AMD kontra Intel: historia rywalizacji, która zmieniła rynek procesorów

AMD kojarzy się dziś większości kupujących komputer przede wszystkim z procesorami Ryzen, które od kilku lat skutecznie konkurują z układami Intela. Mało kto pamięta, że firma zaczynała jako producent prostych chipów logicznych, a przez lata toczyła z Intelem wieloletnią batalię sądową o prawo do kopiowania własnych procesorów.

Najważniejsze:

• AMD powstało w 1969 roku, założone przez Jerry’ego Sandersa i grupę inżynierów z Fairchild Semiconductor, tych samych środowisk, z których wywodzi się Intel.
• Firma wywalczyła prawo do produkowania procesorów zgodnych z architekturą x86 po siedmioletnim sporze z Intelem, rozstrzygniętym na korzyść AMD w 1994 roku.
• Po bolesnym kryzysie od końca pierwszej dekady XXI wieku, kiedy Intel dominował rynek procesorów dla komputerów osobistych, AMD odbudowało pozycję dzięki procesorom Ryzen z agresywną strategią cenową.
• W 2022 roku AMD po raz pierwszy przegoniło Intela pod względem kapitalizacji rynkowej, to symboliczny punkt kulminacyjny kilkudziesięcioletniej rywalizacji.
• Dla zwykłego kupującego zwycięstwo AMD oznacza realne korzyści: konkurencyjne ceny, większy wybór i koniec epoki, gdy Intel mógł dyktować warunki rynku procesorów.

Firma założona przez uciekinierów z Fairchild

AMD, czyli Advanced Micro Devices, to amerykańska firma z siedzibą w Santa Clara w Kalifornii, zajmująca się projektowaniem półprzewodników. Spółkę formalnie zarejestrował Jerry Sanders wraz z siedmioma kolegami z Fairchild Semiconductor. Sanders, inżynier elektryk pełniący wcześniej funkcję dyrektora marketingu w Fairchild, zniechęcił się do malejącego wsparcia i swobody działania w tamtej firmie i zdecydował się założyć własną.

Podobną drogą poszli wcześniej Robert Noyce, twórca pierwszego krzemowego układu scalonego w Fairchild, oraz Gordon Moore, którzy razem założyli Intela. Nie jest to zbiegiem okoliczności: Silicon Valley w tamtym czasie powstawało właśnie z takich odpryskowych startupów, gdzie były pracownicy Fairchild zakładali kolejne firmy. AMD i Intel mają więc wspólne korzenie, co nadaje ich wieloletniej rywalizacji szczególny charakter.

Nowa siedziba AMD powstała w Sunnyvale i mieściła całą produkcję. Na starcie firma działała jako dostawca drugiego źródła, czyli producent kopiujący układy zaprojektowane przez inne firmy, gwarantując jakość zgodną z normami wojskowymi USA. W tamtych czasach awaryjność mikroczipów była poważnym problemem, więc ta gwarancja dawała przewagę konkurencyjną.

Wojna o prawo do kopiowania procesorów Intela

Pierwszy mikroprocesor na świecie, model 4004, stworzył Intel w 1971 roku. AMD weszło na ten rynek kilka lat później, tworząc układ będący odtworzoną metodą inżynierii wstecznej wersją procesora Intel 8080,.

Gdy Intel zaczął wbudowywać mikrokod w swoje procesory, obie firmy podpisały umowę o wzajemnym licencjonowaniu. AMD otrzymało prawa do mikrokodu używanego w procesorach Intela, co pozwoliło tworzyć legalne klony układów z rodziny x86, architektury, która od lat osiemdziesiątych stała się fundamentem komputerów osobistych na całym świecie.

Współpraca nie trwała wiecznie. Gdy Intel odmówił udostępnienia AMD projektu procesora i386, firmy stoczyły siedmioletnią batalię sądową. Zakończyła się zwycięstwem AMD w 1994 roku, ale z istotnym zastrzeżeniem: od tego momentu AMD musiało samodzielnie projektować swoje procesory x86, bez opierania się na dokumentacji Intela. To wymuszenie niezależności okazało się w długim terminie ważniejsze, niż mogło się wydawać.

Wzlot Athlona, upadek i dekada straconej pozycji

Na początku lat dwutysięcznych AMD przeżywało wyraźny wzrost. Firma zdobyła silną pozycję na rynku komputerów osobistych dzięki procesorom z rodzin Athlon i Opteron, które realnie zagrażały dominacji Intela zarówno w segmencie konsumenckim, jak i serwerowym.

Jednak od końca pierwszej dekady XXI wieku sytuacja się odwróciła. Intel, dysponując większymi zasobami i bardziej zaawansowaną technologią produkcji, zdominował rynek procesorów. Był to dla AMD czas defensywy: firma walczyła o przeżycie, traciła udziały rynkowe i zmagała się z trudnościami finansowymi. Dla przeciętnego użytkownika składającego wtedy komputer wybór był w zasadzie oczywisty, Intel.

W tym samym trudnym dla firmy czasie, w 2009 roku, AMD wydzieliło ze swojej struktury dział produkcyjny, który stał się osobną firmą GlobalFoundries. Od tego momentu AMD przestało produkować procesory we własnych fabrykach, model określany jako fabless, czyli firma projektująca układy bez własnych linii produkcyjnych. Zlecanie produkcji zewnętrznym partnerom oznaczało, że AMD mogło skupić zasoby na projektowaniu, a nie na kosztownym utrzymaniu fabryk.

Ryzen zmienił zasady gry i to odczuł każdy kupujący

Przełom nastąpił pod koniec drugiej dekady XXI wieku. AMD odbudowało udziały rynkowe, stosując strategię agresywnego cenowania procesorów Ryzen, oferując konkurencyjną wydajność przy wyraźnie niższych cenach niż porównywalne układy Intela. Strategia ta miała konkretną nazwę: penetration pricing, czyli wchodzenie na rynek z niską ceną po to, by wypchnąć konkurenta i zdobyć lojalnych klientów.

Dla zwykłego użytkownika, kupującego laptopa lub składającego komputer, oznaczało to coś bardzo konkretnego: po raz pierwszy od lat miał realną alternatywę, a nie tylko tańszy kompromis. Ryzeny zaczęły pojawiać się w popularnych modelach laptopów, a sklepy komputerowe przestały traktować AMD jak producenta drugiej kategorii.

Efekt tej strategii był wymierny na giełdzie. W 2022 roku AMD po raz pierwszy w historii przegoniło Intela pod względem kapitalizacji rynkowej, czyli łącznej wartości wszystkich wyemitowanych akcji spółki. To symboliczny moment w kilkudziesięcioletniej rywalizacji, przez większość swojej historii AMD grało rolę mniejszego, słabszego rywala. Rok 2022 odwrócił tę hierarchię, przynajmniej w oczach inwestorów.

Czym dziś zajmuje się AMD

Obecnie AMD projektuje nie tylko procesory (CPU), ale też układy graficzne (GPU), systemy na chipie (SoC) oraz układy programowalne FPGA. Te ostatnie trafiły do oferty AMD po przejęciu firmy Xilinx w 2022 roku, wejście w segment FPGA to znak, że AMD myśli nie tylko o rynku konsumenckim, ale też o zastosowaniach przemysłowych i obliczeniach specjalistycznych.

Produkty AMD trafiają do bardzo różnych odbiorców: komputerów osobistych, laptopów, serwerów, stacji roboczych, konsol do gier oraz systemów wbudowanych. Firma produkuje też chipsety, czyli układy sterujące komunikacją między procesorem a resztą płyty głównej.

Osiem generacji Ryzenów: co tak naprawdę się zmieniało?

Polska Wikipedia prowadzi zbiorczą listę procesorów z rodziny Ryzen, podzieloną na kolejne generacje numerowane od serii 1000 aż po 9000. Sam wykaz ma charakter zbiorczy i nie zawiera szczegółowych specyfikacji, ale struktura podziału wewnątrz generacji mówi sama za siebie.

Kluczowy podział w każdej generacji to rozróżnienie między klasycznym procesorem (CPU, bez wbudowanej grafiki) a procesorem z wbudowanym układem graficznym, określanym jako APU. Nie każda generacja oferowała oba warianty, co odzwierciedla realne decyzje produktowe AMD w danych latach.

Osiem generacji w stosunkowo krótkim czasie to tempo, które utrudnia Intelowi spokojne planowanie odpowiedzi. Dla kupującego komputer oznacza to bogaty wybór, zarówno nowych procesorów z najwyższej półki, jak i starszych generacji dostępnych w niższych cenach na rynku wtórnym.

Praktyczna różnica między CPU a APU: procesor typu APU ma wbudowaną grafikę, więc do podstawowego korzystania z komputera (praca biurowa, przeglądanie internetu, oglądanie filmów) nie potrzeba osobnej karty graficznej. Czyste CPU wymaga dołożenia oddzielnego układu graficznego, co jest koniecznością przy graniu czy pracy graficznej, ale też pozwala na większą swobodę w doborze GPU do własnych potrzeb i budżetu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy procesor AMD Ryzen jest lepszy od Intela?

To zależy od konkretnego zastosowania i generacji. Od czasu premiery procesorów Ryzen AMD konsekwentnie oferuje konkurencyjną wydajność przy niższych cenach niż porównywalne układy Intela. W pewnych zastosowaniach, jak wielowątkowe zadania obliczeniowe, Ryzeny wyprzedzają odpowiedniki Intela, w innych wyniki są zbliżone. Najlepiej porównywać konkretne modele, a nie marki.

Co oznacza dla mnie jako kupującego to, że AMD w 2022 roku prześcignęło Intela wartością giełdową?

Bezpośrednio, nic, bo kapitalizacja rynkowa to wycena przez inwestorów, nie miara jakości produktów. Pośrednio jednak to sygnał, że AMD jest postrzegane jako silny, długoterminowy gracz, co oznacza więcej inwestycji w nowe produkty i większą presję na Intela, by konkurował cenowo i technicznie. Dla konsumenta przekłada się to na realną alternatywę i lepszy stosunek ceny do wydajności po obu stronach rynku.

Czym różni się procesor CPU od APU w ofercie AMD?

CPU to klasyczny procesor bez wbudowanej grafiki, do grania lub pracy graficznej potrzebna jest osobna karta graficzna. APU to procesor z wbudowanym układem graficznym, wystarczającym do codziennej pracy biurowej i multimediów bez dodatkowych kosztów. APU to częsty wybór w laptopach i tanich zestawach komputerowych.

Dlaczego AMD musiało samodzielnie projektować procesory po wyroku z 1994 roku?

Sąd przyznał AMD rację w sporze z Intelem, ale jednocześnie AMD straciło prawo do korzystania z dokumentacji Intela przy projektowaniu własnych układów x86. Musiało więc budować procesory od podstaw, we własnych laboratoriach, bez opierania się na projektach rywala. To wymusiło inwestycje w inżynierię, które w długim terminie uczyniły z AMD niezależnego gracza zdolnego do realnej konkurencji.

Dla kogo warto dziś kupić procesor Ryzen?

Ryzeny z serii APU sprawdzą się dobrze w biurowych i domowych zestawach, gdzie nie zależy nam na graniu w wymagające tytuły, wbudowana grafika wystarczy do codziennej pracy. Ryzeny CPU bez zintegrowanej grafiki to wybór dla graczy i twórców treści, którzy i tak planują zakup osobnej karty graficznej i szukają dobrego stosunku ceny do wielowątkowej wydajności.

Fot. Jeremy Waterhouse / Pexels