Kompetencje pracowników mogą stać się wąskim gardłem rewolucji SI. Polskie MŚP na końcu unijnej stawki

Aż 74,9 proc. przebadanych małych i średnich firm w Polsce deklaruje posiadanie jedynie podstawowych kompetencji cyfrowych w zakresie wdrażania rozwiązań sztucznej inteligencji, a 16,5 proc. ocenia, że nie posiada praktycznie żadnych – wynika z analizy opublikowanej w Tygodniku Gospodarczym Polskiego Instytutu Ekonomicznego, przywołującej także nową publikację OECD. To właśnie umiejętności pracowników mogą zadecydować o tym, czy gospodarka skorzysta na transformacji technologicznej.

Rośnie znaczenie ogólnych kompetencji cyfrowych

Sztuczna inteligencja jest często postrzegana jako przełom technologiczny, który już zmienia miejsca pracy. To jednak, czy firmy będą w stanie zintegrować nowe narzędzia z profilem swojej działalności, zależy w dużej mierze od umiejętności zatrudnionych.

Zaawansowane umiejętności programistyczne, takie jak uczenie maszynowe czy integracja systemów komputerowych, pozostają niszą – odpowiedzialność za ten obszar można powierzyć wąskiemu gronu pracowników lub integratorom zewnętrznym.

Rośnie natomiast znaczenie ogólnych kompetencji cyfrowych, jak również zdolności do wykorzystania, analizy i interpretacji danych.

— wskazuje Jakub Witczak, autor analizy Polskiego Instytutu Ekonomicznego.

MŚP daleko za dużymi firmami

Z danych PIE, zebranych w grudniu 2025 r. na próbie 1000 przedsiębiorstw działających w Polsce, wynika, że dla 28,8 proc. MŚP braki kompetencyjne stanowiły barierę we wdrażaniu zaawansowanych technologii cyfrowych. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja dużych firm – występowanie barier kompetencyjnych w obszarze cyfrowym lub brak kompetencji zgłaszało jedynie 16,3 proc. z nich.

Różnice te znajdują odbicie w danych o adopcji sztucznej inteligencji. Polskie MŚP korzystają z tej technologii niemal najrzadziej w UE – robi to 7,09 proc. przedsiębiorstw, co stanowi zaledwie 35 proc. średniej unijnej. Duże podmioty plasują się bliżej średniej – z SI korzysta 45,81 proc. z nich, czyli 83 proc. średniej UE.

Firmy oszczędzają na szkoleniach

Skuteczną metodą pozyskiwania nowych kompetencji przez organizację są inwestycje w kapitał ludzki, np. szkolenia pracowników. W kontekście SI mogą one przekładać się na poczucie zwiększonej wydajności oraz poprawę ogólnych warunków pracy. Tego typu inwestycje nie cieszą się jednak w Polsce dużą popularnością – 41,1 proc. badanych MŚP nie dokonało ich w 2025 r. i nie planowało na kolejny rok. Inwestycje w minionym roku zrealizowało 42,4 proc. podmiotów, a 57,3 proc. MŚP planowało takie działania na 2026 r.

Jak wskazuje OECD, szczególnie w przypadku MŚP finansowanie szkoleń napotyka zarówno ograniczenia finansowe, jak i znaczne bariery na szczeblu zarządczym.

Konieczna jest zmiana podejścia kadry zarządzającej do szkoleń, tak aby postrzegała je jako inwestycje, które przynoszą zyski i podnoszą produktywność przedsiębiorstwa.

— podkreśla Witczak.

Badacze OECD widzą szansę w szkoleniu kadry zarządzającej i tworzeniu platform wymiany wiedzy między menadżerami, co wzmacnia kulturę uczenia się w organizacji. Tymczasem – jak wynika z badań PIE – aż 72,2 proc. MŚP nie dokonało w 2025 r. i nie planowało na 2026 r. inwestycji w rozwój procesów zarządczych i kapitał organizacyjny.

Zagrożona konkurencyjność polskich firm

Według Banku Światowego pracownicy w Polsce deklarują najwyższą – i niespełnioną – potrzebę podnoszenia kompetencji w całej UE. W połączeniu z ograniczonymi inwestycjami firm w kapitał ludzki budzi to poważne obawy o przyszłą konkurencyjność przedsiębiorstw.

Jeżeli czerpanie korzyści z wykorzystania SI będzie wymagało odpowiednio przeszkolonej siły roboczej, to właśnie kompetencje staną się wąskim gardłem dla funkcjonowania firm w obszarach o znacznej ekspozycji na SI.

— ocenia autor analizy.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy PIE