Dziesięć lat po brexicie Londyn puka do drzwi Unii. Czy powrót jest w ogóle możliwy?

20.11.2026
Redakcja
Czas czytania: 3 minut/y

W piątek w Brukseli odbywa się szczyt Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii, na którym leżą trzy wynegocjowane w ostatnich miesiącach porozumienia: rolno-spożywcze, o harmonizacji systemów handlu emisjami i o mobilności młodzieży — pisze Deutsche Welle. Premier Andy Burnham, który przed objęciem urzędu otwarcie opowiadał się za powrotem kraju do UE, liczy na nowe otwarcie w relacjach z kontynentem. Dziesięć lat po referendum o brexicie obie strony wyraźnie się do siebie zbliżają, ale żadna nie chce się spieszyć: o pełnym powrocie Londynu do Unii na razie nie ma mowy.

Trzy umowy na stole

Porozumienie rolno-spożywcze (SPS) ma radykalnie ograniczyć kontrole i biurokrację przy handlu żywnością przez kanał La Manche. Brytyjscy eksporterzy nie będą musieli przedstawiać świadectw weterynaryjnych ani fitosanitarnych, a właściciele zwierząt domowych dostaną stały paszport zamiast każdorazowych formalności. Brytyjski rząd szacuje, że umowa może dodać gospodarce nawet 5,1 mld funtów rocznie do 2040 r. Potrzebę zmian dobrze pokazują dane Reutersa: w 2025 r. brytyjski eksport żywności i napojów do UE był o jedną trzecią niższy niż w 2019 r.

Drugie porozumienie dotyczy systemu handlu emisjami ETS. Brytyjski i unijny system mają zostać zharmonizowane tak, by obie strony uniknęły wzajemnego naliczania CBAM, czyli granicznego podatku węglowego od wysokoemisyjnych produktów, takich jak stal, nawozy, cement czy aluminium. Londyn szacuje korzyści z harmonizacji na 3,8 mld funtów rocznie.

Trzeci element to mobilność młodych. Od roku akademickiego 2027/2028 brytyjskie uczelnie wracają do programu Erasmus+, a program Youth Experience Scheme (YES) ma umożliwić osobom w wieku od 18 do 34 lat, na podstawie wiz, nawet trzyletni pobyt, pracę, naukę lub podróże między Europą a Wielką Brytanią. Ostateczny zakres potwierdzą dokumenty. Najtrudniejszy spór dotyczył limitów: Londyn obawia się niekontrolowanego napływu z kontynentu, a w negocjacjach padały liczby od 50 do 150 tys. osób rocznie. Unijny komisarz Maroš Šefčovič przed szczytem wyrażał nadzieję na porozumienie w sprawie YES oraz na zobowiązanie dotyczące czesnego, bo studenci z UE płacą dziś na Wyspach więcej niż Brytyjczycy.

Przeszliśmy długą drogę i meta jest w zasięgu wzroku

— ocenił przed szczytem Maroš Šefčovič.

Czego szczyt nie załatwi

Poza porozumieniem zostaje udział Wielkiej Brytanii w unijnym rynku energii elektrycznej, który pozwoliłby brytyjskim firmom sprzedawać prąd do sieci na kontynencie. Pomysł ma w UE silne poparcie: 7 listopada kanclerz Niemiec Friedrich Merz oraz premierzy Belgii, Holandii, Luksemburga i Danii wezwali w liście do Komisji Europejskiej i przewodniczącego Rady Europejskiej António Costy do przyspieszenia rozmów. Warunkiem jest jednak udział Londynu w finansowaniu polityki spójności, dlatego obie strony wolały odłożyć tę kwestię na później.

Burnham chce powrotu, ale nie przed wyborcami

Poglądy brytyjskiego premiera nie są tajemnicą. Burnham uważa, że kraj na brexicie więcej stracił, niż zyskał, a w 2025 r., jeszcze przed objęciem urzędu, przyznał, że opowiada się za powrotem do UE. Jako premier jest ostrożniejszy: mówi o kilku możliwych wariantach, od utrzymania obecnego stanu, przez unię celną i wspólny rynek, po pełny powrót. „Chciałbym, aby doszło do tego za mojego życia” — przyznał 26 października, zastrzegając zarazem, że nie zamierza wyprzedzać opinii publicznej. Formalnie wciąż obowiązują „czerwone linie” z programu wyborczego Partii Pracy z 2024 r., które wykluczają powrót do jednolitego rynku, unii celnej i swobody przepływu osób.

Nastroje na Wyspach zmieniły się jednak wyraźnie. W sondażu YouGov z września 46 proc. Brytyjczyków uznało brexit za błąd, 63 proc. oceniło jego skutki dla kraju jako złe, 73 proc. popiera zbliżenie z UE bez pełnego członkostwa, a 55 proc. pełny powrót. Gdy jednak pytanie zawiera zastrzeżenie, że warunki członkostwa nie byłyby takie jak przed brexitem, poparcie spada poniżej 50 proc. Wybory w Wielkiej Brytanii odbędą się najpewniej w 2029 r. i dopiero one mogą dać Burnhamowi mandat do dalszych kroków.

Polska: entuzjazm Tuska, ostrożność Sikorskiego

Na kontynencie powrót Brytyjczyków ma duże poparcie społeczne. W lipcowym badaniu Polling Europe / OpinionWay, przeprowadzonym w 27 państwach UE, 67 proc. ankietowanych opowiedziało się za powrotem Wielkiej Brytanii do Unii, w tym 70 proc. Polaków i 62 proc. Niemców. Rządy są jednak powściągliwe. Berlin popiera zacieśnianie więzi, ale nie uważa pełnego powrotu za realną opcję i stawia na współpracę gospodarczą, obronną i bezpieczeństwo infrastruktury. Wielka Brytania spadła z piątego na dziewiąte miejsce wśród partnerów handlowych Niemiec.

W Polsce widać dwa akcenty. Premier Donald Tusk zapowiadał, że Polska „będzie liderem” zbliżenia Europy z Londynem. Szef MSZ Radosław Sikorski zapewniał, że Polska zagłosowałaby za powrotem, ale ostrzegał, że Wielka Brytania „nie dostanie takiego samego dealu, jaki miała”.

Dla Polski stawka nie jest abstrakcyjna. Na Wyspach mieszka jedna z największych polskich diaspor, a program YES może ponownie otworzyć młodym Polakom drogę do pracy i nauki w Wielkiej Brytanii. Wspólny rynek energii połączony ze składką Londynu na politykę spójności to z kolei temat, który bezpośrednio dotyczy kraju będącego największym beneficjentem unijnego budżetu, zwłaszcza tydzień przed nadzwyczajnym szczytem w sprawie budżetu na lata 2028–2034. Słowa Sikorskiego dobrze oddają realny polski interes: Brytania bliżej Europy oznacza dobrego partnera w sprawach bezpieczeństwa, ale bez powrotu do dawnych wyjątków i rabatów.

Źródło: Deutsche Welle

Masz temat, o którym powinniśmy napisać? Skontaktuj się z nami!
Opisujemy ciekawe sprawy nadsyłane przez naszych czytelników. Napisz do nas, opisz dokładnie fakty i prześlij wraz z ewentualnymi załącznikami na adres: redakcja@pkb24.pl.
REKLAMA
REKLAMA