowaniu składek wypracowały w 2025 roku realną stopę zwrotu przekraczającą 31 proc. Więcej niż jakikolwiek inny kraj OECD.
• Ponad dziewięć dziesiątych polskich aktywów emerytalnych jest ulokowanych w akcjach, to najwyższy odsetek wśród państw OECD i bezpośrednia przyczyna rekordowego wyniku, gdy warszawska giełda przeżywała wyjątkowo udany rok.
• Wartość polskich aktywów emerytalnych w relacji do PKB oscyluje wokół 11 proc. Plasuje nas to w ogonie rankingu OECD. Lider zestawienia, Dania, osiąga wartość dwudziestokrotnie wyższą.
• Niemal wyłącznie akcyjny portfel działa jak dźwignia: nagradza w czasach hossy i boleśnie karze w czasach bessy. Rok 2025 był tym pierwszym scenariuszem, następny może być zupełnie inny.
• Niska baza kapitałowa to skutek krótkiej historii systemu i reformy sprzed ponad dekady, która przeniosła część aktywów z funduszy emerytalnych do ZUS-u.

Co mówią dane KNF i PFR

Komisja Nadzoru Finansowego poinformowała o udostępnieniu pełnych danych dotyczących sytuacji na rynku emerytalnym w Polsce według stanu na grudzień 2025 roku. Równolegle Polski Fundusz Rozwoju opublikował raport o oszczędnościach Polaków, który zestawia krajowe wyniki z danymi pozostałych członków OECD. To właśnie to zestawienie odsłania pełny, i niejednoznaczny, obraz polskiego systemu.

Skąd się wziął rekordowy wynik?

Programy emerytalne oparte na inwestowaniu składek, takie jak otwarte fundusze emerytalne, pracownicze plany kapitałowe czy indywidualne konta emerytalne, osiągnęły w ubiegłym roku realną stopę zwrotu przekraczającą 31 proc. Żaden inny kraj należący do OECD nie zbliżył się do tego wyniku.

Raport PFR wskazuje na dwa nakładające się mechanizmy. Pierwszy to struktura portfeli: udział akcji w polskich aktywach emerytalnych był najwyższy spośród wszystkich badanych państw. Jak wyjaśniają analitycy funduszu, tak wysoki odsetek inwestycji akcyjnych nie jest w polskim systemie niczym wyjątkowym, jest zbliżony do wieloletniej średniej i wynika po części z przepisów, które wykluczają określone kategorie instrumentów dłużnych z portfeli otwartych funduszy emerytalnych. Drugi mechanizm to wyjątkowo korzystna koniunktura na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w 2025 roku.

Połączenie niemal wyłącznie akcyjnego portfela z doskonałym rokiem giełdowym dało wynik, jakiego nie odnotował żaden inny rynek rozwinięty.

Uwaga na efekt „wyjątkowego roku”

W tym miejscu warto postawić pytanie, które w medialnym obiegu najczęściej znika: czy ponad 31 proc. to trwały trend, czy jednorazowa anomalia? Odpowiedź wynika wprost ze struktury portfeli. Skoro zdecydowana większość kapitału emerytalnego jest ulokowana w akcjach, wynik jest bezpośrednią pochodną giełdowej koniunktury. W roku, gdy GPW radzi sobie świetnie, ta sama struktura generuje rekordy. W roku gorszej koniunktury, identyczna alokacja może przynieść straty równie spektakularne co tegoroczne zyski.

Warto wyobrazić sobie sytuację odwrotną: gdyby warszawska giełda zanotowała w 2025 roku głębszą korektę, Polska znalazłaby się nie na szczycie rankingu OECD, lecz przy jego dnie. To nie jest spekulacja, to logiczna konsekwencja strategii opartej niemal wyłącznie na akcjach. Wysoka koncentracja w jednej klasie aktywów to po prostu wysoki poziom ryzyka, działający symetrycznie w obu kierunkach. Raport PFR tego nie ukrywa, ale w publicznym przekazie imponująca liczba łatwo żyje własnym życiem, oderwana od kontekstu zmienności.

Dla osoby oszczędzającej na emeryturę przez kolejne 20–30 lat liczy się nie jeden rekordowy rok, lecz średnia wieloletnia stopa zwrotu po uwzględnieniu lat strat. Historia pokazuje, że im wyższy udział akcji, tym większe wahania wokół tej średniej, co może być akceptowalne dla trzydziestolatka z długim horyzontem inwestycyjnym, ale staje się poważnym problemem dla kogoś zbliżającego się do wieku emerytalnego.

Drugi biegun medalu: dużo procentów, mało kapitału

Rekordowy zysk procentowy zderza się z surową rzeczywistością: baza, od której ten procent jest liczony, jest w Polsce bardzo skromna. Wartość zgromadzonych aktywów emerytalnych w relacji do wielkości gospodarki wynosi w naszym kraju około jednej dziesiątej PKB, to jeden z najsłabszych wyników w całej organizacji.

Jak Polska wypada na tle wybranych krajów OECD?

Polska uplasowała się nieco za Włochami, ale przed Hiszpanią. Co ważniejsze: przepaść między nami a liderem zestawienia, Danią, jest ogromna i strukturalna. Nawet kolejna seria rekordowych stóp zwrotu nie zniweluje tego dystansu w krótkim czasie. Przy niskiej bazie aktywów imponujący wynik procentowy przekłada się na stosunkowo skromne kwoty w portfelach oszczędzających. Dla porównania: analogiczny procentowy zysk w Danii oznacza wypłatę dziesiątki razy wyższą w wartościach bezwzględnych, bo tam kapitał jest po prostu wielokrotnie większy.

Ta obserwacja ma konkretne znaczenie dla każdego, kto w Polsce zbliża się do emerytury: nawet jeśli Twój fundusz zarobił w ubiegłym roku ponad 31 proc., kwota na koncie zależy przede wszystkim od tego, ile i jak długo odkładałeś, nie od samej stopy zwrotu.

Dlaczego Polska ma tak mało kapitału emerytalnego? Historia się liczy

Niska relacja aktywów do PKB nie jest przypadkowa. Ma swoje historyczne i strukturalne przyczyny, których sam wynik procentowy nie pokazuje.

Krótka historia systemu. Kapitałowy filar emerytalny w Polsce istnieje od końca lat 90. XX wieku. Systemy w Danii, Holandii czy Australii budują kapitał od kilku dekad dłużej. Czas ma tu kluczowe znaczenie: im dłużej pieniądze pracują i są reinwestowane, tym większa staje się ich wartość względem PKB. Polska startowała z pozycji niemal zerowej, więc niezależnie od wyników inwestycyjnych nadrabianie dystansu zajmuje całe pokolenia.

Reforma, która skurczyła system. W połowie drugiej dekady XXI wieku przeprowadzono reformę, w wyniku której znaczna część aktywów zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych, ta ulokowana w obligacjach skarbowych, została przeniesiona na subkonta prowadzone przez ZUS. Operacja ta istotnie zmniejszyła pulę środków pozostających w zarządzaniu funduszy i bezpośrednio obniżyła relację aktywów do PKB. Podobne działania były wyjątkiem, a nie regułą wśród krajów OECD, większość państw konsekwentnie budowała kapitałowe filary emerytalne, nie uszczuplając ich w połowie drogi. Polska reforma odróżnia nas negatywnie od krajów, które przez te same lata pozwoliły kapitałowi emerytalnym rosnąć bez ingerencji.

Dominacja systemu repartycyjnego. Zdecydowana większość składki emerytalnej trafia do ZUS, który funkcjonuje w modelu: składki pracujących są na bieżąco wypłacane jako świadczenia dla emerytów. Ubezpieczony nabywa uprawnienia, nie aktywa. ZUS nie tworzy kapitału w sensie finansowym i nie jest uwzględniany w statystykach OECD dotyczących aktywów emerytalnych. W krajach, gdzie składki kapitałowe są wyższe lub obowiązkowe od dłuższego czasu, relacja aktywów do PKB naturalnie rośnie szybciej.

Pięć produktów, które tworzą polski filar kapitałowy

Pod pojęciem programów emerytalnych opartych na inwestowaniu składek kryje się w Polsce pięć różnych instrumentów. Różnią się tym, kto może z nich korzystać, czy uczestnictwo jest obowiązkowe oraz kto finansuje składki. Warto wiedzieć, dla kogo każdy z nich realnie zmienia sytuację emerytalną, a dla kogo pozostaje marginesem.

• OFE (Otwarte Fundusze Emerytalne)obowiązkowy element systemu dla osób objętych reformą emerytalną. Portfel niemal wyłącznie akcyjny z powodów regulacyjnych. Dotknięty reformą sprzed ponad dekady, która przeniosła część zgromadzonych środków do ZUS. Dla osób, które odkładały przez cały czas istnienia OFE, stanowi realną część przyszłego świadczenia, choć uszczuploną przez tamtą operację.
• PPK (Pracownicze Plany Kapitałowe)program wprowadzony stopniowo od 2019 roku. Składkę wpłacają wspólnie pracownik, pracodawca i państwo (w formie dopłaty powitalnej i rocznej). Uczestnictwo jest domyślne, ale można się wypisać, i wiele osób to robi. Z ekonomicznego punktu widzenia wypisanie się oznacza rezygnację z dopłat pracodawcy i państwa, czyli dobrowolną rezygnację z dodatkowego wynagrodzenia. Wyzwaniem nie jest jakość programu, lecz zbyt mała liczba uczestników rozumiejących jego mechanizm. PPK realnie zmienia sytuację tych, którzy zostają w programie przez lata, dla kogoś, kto przystępuje w młodym wieku i konsekwentnie odkłada przez kilkadziesiąt lat, dopłaty zewnętrzne mogą istotnie powiększyć końcową kwotę.
• IKE (Indywidualne Konto Emerytalne)dobrowolny produkt dostępny dla każdego, oferujący zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych po wypłacie w wieku emerytalnym. Realnie atrakcyjny dla osób, które mają nadwyżkę finansową ponad bieżące potrzeby i szukają efektywnego podatkowo sposobu na długoterminowe oszczędzanie. Dla kogoś bez oszczędności pozostaje produktem na papierze.
• IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego)podobne do IKE, ale z innym profilem podatkowym: wpłaty można odliczać od podstawy podatku dochodowego na bieżąco, natomiast wypłata jest opodatkowana zryczałtowanym podatkiem. Szczególnie korzystne dla osób w wyższych progach podatkowych, bo bieżąca ulga jest dla nich wyraźnie odczuwalna.
• PPE (Pracownicze Programy Emerytalne)dobrowolny program tworzony przez pracodawcę, finansowany głównie ze składki pracodawcy. Mniej powszechny niż PPK, często spotykany w dużych firmach i korporacjach. Dla pracownika, którego pracodawca oferuje PPE, to dodatkowe świadczenie bez konieczności samodzielnego działania.

Kluczowa różnica między wszystkimi tymi produktami a ZUS-em jest prosta: w ZUS-ie nie ma „Twoich pieniędzy”, są uprawnienia. W OFE, PPK, IKE, IKZE i PPE są aktywa należące do Ciebie, inwestowane na rynku i dziedziczone w razie śmierci przed emeryturą.

Co to oznacza dla portfela konkretnego Polaka

Wynik przekraczający 31 proc. robi wrażenie, ale warto go przełożyć na realia. Przy niskiej bazie aktywów, wynikającej z krótkiej historii systemu, reformy sprzed ponad dekady i dominacji ZUS-u, nawet rekordowy zysk procentowy przekłada się na stosunkowo skromne kwoty w portfelach oszczędzających. Dla osoby, która zaczęła odkładać niedawno lub ma w programach kapitałowych niewielkie środki, imponujący procent od małej kwoty to wciąż mała kwota.

Spojrzeć na to z perspektywy czasu. Dla kogoś, kto ma przed sobą kilkadziesiąt lat aktywności zawodowej, rok 2025 pokazuje dwie rzeczy jednocześnie: że akcyjne fundusze mogą przynosić bardzo wysokie zwroty w dobrych latach, ale też że cały wynik zależy od koniunktury giełdowej w konkretnym momencie. Długoterminowy oszczędzający powinien traktować 2025 rok nie jako normę, lecz jako jeden punkt na krzywej, obok lat słabszych, które na pewno nadejdą.

Dla całego kraju konsekwencja jest jeszcze poważniejsza: przy relacji aktywów do PKB na poziomie zbliżonym do 11 proc. kapitałowy filar emerytalny pozostaje dla większości Polaków jedynie uzupełnieniem świadczenia z ZUS, a nie jego realną alternatywą. Różnica między Polską a Danią to nie kwestia jednego dobrego lub złego roku inwestycyjnego. To dystans budowany przez dziesięciolecia, którego nie da się zniwelować nawet serią rekordowych stóp zwrotu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wynik powyżej 31 proc. będzie się powtarzał co roku?

Nie, i nie ma podstaw, żeby tego oczekiwać. Wynik ten był bezpośrednio powiązany z wyjątkowo korzystną koniunkturą na warszawskiej giełdzie w 2025 roku. Skoro niemal cały kapitał emerytalny jest zainwestowany w akcje, w roku słabej koniunktury ta sama struktura portfela może wygenerować poważne straty. Realistyczne scenariusze na kolejne lata obejmują zarówno kontynuację wzrostów, jak i głębsze korekty rzędu kilkudziesięciu procent, historia rynków akcji zna obydwa. Dla oszczędzającego z długim horyzontem liczy się wieloletnia średnia stopa zwrotu, nie jeden rekordowy rok.

Dlaczego Polska ma tak niski stosunek aktywów emerytalnych do PKB w porównaniu z Danią?

To wynik trzech wzajemnie się wzmacniających czynników. Kapitałowy filar emerytalny w Polsce jest stosunkowo młody, powstał pod koniec lat 90., podczas gdy systemy duński czy holenderski budują kapitał od kilku dekad dłużej. Do tego w połowie drugiej dekady XXI wieku przeprowadzono reformę, która przeniosła znaczną część zgromadzonych aktywów z funduszy emerytalnych do ZUS, podobna operacja nie była standardem w innych krajach OECD. Wreszcie dominującą częścią polskiego systemu pozostaje ZUS działający w modelu repartycyjnym, który nie tworzy aktywów finansowych uwzględnianych w statystykach OECD.

Czym różni się OFE od PPK?

OFE to obowiązkowy element systemu, do którego trafia część składki odprowadzanej do ZUS, uczestnik nie podejmuje samodzielnej decyzji o przystąpieniu. PPK to program, do którego pracownik jest zapisywany domyślnie przez pracodawcę, ale może się wypisać. W PPK składkę wpłacają wspólnie pracownik, pracodawca i państwo, a środki są inwestowane w fundusze dostosowane do wieku uczestnika. Kluczowa praktyczna różnica: w PPK masz realny wpływ na decyzję o uczestnictwie, a wypisanie się oznacza rezygnację z dopłat pracodawcy i państwa.

Czy wysoki udział akcji w polskich funduszach emerytalnych to świadomy wybór?

W dużej mierze to efekt regulacji, a nie wyłącznie decyzji zarządzających. Przepisy wykluczają określone kategorie instrumentów dłużnych z portfeli otwartych funduszy emerytalnych, co automatycznie popycha alokację w kierunku akcji. Jak wskazuje raport PFR, odsetek zbliżony do dziewięćdziesięciu procent jest bliski wieloletniej średniej dla polskiego systemu i wynika ze struktury prawnej, nie ze strategicznego wyboru funduszy.

Czy warto przystąpić do PPK, skoro wiele osób się wypisuje?

Tak, i to bez większych wątpliwości, o ile masz stałe zatrudnienie. Niska partycypacja świadczy o tym, że wielu pracowników nie rozumie mechanizmu programu, nie o tym, że program jest nieatrakcyjny. Wypisanie się oznacza rezygnację z dopłat pracodawcy i państwa, czyli w praktyce dobrowolne zmniejszenie swojego wynagrodzenia. Jedyną racjonalną przyczyną wypisania się może być poważna, pilna potrzeba finansowa i brak możliwości odłożenia nawet minimalnej składki, w każdym innym przypadku dopłaty zewnętrzne to realny przychód, z którego trudno uzasadnić rezygnację.

Dla kogo kapitałowe produkty emerytalne realnie coś zmieniają, a dla kogo to margines?

Realną różnicę robią przede wszystkim dla osób, które przystępują wcześnie i uczestniczą konsekwentnie przez wiele lat, efekt procentu składanego działa tym silniej, im dłuższy horyzont. Dla kogoś, kto zaczyna odkładać w okolicy czterdziestki i ma przed sobą 20–25 lat, produkty kapitałowe nadal mają sens, ale skala różnicy będzie mniejsza. Dla osób z nieregularnymi dochodami lub niską zdolnością do oszczędzania produkty te pozostają uzupełnieniem, a nie filarem emerytalnym. Kluczowa obserwacja: przy obecnej relacji aktywów do PKB na poziomie około 11 proc. kapitałowy filar dla przeciętnego Polaka to wciąż dodatek do ZUS-u, a nie jego zamiennik.

Fot. Adrian Grycuk / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0 pl)