OKI mają ruszyć z początkiem przyszłego roku. PIE: na GPW może trafić dodatkowo ok. 74 mld zł

Od początku przyszłego roku w Polsce zaczną funkcjonować Osobiste Konta Inwestycyjne (OKI), których celem jest zachęcenie gospodarstw domowych do inwestowania na rynku kapitałowym — pisze w najnowszym Tygodniku Gospodarczym Polskiego Instytutu Ekonomicznego Piotr Kamiński. Ministerstwo Finansów szacuje, że dzięki OKI do 2040 roku na warszawską giełdę może trafić dodatkowo około 74 mld zł. Doświadczenia Japonii, Szwecji i Wielkiej Brytanii pokazują jednak, że o sukcesie podobnych programów decydują prostota rozliczeń i elastyczność — a popularność kont nie zawsze przekłada się na realny napływ kapitału na rynek akcji.

Polacy trzymają oszczędności w bankach

Potrzeba takich rozwiązań wynika ze struktury oszczędności Polaków. Według danych PFR przywołanych przez PIE, na koniec I kwartału 2026 roku nieco ponad 37 proc. aktywów finansowych gospodarstw domowych stanowiły gotówka i depozyty bieżące, a kolejne 10 proc. — inne depozyty, m.in. lokaty bankowe. Jednocześnie udział bezpośrednio posiadanych akcji notowanych wynosił zaledwie 2,9 proc., a jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych — 6,2 proc. W obu przypadkach było to znacząco poniżej średnich dla Unii Europejskiej, wynoszących odpowiednio 8,2 proc. i 16,4 proc.

Wskazuje to na potencjał zwiększenia zaangażowania oszczędności gospodarstw domowych na rynku kapitałowym, a tym samym wzmocnienia jego roli w finansowaniu rozwoju przedsiębiorstw

— pisze Piotr Kamiński w Tygodniku Gospodarczym Polskiego Instytutu Ekonomicznego.

Japonia, Szwecja, Wielka Brytania — jak to robią inni

Z doświadczeń zagranicznych wynika, że upowszechnieniu inwestowania mogą sprzyjać preferencje podatkowe. Przykładem rozwiązań zbliżonych do polskich OKI jest japoński program NISA, umożliwiający inwestowanie m.in. w akcje i fundusze bez podatku od zysków kapitałowych. W 2024 roku program rozszerzono, podwyższając limity inwestycyjne i wprowadzając bezterminowe zwolnienie podatkowe. Jak podaje PIE za japońskim nadzorem finansowym (FSA), liczba rachunków wzrosła do 30,5 mln w czerwcu 2026 roku, czyli o 8,1 proc. w porównaniu z końcem 2025 roku.

Dużą popularnością cieszą się też szwedzkie konta ISK, na których w 2025 roku środki posiadało ponad 4,2 mln osób (dane za szwedzką administracją skarbową). W Wielkiej Brytanii w roku podatkowym 2024/2025 dokonano wpłat na 16,8 mln rachunków ISA, a aktywa zgromadzone na wszystkich kontach ISA osiągnęły wartość 952 mld funtów. PIE zwraca jednak uwagę, że znaczna część brytyjskich gospodarstw domowych nadal preferuje bezpieczne formy oszczędzania — za sprawą gotówkowych Cash ISA, które pozwalają gromadzić środki na oprocentowanych rachunkach bankowych bez podatku od odsetek, zamiast inwestować bezpośrednio na rynku kapitałowym.

Prostota decyduje o sukcesie

Znaczenie mają również prostota i elastyczność rozwiązań. Przywołane przez PIE porównanie systemów funkcjonujących w Szwecji, Wielkiej Brytanii, Francji i we Włoszech wskazuje, że upowszechnieniu kont sprzyjają przede wszystkim proste zasady rozliczeń podatkowych, elastyczność wypłat i szeroki zakres dostępnych instrumentów. Przestrogą jest przykład włoskich kont PIR — bardziej restrykcyjnych, wymagających utrzymywania inwestycji przez co najmniej 5 lat i lokowania środków głównie na krajowym rynku. Według danych Banca d’Italia przywołanych w analizie korzystało z nich zaledwie 1,5 proc. dorosłych.

Wpływ OKI na polską gospodarkę będzie zależał od zainteresowania programem. Jak ocenia autor analizy, preferencje podatkowe mogą zachęcić gospodarstwa domowe do większego zaangażowania na rynku kapitałowym — w tym osoby, które dotąd nie korzystały z instrumentów inwestycyjnych — a przesunięcie części oszczędności z depozytów na rynek akcji może zwiększyć płynność giełdy i poprawić warunki pozyskiwania finansowania przez przedsiębiorstwa. Istotną rolę odegra jednak także edukacja finansowa, budująca świadomość dostępnych możliwości inwestowania i związanego z nimi ryzyka.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy Polskiego Instytutu Ekonomicznego