PlayStation 5: cztery modele, jeden chaos i lekcja z historii rynku konsol

Historia PlayStation 5 to studium przypadku o tym, jak presja kosztów produkcji, globalne braki chipów, błędy komunikacyjne i trolling patentowy mogą zdeterminować losy produktu wartego miliardy dolarów jeszcze zanim trafi na półki sklepowe.

Najważniejsze:

• PS5 zadebiutowało w listopadzie 2020 roku, najpierw w wybranych krajach, tydzień później w pozostałych regionach (z wyjątkiem Chin i Indii)
• Konsola ukazała się jednocześnie w dwóch wariantach: ze standardowym napędem Blu-ray oraz w tańszej wersji cyfrowej bez napędu optycznego
• Według szacunków agencji Bloomberg z początku 2020 roku koszt wytworzenia jednej konsoli wynosił około 450 dolarów, każdy egzemplarz sprzedany poniżej tej kwoty oznaczał stratę na samym sprzęcie
• W 2023 roku oba modele startowe zastąpiła smuklejsza edycja Slim z odpinany napędem i większym dyskiem SSD
• Rok później Sony uzupełniło ofertę o model Pro z obsługą obrazu 8K i łącznością Wi-Fi 7

Skąd się wzięło PlayStation 5 i dlaczego SSD był jego rdzeniem, nie dodatkiem

Prace nad nową konsolą Sony potwierdziło oficjalnie w raporcie finansowym za kwartał kończący się wiosną 2019 roku, zaznaczając jednocześnie, że sprzęt nie wejdzie na rynek w najbliższych miesiącach. Niemal równolegle magazyn „Wired” opublikował rozmowę z Markiem Cernym, głównym architektem konsoli, który już wcześniej był zaangażowany w projekt PlayStation 4. To właśnie ten wywiad przyniósł pierwsze konkretne informacje o kierunku, w jakim zmierza nowa generacja.

W kolejnej rozmowie z tym samym pismem Sony zapowiedziało światową premierę jeszcze przed końcem 2020 roku. Pełną specyfikację Cerny przedstawił wiosną 2020 roku podczas prezentacji online zorganizowanej wspólnie z serwisem Digital Foundry, który 2 kwietnia opublikował szczegółowe omówienie technologii na podstawie przeprowadzonego wywiadu. Wcześniej, na przełomie 2019 i 2020 roku, Sony ujawniło oficjalne logo konsoli podczas targów Consumer Electronics Show, grafika nawiązywała do minimalistycznej estetyki poprzednich odsłon serii.

Centralnym założeniem projektu był szybki dysk SSD, i nie był to przypadkowy wybór marketingowy. Deweloperzy pracujący na PS4 zderzali się z realnym ograniczeniem: wolniejszy nośnik zmuszał ich do dublowania tych samych danych w różnych miejscach na dysku, by skrócić czas odczytu, ograniczał też rozmiar zasobów możliwych do załadowania jednocześnie do pamięci. Efektem były długie ekrany wczytywania i kompromisy w projektowaniu środowisk gier. Sony uznało, że rozwiązanie tego problemu u podstaw, przez zastosowanie szybkiego SSD jako fundamentu architektury, a nie opcjonalnego ulepszenia, jest warunkiem koniecznym dla nowej generacji.

Ekonomia trudnej premiery: koszty produkcji kontra strategia subskrypcyjna

Zanim konsola trafiła do sklepów, agencja Bloomberg opublikowała raport powołujący się na osoby powiązane z Sony. Wynikało z niego, że wytworzenie jednego egzemplarza kosztowało wówczas około 450 dolarów. Główną przyczyną wysokich kosztów były rosnące ceny pamięci flash, masowo wykupywanej przez producentów smartfonów przygotowujących urządzenia do obsługi sieci nowej generacji. Bloomberg szacował, że aby pokryć koszty produkcji i osiągnąć rentowność, cena konsoli musiałaby przekroczyć 470 dolarów, jednocześnie wskazując, że regularne wpływy z miesięcznych subskrypcji mogą pozwolić firmie na „większą swobodę” przy ustalaniu ostatecznej ceny detalicznej.

Czytaj także: PlayStation: jak zerwana umowa z Nintendo dała Sony imperium wartości 100 milionów konsol

To klasyczna strategia branży konsolowej, znana od dekad: zarabiasz nie na samym urządzeniu, lecz na grach, dodatkach i abonamentach. Sprzedaż sprzętu z minimalną marżą lub nawet ze stratą jest opłacalna, o ile udaje się utrzymać użytkownika w ekosystemie wystarczająco długo. Sony liczyło na to, że PlayStation Network, PlayStation Plus i rosnący udział gier cyfrowych zapewnią długoterminowy strumień przychodów niezależny od ceny pudełka.

Datę premiery i ceny Sony ogłosiło we wrześniu 2020 roku podczas specjalnej prezentacji. Zapowiedziano, że przedsprzedaż ruszy następnego dnia. Część sprzedawców w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii uruchomiła jednak zamówienia jeszcze tego samego wieczoru, bez koordynacji z Sony. Dostępne egzemplarze zniknęły błyskawicznie, strony sklepów padały pod obciążeniem, a klienci próbujący zamówić konsolę zgodnie z planem znajdowali puste koszyki. Sony przeprosiło publicznie, obiecując zwiększyć dostawy przed końcem roku, obiecując zwiększyć dostawy przed końcem roku. Jak podał ówczesny prezes PlayStation, w samych Stanach Zjednoczonych w ciągu pierwszych dwunastu godzin od otwarcia zamówień przedpremierowych sprzedano więcej egzemplarzy niż PlayStation 4 przez dwanaście tygodni od swojej premiery.

Droga do sklepów: opóźnienia, protesty społeczne i trolling patentowy

Pierwotnie planowany na początek czerwca 2020 roku pokaz gier przeznaczonych na nową konsolę Sony przesunęło o tydzień w związku z falą protestów społecznych w Stanach Zjednoczonych po śmierci George’a Floyda. To właśnie podczas tej przesuniętej prezentacji świat po raz pierwszy zobaczył wygląd konsoli.

Premiera objęła w pierwszej kolejności Amerykę Północną, Japonię, Australię, Nową Zelandię, Singapur i Koreę Południową. Tydzień później konsola trafiła do pozostałych regionów, z dwoma wyjątkami. W Chinach Sony w ogóle nie ogłosiło daty wejścia na rynek. W Indiach premierę wstrzymano, ponieważ oznaczenie „PS5″ zostało wcześniej zarejestrowane jako znak towarowy przez podmiot niemający żadnego związku z Sony, klasyczny przykład tak zwanego patent trollingu, czyli zawłaszczania nazw i patentów wyłącznie po to, by wymusić na uprawnionym właścicielu opłatę licencyjną lub ugodę sądową.

Czytaj także: UOKiK bada nielegalne praktyki na rynku gier wideo. Chodzi m.in. o Steam i PlayStation Store

Oba przypadki, Chiny i Indie, to rynki o ogromnym potencjale wzrostu, na których obecność Sony jest kluczowa dla długoterminowej strategii firmy. Każde opóźnienie lub nieobecność na takim rynku to nie tylko stracone przychody ze sprzedaży sprzętu, ale przede wszystkim czas, w którym gracze mogą związać się z konkurencyjnym ekosystemem.

Co napędza PS5: specyfikacja w kontekście, nie jako sucha lista parametrów

Serce konsoli stanowi konsoli jest niestandardowy ośmiordzeniowy procesor AMD oparty na architekturze Zen 2, pracujący ze zmienną częstotliwością do 3,5 GHz. Procesor graficzny bazuje na architekturze RDNA 2 i dysponuje 36 jednostkami obliczeniowymi, które przy zmiennej częstotliwości mogą osiągnąć wydajność sięgającą ponad dziesięciu teraflopów. Układ obsługuje śledzenie promieni w czasie rzeczywistym, czyli technologię symulującą zachowanie światła w sposób zbliżony do fizycznego, przekłada się to na bardziej realistyczne odbicia, cienie i oświetlenie w grach.

Samo zestawienie liczb niewiele mówi przeciętnemu graczowi. Ważniejsza jest architektura zarządzania mocą obliczeniową: oba układy nadzoruje system oparty na technologii AMD SmartShift, który na bieżąco rozdziela dostępne zasoby między procesor a kartę graficzną w zależności od aktualnego obciążenia. Jeśli procesor pracuje z mniejszą intensywnością, system może obniżyć jego częstotliwość i jednocześnie zwiększyć wydajność karty graficznej, bez wzrostu całkowitego poboru mocy. W praktyce oznacza to, że konsola stara się unikać sytuacji, w której moc obliczeniowa jednego układu „czeka w kolejce” na drugi.

Za chłodzenie odpowiada dwustronny wentylator o średnicy 120 mm i grubości 45 mm oraz radiator wyposażony w rurkę cieplną, która według Sony charakteryzuje się kształtem i przepływem powietrza pozwalającym osiągać wydajność porównywalną z komorą parową, rozwiązaniem stosowanym w zaawansowanych układach chłodzenia.

Konsola obsługuje dźwięk przestrzenny 3D, obraz w rozdzielczości 4K z prędkością do 120 klatek na sekundę oraz jest wstecznie kompatybilna z większością gier na PlayStation 4 i tytułami na PlayStation VR.

Cztery modele, jedna konsola, który wariant i dla kogo

Od premiery w 2020 roku PlayStation 5 rozrosło się do czterech wariantów sprzętowych. Poniższa tabela porządkuje kluczowe różnice między nimi.

Warto rozumieć logikę, która stoi za tą proliferacją modeli. Slim nie jest „gorszym” następcą bazowego PS5, to nowsza rewizja produkcyjna tego samego sprzętu, zoptymalizowana pod kątem kosztów wytwarzania i gabarytów. Model Pro natomiast to odpowiedź na segment rynku, który istnieje i w świecie PC: gracze skłonni przepłacić za wyższą wydajność graficzną, nawet jeśli dostępna biblioteka gier jest identyczna jak na tańszym sprzęcie. Sony idzie w tym przypadku śladem strategii stosowanej przez producentów kart graficznych klasy premium.

Najczęściej zadawane pytania

Slim czy Pro, na czym polega realna różnica dla przeciętnego gracza?

Slim to aktualny model podstawowy dostępny w sprzedaży, wyposażony w dysk o pojemności jednego terabajta i opcjonalny napęd optyczny. Pro to wariant z wyraźnie mocniejszym procesorem graficznym, lepszą obsługą śledzenia promieni, wsparciem dla obrazu 8K i szybszą łącznością bezprzewodową. Jeśli grasz na telewizorze 4K i nie planujesz wymiany sprzętu na 8K w najbliższych latach, różnica między Slimem a Pro będzie dla ciebie trudno zauważalna w codziennym użytkowaniu, ale cena przestaje być trudno zauważalna.

Dlaczego przez lata PS5 było tak trudno dostać w normalnej cenie?

Na chroniczny brak konsol złożyły się co najmniej trzy niezależne czynniki. Po pierwsze, popyt przekroczył wszelkie prognozy, tylko w Stanach Zjednoczonych w ciągu pierwszych dwunastu godzin przedsprzedaży sprzedano więcej egzemplarzy niż PlayStation 4 przez pierwsze trzy miesiące od premiery. Po drugie, globalny kryzys dostaw chipów półprzewodnikowych, który od 2020 roku dotknął całą branżę elektroniczną, ograniczył zdolności produkcyjne Sony niezależnie od popytu. Po trzecie, zautomatyzowane programy zakupowe błyskawicznie wykupywały dostępne egzemplarze w sklepach internetowych, zanim zwykły klient zdążył dodać konsolę do koszyka, by następnie odsprzedawać je z wielokrotną marżą na platformach aukcyjnych.

Czy gry z PS4 działają na PS5?

Tak. PS5 jest wstecznie kompatybilne z większością tytułów na PlayStation 4 oraz z grami przeznaczonymi na zestaw PlayStation VR pierwszej generacji.

Ile tytułów startowych towarzyszyło premierze PS5?

Premierę konsoli w listopadzie 2020 roku wsparło dwadzieścia pięć tytułów startowych dedykowanych nowej platformie.

Fot. Wfrmsf / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)