Pierwszy dzień XXV Forum Ekonomicznego za nami!

Europa Środkowo-Wschodnia zmniejszyła dystans dochodowy do USA z 37 do 58,4 proc. w latach 2004–2025, ale około 53 proc. tej poprawy wynikało z procesów demograficznych — przede wszystkim ze spadku liczby ludności — to główny wniosek z raportu SGH i Forum Ekonomicznego, którego prezentacja otworzyła we wtorek w południe XXXV Forum Ekonomiczne w Karpaczu — informują organizator i relacjonująca obrady PAP. Pierwszy dzień przyniósł też konkrety: PKP Intercity zamówiło w Newagu 32 dodatkowe lokomotywy Griffin za ok. 775 mln zł netto, rząd zapowiedział powrót do prac nad ustawą o wykluczeniu komunikacyjnym, a Rada Programowa Forum wybrała Człowiekiem Roku 2026 ministra infrastruktury Dariusza Klimczaka.

List intencyjny: Karpacz gospodarzem na kolejne pięć lat

Tegoroczna edycja zgromadziła około 6 tys. uczestników, w tym 1,2 tys. samorządowców, 900 osób w delegacjach zagranicznych, przedstawicieli około 150 uczelni i 500 reprezentantów świata nauki, a w programie znalazło się ponad 500 wydarzeń — po raz pierwszy z Forum Polsko-Czeskim i Forum Polsko-Chińskim. Marszałek województwa dolnośląskiego Paweł Gancarz nazwał podczas inauguracji Karpacz „gospodarczym sercem Polski”. Jak relacjonuje Gazeta Wrocławska, obrady otworzyli w południe rektor SGH dr hab. Piotr Wachowiak i przewodniczący Rady Programowej Forum Zygmunt Berdychowski, a ich wystąpienie rozpoczęło się od podpisania listu intencyjnego, na mocy którego Forum — goszczące u stóp Karkonoszy po raz siódmy, po latach w Krynicy-Zdroju — pozostanie w Karpaczu przez następnych pięć lat.

Raport SGH: doganiamy Zachód, bo nas ubywa

Obrady tradycyjnie otworzyła prezentacja Raportu SGH i Forum Ekonomicznego — dziewiątej edycji opracowania, nad którym według Gazety Wrocławskiej pracowało 100 osób. Wnioski są, jak ujęła to relacja PAP, jednocześnie optymistyczne i ostrzegawcze. Jedenaście państw Europy Środkowo-Wschodniej wyraźnie zmniejszyło dystans dochodowy do Stanów Zjednoczonych: relacja dochodu na mieszkańca do poziomu amerykańskiego wzrosła w latach 2004–2025 z 37 do 58,4 proc. Sęk w tym, że około 53 proc. tej poprawy wynikało z demografii — liczba mieszkańców regionu malała średnio o 0,3 proc. rocznie, podczas gdy w USA rosła o 0,7 proc., a w państwach dawnej UE-15 o 0,4 proc. Część „doganiania” Zachodu polegała więc nie na wzroście produktywności, lecz na dzieleniu dochodu między coraz mniejszą liczbę mieszkańców.

Autorzy raportu opisują ukształtowany po transformacji model regionu jako „kapitalizm patchworkowy” — łączący elementy różnych systemów i epok. Przez lata działał dzięki członkostwu w UE, funduszom, inwestycjom zagranicznym i niskim kosztom pracy, ale ta przewaga się wyczerpuje, a barierą stają się słabość instytucji, niestabilność prawa, zbyt małe nakłady na badania i rozwój oraz niewystarczająca zdolność tworzenia własnych technologii. Recepta: przejście od wzrostu ilościowego do gospodarki opartej na innowacjach i wysokiej produktywności.

Kolej: opcja na Griffiny, powrót ustawy o wykluczeniu i nagroda dla ministra

Najbardziej wymierną wiadomość dnia przyniósł sektor transportu. PKP Intercity skorzystało z prawa opcji i zamówiło w Newagu 32 dodatkowe wielosystemowe lokomotywy Griffin EU200 o wartości około 775 mln zł netto (z utrzymaniem — ok. 946 mln zł netto). Po realizacji całości przewoźnik będzie dysponował 110 maszynami tej serii, rozwijającymi prędkość do 200 km/h i przystosowanymi — po homologacjach — do tras międzynarodowych, m.in. do Pragi, Budapesztu, Wiednia i Berlina. Z podstawowego zamówienia odebrano dotąd 12 z 63 jednostek; kontrakt bazowy ma być zrealizowany do pierwszego kwartału 2028 r., a pojazdy z opcji trafią do przewoźnika w latach 2028–2029. Minister infrastruktury Dariusz Klimczak podkreślał skalę inwestycji: portfel zamówień PKP Intercity na lata 2025–2030 sięga 28 mld zł, liczba pasażerów wzrosła od 2023 r. o 45 proc., a do rozkładu dodano 129 połączeń dobowo.

Kolejowy dzień miał też symboliczne zwieńczenie: jak poinformował organizator, Rada Programowa Forum wybrała Klimczaka Człowiekiem Roku 2026 — rok po tym, jak tytuł Firmy Roku odebrało PKP Intercity, a Człowiekiem Roku został wicepremier Krzysztof Gawkowski.

Równolegle wiceminister infrastruktury Stanisław Bukowiec zapowiedział powrót do prac nad rozwiązaniami dotyczącymi wykluczenia komunikacyjnego — w reakcji m.in. na prezydenckie weto wobec ustawy porządkującej transport publiczny. Według danych resortu problem może dotyczyć od 10 do 14 mln osób, a nowe podejście zakłada większą rolę marszałków województw, integrację kolei i autobusów, wspólny bilet oraz transport „na żądanie” tam, gdzie regularne linie są nieopłacalne.

Emerytury, nauka, AI i 28. gwiazdka Unii

W debacie o systemie emerytalnym wiceminister rodziny i pracy Sebastian Gajewski stanowczo wykluczył podnoszenie wieku emerytalnego, argumentując brakiem społecznej akceptacji, ale prezes ZUS Liwiusz Laska pokazał drugą stronę medalu: rosnącą lukę między świadczeniami kobiet i mężczyzn — średnia emerytura wynosi ok. 4300 zł brutto, podczas gdy w przypadku kobiet ok. 3000 zł.

W bloku naukowo-technologicznym jednym z najważniejszych punktów dnia był — jak relacjonuje Politechnika Wrocławska — panel „Nauka jako inwestycja strategiczna państwa. Jaki kontrakt finansowy dla polskich uczelni?” z udziałem wiceministra nauki. Wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski ocenił z kolei, że wdrożenie unijnych przepisów o AI — polska ustawa weszła w życie w sierpniu — powinno przyspieszyć wykorzystanie tej technologii w firmach i administracji; do listopada 2027 r. resort ma przygotować listę systemów AI używanych przez administrację, a nadmiar regulacji ma ograniczać Biała Księga Regulacji Cyfrowych. O polskim sektorze kosmicznym mówił astronauta Sławosz Uznański-Wiśniewski: finansowanie jest, wąskim gardłem są kompetencje i ludzie, a szansą — planowany warszawski ośrodek Europejskiej Agencji Kosmicznej. Akcent międzynarodowy postawiła Czarnogóra: wicepremier i szef MSZ Filip Ivanović przekonywał, że jego kraj — mający zamknięte 18 z 33 rozdziałów negocjacyjnych — może zostać 28. członkiem UE w 2028 roku.

Pierwszy dzień Karpacza ułożył się wokół jednego pytania: czy model, który wyniósł region z transformacji do dzisiejszej zamożności, wystarczy na kolejne dekady. Odpowiedź raportu SGH jest niewygodna — dotychczasowa konwergencja w ponad połowie była statystycznym efektem kurczenia się populacji, a to silnik, który napędza wskaźniki tylko do czasu. W tym świetle wtorkowe konkrety nabierają wspólnego mianownika: zamówienie 32 lokomotyw u polskiego producenta to państwo w roli klienta rodzimego przemysłu, walka z wykluczeniem komunikacyjnym i spór o finansowanie nauki to inwestycje w fundamenty, a dyskusja o wieku emerytalnym — pierwsza rata rachunku, który demografia i tak wystawi. Będziemy relacjonować kolejne dni Forum, w tym środowe debaty gospodarcze drugiego dnia.