Niemcy: obywatele żądają odsetek od Sparkasse. Bank mówi „nie ma automatyzmu”

W Trewirze grupa mieszkańców założyła inicjatywę obywatelską, która domaga się od lokalnej Sparkasse, banku publicznego, którego właścicielami są samorządy, realnego oprocentowania zwykłych kont osobistych. Konkretne żądanie to 2 procent rocznie, czyli nieco mniej niż wynosi obecnie główna stopa procentowa Europejskiego Banku Centralnego. Spór ten ujawnia napięcie, które narasta w całej Europie: banki zarabiają więcej na lokowaniu pieniędzy klientów, ale tych ostatnich z tego zysku nie informują.

Najważniejsze:

• Inicjatywa „Sparkasse Trier, aber anders” domaga się, by bank przekazywał klientom odsetki zbliżone do stopy EBC (2,25 proc.), zamiast zerowego oprocentowania kont osobistych.
• Według wyliczeń inicjatora, taki ruch kosztowałby bank od 20 do 40 mln euro rocznie, ale wciąż pozwoliłby mu zarabiać.
• Ekspert Verbraucherzentrale ostrzega wprost: narzucenie obowiązku wypłaty odsetek skończyłoby się podwyżką opłat za prowadzenie konta, klienci zapłaciliby i tak, tylko inną drogą.
• Sparkasse odpowiada, że konto osobiste nie służy pomnażaniu pieniędzy, lecz bieżącym płatnościom, i powołuje się na swoją misję publiczną.
• Ekonomista z Uniwersytetu w Trewirze podkreśla, że niemieckie prawo bankowe nie nakłada na kasy oszczędnościowe obowiązku maksymalnego dzielenia się zyskiem z klientami.

Skąd wzięła się ta inicjatywa i dlaczego teraz?

Twórcą ruchu jest 38-letni Simon Drobig, absolwent zarządzania, który obecnie zakłada własny startup z branży mobilności. Nie przedstawia się jako wróg Sparkasse, wręcz przeciwnie, uważa publicznie zakorzenione regionalnie banki za instytucje zasługujące na istnienie. Impulsem do działania były powtarzające się sytuacje w jego otoczeniu, gdy oferty banku wydawały się niekorzystne i trudne do wytłumaczenia. To skłoniło go do dokładniejszego przyjrzenia się działalności Sparkasse Trier.

Szerszy kontekst jest istotny: po podwyżkach stóp EBC banki komercyjne zaczęły zarabiać znacznie więcej na lokowaniu środków klientów w banku centralnym. Klienci w całej strefie euro zaczęli pytać, dlaczego ten zysk nie trafia z powrotem do nich. Źródło SWR nie podaje dokładnej daty założenia inicjatywy, jednak jej pojawienie się w debacie publicznej wpisuje się właśnie w ten moment: stopy wróciły do poziomów niewidzianych od lat, a różnica między tym, co zarabia bank, a tym, co dostaje klient, stała się widoczna gołym okiem.

Zarzut: konta bez odsetek, mimo wysokich stóp procentowych

Centralny zarzut inicjatywy brzmi, że bank systematycznie stawia klientów w gorszej sytuacji w niektórych obszarach swojej działalności. W opinii Drobiga Sparkasse Trier wypłaca na kontach osobistych i kontach oszczędnościowych typu Tagesgeld (odpowiednik polskiego konta oszczędnościowego z dostępem do środków w każdej chwili) wyraźnie mniej odsetek, niż byłoby to możliwe i uzasadnione.

Jak mówi wprost: Jak mówi wprost, konta osobiste w ogóle nie są oprocentowane, a na kontach oszczędnościowych dostępne są tylko niskie odsetki. Drobig uważa, że bank publiczny powinien stawiać dobro wspólne wyżej niż własny zysk. Zanim sprawa trafiła do mediów, kilkukrotnie przesyłał swoje zastrzeżenia do rady nadzorczej i zarządu banku, jednak nie otrzymał, jego zdaniem, rzeczowej odpowiedzi na kluczowe pytania. To skłoniło go i jego znajomych do założenia inicjatywy i szukania rozgłosu.

Punkt odniesienia: stopa procentowa EBC

Na plakatach rozwieszonych w Trewirze inicjatywa posługuje się hasłem „2 proc. odsetek na konto osobiste”. Chodzi o to, by Sparkasse mocniej orientowała się na główną stopę procentową Europejskiego Banku Centralnego, która aktualnie wynosi 2,25 proc.

Argumentacja jest prosta: bank mógłby ulokować pieniądze klientów bezpiecznie w EBC, otrzymać tam nieco ponad 2 proc., a następnie przekazać ten zysk klientom, zatrzymując dla siebie niewielką część. Na tej podstawie Drobig mówi o 20 do 40 mln euro rocznie, które Sparkasse mogłaby wypłacać klientom w formie odsetek. Według niego taka skala wypłat nie zagroziłaby rentowności banku, instytucja nadal pozostałaby zyskowna.

Eksperci studzą zapał i ostrzegają przed efektem ubocznym

SWR zweryfikował zarzuty na podstawie danych porównywarek finansowych, takich jak Verivox. Wynika z nich, że Sparkasy rzeczywiście zwykle oferują wyraźnie niższe oprocentowanie niż inne banki. Werner Bareis, ekspert finansowy organizacji konsumenckiej Verbraucherzentrale Baden-Württemberg, stwierdza bez ogródek: Stwierdza, że Sparkasy od zawsze oferują oprocentowanie poniżej średniej rynkowej. Z bankami internetowymi, które nie utrzymują sieci placówek, Sparkasse po prostu nie może konkurować pod względem odsetek.

Bareis jest jednak wyraźnie sceptyczny wobec pomysłu, by prawnie narzucić bankom publicznym obowiązek wypłacania odsetek zbliżonych do stopy EBC. Ostrzega wprost: banki podniosą wtedy miesięczne opłaty za prowadzenie konta. Efekt byłby taki, że klienci zapłaciliby i tak, tylko inną formą. To ważna przestroga: regulacyjna interwencja mogłaby przesunąć koszty, a nie zlikwidować lukę między zyskiem banku a tym, co trafia do kieszeni klientów.

Co odpowiada Sparkasse Trier

Bank powołuje się na swoją ustawową misję publiczną. Według Sparkasse obejmuje ona zapewnienie wszystkim mieszkańcom dostępu do rzetelnych usług finansowych, finansowanie regionalnej gospodarki i angażowanie się na rzecz lokalnej społeczności. Dochody z obsługi klientów mają finansować realizację tych zadań, a traktowanie niewypłaconych odsetek wyłącznie jako straty klientów pomija, zdaniem banku, ten szerszy kontekst.

Sparkasse podkreśla, że prowadzi 36 placówek na terenie Trewiru i powiatu Trewir-Saarburg oraz 82 bankomaty. Wspiera też finansowo liczne projekty kulturalne, sportowe i z zakresu pracy z młodzieżą, wyłącznie w ubiegłym roku przeznaczyła na ten cel 2,3 mln euro. Bank twierdzi, że wiele z tych inicjatyw bez jego wsparcia w ogóle by nie powstało. Warto jednak odnotować, że Sparkasse nie ujawniła liczby swoich klientów, bez tej danej trudno ocenić, jak 2,3 mln euro rocznie rozłożyłoby się na poszczególne osoby i czy argument o „inwestycji w społeczność” jest proporcjonalny do korzyści, jakie klienci tracą na zerowym oprocentowaniu.

Na zarzut o przekazywanie stopy EBC jeden do jednego rzeczniczka banku odpowiedziała, że między stopą banku centralnego a warunkami oferowanymi klientom na kontach osobistych i oszczędnościowych nie ma bezpośredniego, automatycznego związku. Stopa EBC jest punktem odniesienia, ale nie istnieje mechanizm wymuszający oprocentowanie depozytów na stałym poziomie tej stopy. Bank zaznacza też, że konto osobiste nie zostało pomyślane jako narzędzie do pomnażania pieniędzy, lecz do obsługi płatności i bieżącej płynności finansowej.

Prawo nie zobowiązuje banku do dzielenia się zyskiem

Ekonomista z Uniwersytetu w Trewirze zajmujący się polityką pieniężną i rynkami finansowymi nie zgadza się z tezą, że akurat Sparkasy powinny robić więcej niż inne banki i szybciej przekazywać klientom skutki podwyżek stóp EBC. Zadania Sparkas określa niemiecka ustawa o kasach oszczędnościowych, a nigdzie w niej nie ma zapisu, że mają one maksymalnie wypłacać wypracowane zyski z odsetek.

Niższe oprocentowanie w Sparkasach tłumaczy ich modelem biznesowym: gęstą siecią placówek i osobistym doradztwem, w przeciwieństwie do smukłych, tańszych w utrzymaniu banków internetowych. Taki model trzeba skądś sfinansować i częściowo finansuje go właśnie ta różnica w oprocentowaniu.

Ekonomista odrzuca też argument inicjatywy, że Sparkasse jest własnością wszystkich mieszkańców Trewiru. Formalnymi właścicielami są gminy, miasto Trewir i powiat Trewir-Saarburg, a nie poszczególni klienci banku. Kto chce być rzeczywistym współwłaścicielem swojego banku, powinien rozważyć bank spółdzielczy, w którym nabywa się udziały i tym samym realne prawa własnościowe.

Co to oznacza dla zwykłego klienta

Spór w Trewirze dotyka problemu, który zna każdy trzymający pieniądze na zwykłym koncie osobistym: oprocentowanie takiego konta jest zwykle zerowe albo symboliczne, podczas gdy osobne konta oszczędnościowe czy lokaty mogą dawać realny zysk. Sparkasy, podobnie jak wiele dużych banków z rozbudowaną siecią placówek, od lat oferują niższe oprocentowanie niż banki działające głównie przez internet, bo utrzymanie oddziałów i doradców kosztuje. Żaden bank, publiczny czy prywatny, nie ma prawnego obowiązku oddawać klientom zysku z odsetek jeden do jednego, nawet gdy stopy EBC rosną.

Najczęściej zadawane pytania

Czy powinienem zmienić bank na podstawie tej sprawy?

To zależy od tego, czego szukasz. Jeśli priorytetem są odsetki, warto porównać oferty, dane z porównywarek takich jak Verivox pokazują, że banki internetowe regularnie oferują wyraźnie wyższe oprocentowanie niż Sparkasy. Jeśli cenisz sobie lokalną placówkę, doradcę i gotówkę w bankomacie, za tę wygodę płacisz m.in. niższymi odsetkami. Konto osobiste można też uzupełnić kontem oszczędnościowym w innym banku, nie ma obowiązku trzymania wszystkiego w jednym miejscu.

Ile tracę, trzymając pieniądze na nieoprocentowanym koncie osobistym?

Źródło SWR nie podaje średnich sald klientów Sparkasse Trier, więc konkretnego wyliczenia na osobę nie można tu przedstawić. Zasada jest jednak prosta: przy stopie EBC wynoszącej 2,25 proc. im wyższe saldo i im wyższa stopa EBC, tym większa utracona kwota.

Czy inne kraje mają podobne regulacje dla banków publicznych?

Źródło SWR nie porusza tego wątku, więc szczegółowego porównania nie można tu przedstawić bez ryzyka błędu. Wiadomo jednak, że model kas oszczędnościowych z misją publiczną funkcjonuje w wielu krajach europejskich i wszędzie napięcie między misją społeczną a rynkową konkurencją o depozyty wygląda podobnie.

Czy prawo zobowiązuje banki publiczne do dzielenia się zyskiem z odsetek?

Nie, przynajmniej w Niemczech. Ekonomista z Uniwersytetu w Trewirze wskazuje, że niemiecka ustawa o kasach oszczędnościowych nie nakłada na nie obowiązku maksymalnego wypłacania klientom zysków z odsetek. Sparkasse ma misję publiczną, ale jej treść dotyczy dostępu do usług finansowych i wsparcia regionalnej gospodarki, a nie maksymalizacji oprocentowania depozytów.

Fot. Christina & Peter / Pexels