Czy powstanie Europejska Rada Bezpieczeństwa z mechanizmem na wzór artykułu 4 NATO?

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zapowiedziała utworzenie Europejskiej Rady Bezpieczeństwa — mechanizmu działającego na zasadach zbliżonych do artykułu 4 NATO, który ma być odpowiedzią m.in. na narastające zagrożenia hybrydowe ze strony Rosji. Jak informuje agencja Newseria, eksperci podkreślają, że nowa struktura nie może podważać roli Sojuszu Północnoatlantyckiego i powinna działać z nim w pełnej koordynacji.

Mechanizm na wzór artykułu 4 NATO

Propozycja utworzenia Europejskiej Rady Bezpieczeństwa padła podczas orędzia o stanie Unii, które von der Leyen wygłosiła 16 września br. Szefowa Komisji podkreśliła w nim, że Europa potrzebuje m.in. własnych zasad reagowania na zagrożenia hybrydowe. Zapowiedziała mechanizm na wzór artykułu 4 NATO, czyli protokół bezpieczeństwa w sytuacjach kryzysowych — po jego uruchomieniu przez jedno państwo członkowskie zwoływane byłoby spotkanie przedstawicieli wszystkich pozostałych.

Europejska Rada Bezpieczeństwa nie będzie szkodliwym rozwiązaniem, jeżeli w jakiś sposób nie będzie podważać roli NATO. Jeśli zestawimy wypowiedź szefowej Komisji z późniejszą wypowiedzią szefa największej partii w Parlamencie Europejskim, Manfreda Webera, który dużo mówił o takiej europeizacji bezpieczeństwa, to tu niestety zaczynają się pewne niebezpieczne trendy

— mówi w rozmowie z agencją Newseria Tomasz Szatkowski, były stały przedstawiciel Polski przy NATO.

„Odnarodowienie” sił zbrojnych budzi obawy

Niepokój eksperta wywołują pomysły idące dalej niż sam mechanizm konsultacyjny zapowiedziany przez von der Leyen.

Europoseł Weber mówił m.in. o budowie europejskiego systemu dowodzenia, o odnarodowieniu sił zbrojnych, co ma być swego rodzaju próbą uniknięcia tego, aby wyszły one spod kontroli demokratycznie wybranych sił. Jeśli to zestawimy ze sobą, to jest rzeczywiście niebezpieczny trend, który może prowadzić do tego, że nie tylko państwa narodowe stracą kontrolę nad swoimi siłami zbrojnymi, ale także NATO zostanie podminowane i zamiast tego będziemy mieli system, który nie jest dobrą alternatywą

— uważa Szatkowski.

Kubilius: potrzebna nowa architektura obronna

Andrius Kubilius, komisarz UE ds. obrony i przestrzeni kosmicznej, podkreślił, że Europa potrzebuje nowej architektury obronnej, aby dostosować unijne instytucje do nowej rzeczywistości bezpieczeństwa i „NATO 3.0″. W kwestii zdolności do efektywnego podejmowania decyzji wskazał na potrzebę stworzenia Europejskiej Rady Bezpieczeństwa typu „E5+”. Jego zdaniem rada mogłaby pełnić funkcję organu kierowniczego Europejskiej Unii Obrony, współpracującego z szerszym Zgromadzeniem Ogólnym wszystkich członków EUO. Więcej jasności ma przynieść Europejska Strategia Bezpieczeństwa, spodziewana prawdopodobnie pod koniec października.

Szatkowski zwraca jednak uwagę na granice takiej konstrukcji.

Nie da się stworzyć komplementarności, w której taka europejska rada będzie decydowała w sprawie, do której NATO nie będzie chciało w jakiś sposób przyłożyć ręki, ponieważ działania mają swoje konsekwencje. Jeśli założymy, że to jest alternatywne NATO, komplementarne zobowiązania sojusznicze, to wciągnięte do tego zostaną państwa, które są członkami Sojuszu. Nie można tworzyć mechanizmów alternatywnych, które są np. poza nim i de facto spowodują wciągnięcie go do działań, więc tu jest potencjalne ryzyko

— tłumaczy były stały przedstawiciel Polski przy NATO.

Warunek: pełna koordynacja z Sojuszem

Unia Europejska może robić więcej w obszarze bezpieczeństwa, które nie jest stricte militarne. NATO ma tutaj potencjalne instrumenty czy procesy. Jeśli to będzie skoordynowane i zsynchronizowane z Sojuszem Północnoatlantyckim, to potencjalne szkody nie będą duże. Ale jeśli dojdzie do sytuacji wojennej, dużego kryzysu, uważam, że pewne cele, także dla systemu pozamilitarnego, powinny być stawiane przez Kwaterę Główną NATO, przez dowództwo sojusznicze w Mons, a nie przez jakąś inną instytucję

— podkreśla Szatkowski.

Źródło: Newseria