Lokaty w Niemczech kuszą odsetkami, ale realnie tracisz. Fiskus i inflacja zjadają zysk

Oprocentowanie lokat terminowych w Niemczech rośnie w tempie niewidzianym od lat, a banki prześcigają się w ofertach. Problem w tym, że inflacja wyprzedza odsetki, urząd skarbowy nie śpi, a kredytobiorcy wpadają w coraz droższe pułapki. Sprawdzamy, kto naprawdę zarabia na obecnym zamieszaniu na rynkach.

Najważniejsze:

Czytaj także: Zyski z podatku Belki w dół. Budżet państwa straci na niższych stopach procentowych

• EBC utrzymuje stopę depozytową na poziomie dwóch procent, ale rynki już wyceniają przyszłe podwyżki, rentowność dziesięcioletnich obligacji skarbowych Niemiec osiągnęła najwyższy pułap od 2011 roku.
• Skok cen energii po wybuchu konfliktu z Iranem podbił inflację w strefie euro do trzech procent i pcha rynkowe stopy w górę niezależnie od decyzji EBC.
• Inwestorzy znów liczą się z wyższymi stopami inflacji, a przy lokatach oferujących trzy procent może to oznaczać realną utratę wartości pieniądza.
• Wyższe odsetki oznaczają wyższy podatek, Hamburger Abendblatt przestrzega, że urząd skarbowy skrupulatnie weryfikuje każdą kwotę przekraczającą ustawową ulgę podatkową.
• Rosnące rentowności obligacji skarbowych przekładają się na wyższe koszty kredytów hipotecznych, co dla kupujących nieruchomości stanowi dotkliwą zmianę po epoce niemal zerowych stóp.

EBC czeka, rynek nie

Na ostatnim posiedzeniu Europejski Bank Centralny nie zmienił stóp procentowych. Stopa depozytowa pozostaje na poziomie dwóch procent. Oficjalny komunikat brzmi spokojnie, ale rynki finansowe grają zupełnie inną melodię.

Czytaj także: Jak podwyżka stopy procentowej walczy z inflacją? Mechanizm krok po kroku

Rentowność dziesięcioletnich niemieckich obligacji skarbowych wzrosła do poziomu nienotowanego od 2011 roku. To nie jest techniczny drobiazg, ta rentowność wyznacza punkt odniesienia dla kosztów finansowania w całej strefie euro. Gdy rośnie, drożeją kredyty hipoteczne, obligacje korporacyjne i raty leasingowe. Rynek sam zacieśnia warunki finansowe, nie czekając na posiedzenia EBC.

Czytaj także: EBC podwyższa stopy procentowe po raz pierwszy od trzech lat – co to oznacza dla Polski w dobie europejskiej stagflacji?

Bezpośrednim zapalnikiem jest skok cen energii wywołany konfliktem z Iranem. Inflacja w strefie euro wyniosła w kwietniu trzy procent, w Niemczech nieco mniej. Edgar Walk, główny ekonomista Metzler Asset Management, tłumacząc sytuację redakcji ekonomicznej ARD, wskazał na nowy szok energetyczny i związane z nim oczekiwanie, że inflacja w nadchodzących miesiącach wyraźnie przyspieszy.

Walk ostrzega też przed efektem drugiej rundy: drożejąca energia podbija koszty życia, pracownicy żądają podwyżek, przedsiębiorstwa przenoszą wyższe koszty na klientów i koło się zamyka. To klasyczna spirala płacowo-cenowa. Żeby ją przerwać, EBC musiałby schłodzić gospodarkę wyższymi stopami procentowymi.

Tyle że EBC wpadł w klasyczną pułapkę. Wyższe stopy hamują inflację, ale równocześnie duszą i tak już osłabioną gospodarkę. Banki w strefie euro zaostrzyły warunki kredytowania w pierwszym kwartale najmocniej od ponad dwóch lat. Obserwatorzy rynkowi zaznaczają, że podwyżki stóp mogą gospodarkę wyhamować i należy utrzymać właściwą równowagę.

Trzy procent odsetek przy czterech procentach inflacji: rachunek jest ujemny

Dla oszczędzających moment powierzchownie wygląda atrakcyjnie. Oprocentowanie lokat terminowych wyraźnie wzrosło, a Hamburger Abendblatt donosi o ponad trzech procentach dostępnych na rynku. Ale zanim otworzysz lokatę, warto zadać sobie pytanie, którego materiały finansowe rzadko zadają wprost: czy trzy procent odsetek przy spodziewanej inflacji czterech procent to zysk czy strata?

Odpowiedź jest prosta i niekomfortowa jednocześnie: to realna strata. Kiedy ceny rosną szybciej niż przyrastają odsetki, siła nabywcza zgromadzonych środków maleje, mimo że liczba na koncie jest wyższa. Lokata chroni przed dosłownym leżakowaniem gotówki, ale przed inflacją w obecnym tempie nie uchroni.

Dostępne na rynku oprocentowanie lokat długoterminowych pozostaje wyraźnie poniżej oczekiwanej inflacji.

Kolumna „przybliżony realny zwrot” to prosta różnica między oprocentowaniem a oczekiwaną inflacją, bez uwzględnienia podatku od odsetek, który sytuację jeszcze pogarsza. Lokata pięcioletnia blokuje środki na długo, a przyszła inflacja jest niepewna, jeśli EBC zdoła ją zbić, realna strata będzie mniejsza. Jeśli inflacja zaskoczy w górę, będzie jeszcze głębsza.

Fiskus i tak weźmie swoje. Szczególnie jeśli nie pilnujesz progu

Hamburger Abendblatt bije na alarm: urząd skarbowy wnikliwie przygląda się dochodom z odsetek i grozi sankcjami tym, którzy nie rozliczą nadwyżki powyżej ustawowej ulgi podatkowej. Przy rosnącym oprocentowaniu coraz więcej oszczędzających nieświadomie przekracza ten próg.

Mechanizm jest banalny: im wyższe oprocentowanie, tym wyższe nominalne odsetki, tym większe prawdopodobieństwo przekroczenia progu zwolnienia. Przy kilku lokatach rozłożonych w różnych bankach albo przy lokacie wieloletniej, gdzie odsetki kumulują się i są wypłacane jednorazowo, efekt sumowania może zaskoczyć podatnika w najmniej oczekiwanym momencie.

Dla Polaków pracujących lub mieszkających w Niemczech dochodzi dodatkowa warstwa skomplikowania. Polska i Niemcy mają podpisaną umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, która reguluje, gdzie i w jaki sposób rozliczane są dochody kapitałowe. Przy lokacie w niemieckim banku podatek jest zwykle potrącany automatycznie u źródła, i tu sprawa wydaje się prosta. Ale przy rachunkach prowadzonych równolegle w obu krajach, przy zmianie rezydencji podatkowej w trakcie trwania lokaty lub przy złożonej sytuacji dochodowej ciężar prawidłowego zgłoszenia spoczywa na podatniku. Błąd lub zaniechanie może skończyć się dokładnie tymi sankcjami, przed którymi ostrzega Hamburger Abendblatt. Konsultacja z doradcą podatkowym obeznającym z obydwoma systemami jest w takich przypadkach inwestycją, nie wydatkiem.

Jest też kwestia, którą rzadko podnosi się w mainstreamowych materiałach finansowych: podatek od odsetek pobierany jest od nominalnego zysku, nie od realnego. Innymi słowy, jeśli inflacja zjada całość realnego zwrotu z lokaty, a nawet więcej, urząd skarbowy i tak pobierze daninę od nominalnych odsetek. Efektywnie jest to podatek od straty wyrażonej w sile nabywczej.

Kredyt hipoteczny znowu drogi. Kto zapłaci więcej niż myśli?

Rosnące rentowności obligacji skarbowych niemal natychmiast przekładają się na oprocentowanie kredytów mieszkaniowych. Kredyty ze stałą stopą na dziesięć lat wyraźnie podrożały, osiągając poziomy, które jeszcze niedawno były nie do pomyślenia po długiej epoce niemal zerowych kosztów finansowania.

Rentowność dziesięcioletnich obligacji wzrosła do ponad trzech procent, a kredyty hipoteczne są od niej wyraźnie droższe. Ta różnica to marża banku uwzględniająca ryzyko kredytowe, koszty operacyjne i zysk. Im bardziej rosną obligacje, tym mocniejsza presja na banki, by podnosić oprocentowanie kredytów, i tym mniejsze pole do manewru dla instytucji, które chciałyby przyciągać klientów niską ceną. Każde kolejne umocnienie na rynku obligacji znajdzie odzwierciedlenie w wyższej miesięcznej racie.

Z perspektywy domowego budżetu różnica między posiadaczem lokaty a kredytobiorcą jest zasadnicza. Oszczędzający traci realnie na inflacji, ale ta strata jest abstrakcyjna, widać ją dopiero w dłuższym horyzoncie jako mniejszą siłę nabywczą. Kredytobiorca z kolei wyższą ratę czuje natychmiast i z twardego, comiesięcznego budżetu. Banki w strefie euro właśnie to potwierdzają: zaostrzenie warunków kredytowych w pierwszym kwartale było najsilniejsze od ponad dwóch lat, co oznacza, że dostęp do finansowania staje się trudniejszy zanim EBC oficjalnie podniesie stopy.

Czekać z lokatą na wyższe oprocentowanie czy działać teraz?

To pytanie zadaje sobie każdy, kto ma wolne środki i śledzi doniesienia o rosnących stopach. Logika rynkowa podsuwa prostą odpowiedź: skoro inwestorzy na rynkach terminowych spodziewają się dalszego zacieśnienia przez EBC, oprocentowanie lokat może jeszcze wzrosnąć. Warto poczekać.

Tyle że ta logika ma słabe punkty. Każdy miesiąc czekania to miesiąc bez żadnych odsetek, a inflacja tymczasem pomniejsza wartość gotówki trzymanej bez pracy. Analitycy przytaczani przez Tagesschau zwracają uwagę, że po rosyjskiej inwazji na Ukrainę EBC reagował na inflację z wyraźnym opóźnieniem. Tym razem presja rynkowa i oczekiwania inflacyjne są zbyt wyraźne, by bank centralny mógł sobie pozwolić na powtórkę.

Jednocześnie EBC sam przyznaje, że banki komercyjne same z siebie już zacieśniają warunki kredytowe, co działa jak nieformalna podwyżka stóp. Jeśli gospodarka wyhamuje szybciej niż oczekiwano, EBC może wstrzymać się z oficjalnymi podwyżkami, i wtedy ci, którzy cierpliwie czekali na wyższe stawki lokaty, mogą ich po prostu nie doczekać.

Najczęściej zadawane pytania

Czy muszę płacić podatek od każdego centa odsetek z lokaty w Niemczech?

Nie od każdego, obowiązuje ustawowa ulga podatkowa, powyżej której odsetki są opodatkowane. Hamburger Abendblatt przestrzega jednak, że przy rosnących stopach procentowych coraz więcej oszczędzających nieświadomie przekracza ten próg i naraża się na sankcje. Szczegóły zależą od indywidualnej sytuacji podatkowej.

Lokata daje trzy procent, inflacja ma wynieść cztery procent, czy w ogóle warto oszczędzać?

Warto, ale ze świadomością konsekwencji: realnie, po uwzględnieniu inflacji, siła nabywcza oszczędności maleje nawet przy dobrze oprocentowanej lokacie. Lokata chroni przed bezczynnością gotówki, ale przy obecnym tempie wzrostu cen nie zastępuje pełnej ochrony przed inflacją. Przed doliczeniem podatku od nominalnych odsetek sytuacja robi się jeszcze mniej korzystna.

Dlaczego oprocentowanie lokat rośnie, skoro EBC nie podniósł stóp?

Rynki finansowe wyprzedzają decyzje banku centralnego. Rentowność obligacji skarbowych rośnie, ponieważ inwestorzy spodziewają się wyższej inflacji i przyszłych podwyżek stóp. Banki dostosowują oferty do tej rynkowej rzeczywistości, nie czekając na oficjalne posiedzenia EBC.

Jestem Polakiem pracującym w Niemczech, gdzie płacę podatek od odsetek z lokaty?

Polska i Niemcy mają umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania regulującą dochody z kapitału. Przy lokacie w niemieckim banku podatek jest zwykle potrącany automatycznie u źródła. Przy bardziej złożonych sytuacjach, równoległe rachunki w obu krajach, zmiana rezydencji podatkowej w trakcie trwania lokaty, obowiązek prawidłowego rozliczenia spoczywa na podatniku. Hamburger Abendblatt ostrzega, że brak zgłoszenia może skutkować sankcjami. Konsultacja z doradcą podatkowym znającym oba systemy prawne jest w takich przypadkach niezbędna.

Fot. Engin Akyurt / Pexels