Prezes Apatora: w Polsce najlepiej być dystrybutorem obcych technologii. Local content utyka na dyktacie ceny
Polskie firmy mają kompetencje, żeby przeprowadzić transformację energetyczną kraju, ale wdrażanie koncepcji local content idzie zbyt wolno, a w zamówieniach publicznych wciąż dominuje cena — ocenia w rozmowie z agencją Newseria Maciej Wyczesany, prezes Apatora, producenta rozwiązań do pomiaru i rozdziału energii. Pół roku po ogłoszeniu rządowych kryteriów większość przetargów nadal rozstrzyga najniższa cena — co, jak mówi szef toruńskiej spółki, sprawia, że „najlepiej być dystrybutorem albo integratorem obcych technologii”. Stawka jest gigantyczna: według KPEiK krajowy komponent w samym wietrze i atomie to ponad 330 mld zł do 2040 roku.
Kompetencje są, zamówień brakuje
Polska ma wszelkie kompetencje do obsługi transformacji energetycznej. Oczywiście nie mamy kompetencji w zakresie atomu i technologii atomowych, ale mamy bardzo dobrych inżynierów, bardzo dobre możliwości wytwórcze, bardzo dobrą bazę technologiczną i produkcyjną. Tutaj mocno się wyróżniamy na tle Europy. Utrzymując tę bazę, możemy zbudować świetne podstawy do tego, żeby docelowo mieć możliwości ekspansji zagranicznej, ale podstawą dla polskich firm zawsze powinien być krajowy rynek
— mówi Maciej Wyczesany, prezes i dyrektor generalny Apatora. Rządowy program „Local Content. Z korzyścią dla Polski” ogłoszono w kwietniu — symbolicznie w fabryce Apatora pod Toruniem, krótko po tym, jak spółka podpisała z Eneą Operator umowę o wartości ok. 160 mln zł na dostawę kilkuset tysięcy inteligentnych liczników zdalnego odczytu, opracowanych w formule partnerstwa innowacyjnego i wyprodukowanych w całości w Polsce. Resort aktywów państwowych przedstawia ten kontrakt jako wzorcowy przykład zasad local content w praktyce.
Pół roku kryteriów, przetargi po staremu
Narzędzi przybywa: GUS opracowuje metodologię pomiaru komponentu krajowego, rząd przyjął pod koniec marca Politykę Zakupową Państwa, premier podpisał w czerwcu Kodeks dobrych praktyk dla spółek z udziałem Skarbu Państwa (z rekomendacją m.in. dzielenia zamówień na części, by dopuścić wyspecjalizowane MŚP), a rady nadzorcze mają rozliczać zarządy z realizacji local content poprzez KPI. Praktyka przetargowa zmienia się jednak opornie.
Ministerstwo Aktywów Państwowych wykonało bezprecedensowy krok, definiując w ogóle local content, czyli budowanie komponentu krajowego nie tylko w zamówieniach publicznych, ale też w dystrybucji środków publicznych na inwestycje. Natomiast ta transformacja idzie bardzo wolno. Kryteria zostały ogłoszone, minęło pół roku, a w tym czasie większość przetargów, w których uczestniczyliśmy, i tak jako absolutną dominantę ma cenę
— wskazuje prezes Apatora w rozmowie podczas konferencji EuroPOWER & OZE POWER.
Cena ponad cyberbezpieczeństwem
Sedno problemu tkwi — zdaniem Wyczesanego — w konstrukcji zamówień publicznych, które formalnie pozwalają ważyć jakość i koszt, ale w praktyce technologicznej sprowadzają się do najniższej ceny.
W przypadku kiedy cena jest podstawowym kryterium, w zasadzie wszystkie inne elementy nie mają znaczenia. To powoduje, że w Polsce w tym momencie najlepiej być dystrybutorem albo integratorem obcych technologii, ponieważ wtedy zawsze wygrywa się ceną. Myślę, że podstawowym elementem jest zmiana prawa zamówień publicznych i eliminacja absolutnego kryterium ceny. Jeżeli cena jest podstawowym elementem, nie ma mowy o jakości, kryteriach cyberbezpieczeństwa, które bardzo rzadko pojawiają się w przetargach technologicznych
— uważa szef Apatora. Drugi postulat to przejście od pytania „kto dostarcza” do pytania „co jest dostarczane”.
Zmiana kryterium podmiotowego na przedmiotowe zakłada dużo większą transparentność tego, jakie technologie wchodzą w grę, gdzie one są projektowane i produkowane, kto odpowiada za serwis tych technologii. To jest kluczowy element, który powinien determinować to, czy firma zostaje wybrana w przetargu, czy nie
— ocenia Wyczesany. Jak dodaje, local content powinien budować w Polsce jak najszerszy łańcuch wartości — i stać się „trampoliną” dla silnych polskich marek zdolnych konkurować także za granicą.
330 miliardów na stole
O skali gry przesądzają liczby ze zaktualizowanego Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu. W morskich farmach wiatrowych udział local content ma wynieść ok. 40 proc. — co przy inwestycjach rzędu blisko 274 mld zł w latach 2026–2040 oznacza ok. 110 mld zł pozostających u krajowych przedsiębiorców. W energetyce wiatrowej na lądzie udział polskich dostawców ma sięgnąć ok. 60 proc., czyli ok. 125 mld zł wartości generowanej w kraju, a w programie jądrowym — ok. 40 proc. przy pierwszym reaktorze, z tendencją rosnącą przy kolejnych, co daje ok. 100 mld zł dla polskich firm. KPEiK wprost wiąże przy tym rozwój krajowych dostawców infrastruktury z bezpieczeństwem energetycznym i odpornością na globalne zakłócenia łańcuchów dostaw.
Głos Wyczesanego warto czytać łącznie z tym, co w tym tygodniu mówił nam przewodniczący rady EuroPOWER dr Leszek Juchniewicz („to nie sztuka kupić gotowy produkt za granicą”) i z pilotażem GUS mierzącym komponent krajowy u czterech energetycznych gigantów: diagnoza środowiska jest zbieżna i brzmi niewygodnie dla wszystkich autorów strategii — local content ma już definicję, kodeks, program i KPI, ale dopóki art. 239 prawa zamówień publicznych w praktyce czyta się „wygrywa najtańszy”, 330 mld zł z rządowych tabel pozostanie liczbą na papierze. Pierwszy test wiarygodności: styczniowe wyniki pilotażu GUS — i każdy kolejny wielki przetarg sieciowy.
Źródło: Newseria









