FC Barcelona i CE Europa: dwa katalońskie kluby, jedna historia rozejścia się dróg

W Barcelonie obok słynnej FC Barcelony działa znacznie mniejszy klub CE Europa, który w latach dwudziestych XX wieku był na tyle silny, że rywalizował z Barçą o tytuł mistrza Katalonii. Dziś oba kluby dzieli przepaść kilku klas rozgrywkowych, ale historia pokazuje, że przez pewien czas były sobie znacznie bliżej, niż mogłoby się wydawać. Co sprawiło, że ich drogi tak dramatycznie się rozeszły?

Najważniejsze:

• FC Barcelona to dziś wielosekcyjny klub z milionami kibiców, który zdobył m.in. pięciokrotnie Ligę Mistrzów i dwudziestodziewięciokrotnie mistrzostwo Hiszpanii (LaLiga).
• CE Europa to klub, który w latach dwudziestych XX wieku był na tyle silny, że rywalizował z Barçą o tytuł mistrza Katalonii.
• Europa znalazła się wśród klubów założycielskich hiszpańskiej La Liga, razem z FC Barceloną, jednak po kilku sezonach spadła i nigdy nie wróciła na ten poziom.
• Przez całą dekadę lat dwudziestych oba kluby rywalizowały na zbliżonym poziomie; rozejście ich dróg zajęło mniej więcej jedno pokolenie.

FC Barcelona: klub, który stał się instytucją

Futbol Club Barcelona powstał 29 listopada 1899 roku z inicjatywy urodzonego w Szwajcarii Hansa Gampera, który ogłoszeniem w lokalnym magazynie szukał chętnych do gry w piłkę. Grupę założycielską tworzyli Szwajcarzy, Anglicy, Niemcy i Katalończycy. Z czasem klub przekształcił się w katalońską instytucję o dużym znaczeniu społecznym, a jego motto „Més que un club” (Więcej niż klub) oddaje tę rolę do dziś.

Pierwsze lata FC Barcelony wcale nie zapowiadały przyszłej potęgi: klub we wczesnych latach przeżywał poważny kryzys organizacyjny, stając na skraju rozwiązania. Dziś klub jest własnością ponad stu czterdziestu trzech tysięcy socis, a jego kibiców zrzesza około tysiąca dwustu siedemdziesięciu oficjalnych fankluów na całym świecie.

Męska drużyna piłkarska zdobyła dotąd pięciokrotnie Ligę Mistrzów, dwudziestodziewięciokrotnie LaLigę, trzydziestodwukrotnie Puchar Króla, trzykrotnie Klubowe Mistrzostwo Świata, czterokrotnie Puchar Zdobywców Pucharów, pięciokrotnie Superpuchar Europy i szesnastokrotnie Superpuchar Hiszpanii. Międzynarodowa Federacja Historyków i Statystyków Futbolu (IFFHS) uznała Barcelonę za najlepszy klub świata w dwóch kolejnych dekadach: 2001–2010 i 2011–2020.

Poza sekcją piłkarską Barça prowadzi profesjonalne zespoły koszykówki, piłki ręcznej, futsalu i hokeja na rolkach, a także własną szkółkę piłkarską La Masia i kompleks treningowy Ciutat Esportiva Joan Gamper.

CE Europa: mały klub z Gracji i wielka historia

Club Esportiu Europa to klub piłkarski z barcelońskiej dzielnicy Gràcia, który dziś gra na znacznie niższym szczeblu niż FC Barcelona. Dysproporcja infrastruktury między oboma klubami jest ogromna – Camp Nou FC Barcelony to jeden z największych stadionów w Europie.

Ta dysproporcja infrastruktury dobrze ilustruje, jak bardzo drogi obu klubów się rozeszły. Ale nie zawsze tak było.

Mistrzostwo Katalonii kontra La Liga: co to właściwie znaczyło?

Żeby zrozumieć, dlaczego triumf Europy w latach dwudziestych był tak znaczący, trzeba wiedzieć, czym był wówczas tytuł mistrza Katalonii. W tamtej epoce, zanim powstała ogólnohiszpańska La Liga, rozgrywki katalońskie i Copa del Rey (Puchar Króla Hiszpanii) były głównymi arenami rywalizacji. Mistrzostwo Katalonii nie było więc lokalną ciekawostką: oznaczało reprezentowanie regionu w najważniejszym ogólnokrajowym turnieju. Klub, który wygrywał rozgrywki katalońskie, wchodził do Copa del Rey jako reprezentant całego regionu, co dziś można porównać do roli zdobywcy ligi w kwalifikacjach do Ligi Mistrzów.

W tym kontekście triumf Europy w tamtej epoce był autentycznym wydarzeniem sportowym, a nie tylko lokalnym sukcesem.

Lata dwudzieste: kiedy Europa była równa Barçy

Złota dekada Europy przypadła na lata dwudzieste XX wieku. Przez niemal całą tę dekadę, przez blisko dziesięć lat, oba kluby rywalizowały na porównywalnym poziomie i regularnie walczyły o te same tytuły. W szczytowym momencie swojej historii Europa zdobyła tytuł mistrza Katalonii, pokonując Barcelonę.

To zwycięstwo dało klubowi prawo reprezentowania Katalonii w Copa del Rey, wówczas najbardziej prestiżowych rozgrywkach w Hiszpanii. Europa wystąpiła w Copa del Rey, jednak ostatecznie nie sięgnęła po tytuł.

W kolejnych sezonach klub jeszcze kilkakrotnie kończył rozgrywki katalońskie na drugim miejscu, co sprawiło, że znalazł się wśród klubów założycielskich La Liga, obok FC Barcelony i RCD Espanyol. To była chwila, gdy oba katalońskie kluby stały formalnie na tym samym szczeblu piłkarskiej hierarchii w Hiszpanii.

Rozejście dróg: jak szybko przepaść stała się nieodwracalna?

Europa spędziła w La Liga zaledwie kilka sezonów, po czym spadła do niższej klasy rozgrywkowej. FC Barcelona pozostała w najwyższej klasie rozgrywkowej i z biegiem dekad budowała swoją pozycję jako jedna z najlepszych drużyn świata. Różnica między oboma klubami z czasem urosła do kilku klas rozgrywkowych.

Warto uzmysłowić sobie dramaturgię tej trajektorii: przez całą dekadę lat dwudziestych, przez mniej więcej jedno piłkarskie pokolenie, oba kluby rywalizowały ze sobą o mistrzostwo Katalonii i miejsca w krajowych pucharach. Rozejście się ich dróg nastąpiło w ciągu kilku lat po powstaniu La Liga. Od tamtej pory Europa nigdy nie wróciła na poziom najwyższej ligi.

Kolejny wyróżniający się okres w historii Europy to czas, gdy klub grał w drugiej lidze hiszpańskiej. W tym samym czasie FC Barcelona dominowała w La Liga, a Europa walczyła o powrót do pierwszej klasy, jednocześnie mogąc rywalizować w Pucharze Katalonii, rozgrywkach otwartych dla klubów z różnych szczebli. Kilkakrotnie Europa sięgnęła po tytuł w tym pucharze, pokonując FC Barcelonę w finale.

Trzy razy Europa pokonała Barcelonę: kiedy i jak?

Puchar Katalonii Europa zdobyła kilkakrotnie. Część z tych triumfów przyszła po pokonaniu FC Barcelony w finale, co pokazuje, że nawet gdy oba kluby grały na zupełnie innych poziomach ligowych, pucharowa rywalizacja potrafiła wyrównać szanse.

To zjawisko, klub z niższej ligi pokonujący finalistę Ligi Mistrzów w krajowym pucharze, jest samo w sobie ciekawostką, która nie ma odpowiednika w wielu innych europejskich ligach. Puchar Katalonii pozostaje więc jedyną areną, na której historia między tymi dwoma klubami wciąż żyje.

Poza piłką: co sport mówi o tożsamości klubu

Oba kluby mają też wymiar wykraczający poza boisko, choć w bardzo różnej skali. FC Barcelona prowadzi kilka profesjonalnych sekcji sportowych, od koszykówki po hokej na rolkach, co czyni ją jednym z nielicznych wielosekcyjnych klubów sportowych na świecie działających na poziomie profesjonalnym we wszystkich tych dyscyplinach jednocześnie.

CE Europa ma w tej dziedzinie mniejszą, ale historycznie ciekawą rolę: to właśnie ten klub rozegrał pierwszy zorganizowany mecz koszykówki w Hiszpanii, pokonując Laietę BC. W latach dwudziestych drużyna koszykarska Europy dwukrotnie sięgnęła po mistrzostwo Katalonii. Klub miał również sekcje lekkiej atletyki, hokeja, rugby i baseballu. Pierwszy mecz koszykówki w historii Hiszpanii rozegrany przez klub z dzielnicy Gràcia, to fakt, który dobrze ilustruje, czym Europa była dla swojej społeczności lokalnej: czymś więcej niż tylko drużyną piłkarską.

W 2021 roku CE Europa stała się pierwszym klubem w Katalonii, który formalnie zadeklarował się przeciwko rasizmowi, faszyzmowi, seksizmowi i homofobii po głosowaniu członków nad zmianą statutu. To wyraz tożsamości, którą klub buduje w epoce, gdy nie może już konkurować wynikami sportowymi.

Dwa kluby w liczbach

Najczęściej zadawane pytania

Czy CE Europa kiedykolwiek pokonała FC Barcelonę o poważną stawkę?

Tak, i to więcej niż raz. W sezonie 1922/23 Europa została mistrzem Katalonii, pokonując Barcelonę w meczu barażowym w Gironie po tym, jak oba kluby zakończyły ligę z tą samą liczbą punktów. Dodatkowo dwukrotnie pokonała Barcelonę w finale Pucharu Katalonii.

Dlaczego Barcelona utrzymała się w La Liga, a Europa spadła po trzech sezonach?

Źródła nie wyjaśniają szczegółowo przyczyn sportowych spadku Europy, jednak trajektoria obu klubów pokazuje, że FC Barcelona miała już wówczas znacznie większą bazę socis i zasoby finansowe, w samym 1911 roku liczba socis Barcelony przekroczyła trzysta sześćdziesiąt siedem, podczas gdy klub odbudowywał się po kryzysie, w którym pozostało mu zaledwie trzydziestu ośmiu członków. Europa, jako klub dzielnicy, nie dysponowała porównywalnym zapleczem.

Ile kibiców ma dziś CE Europa w porównaniu do FC Barcelony?

FC Barcelona posiada ponad sto czterdzieści trzy tysiące socis i miliony kibiców na całym świecie, zrzeszonych w około tysiącu dwustu siedemdziesięciu oficjalnych fanklubach. Dane dotyczące liczby członków CE Europy nie są podane w dostępnych źródłach.

Czy CE Europa ma szansę kiedykolwiek wrócić do La Liga?

Źródła nie zawierają prognoz dotyczących przyszłości klubu. Faktem jest, że Europa gra dziś w trzeciej lidze i od ponad dziewięćdziesięciu lat nie wróciła na poziom najwyższej klasy rozgrywkowej.

Co to jest Puchar Katalonii i dlaczego Europa mogła w nim grać pomimo niższej ligi?

Copa Catalunya (Puchar Katalonii) to rozgrywki pucharowe otwarte dla katalońskich klubów niezależnie od szczebla ligowego, na którym grają. Dlatego Europa, grając w niższych ligach, mogła trafiać na FC Barcelonę w kolejnych rundach i, dwukrotnie, pokonać ją w finale.

Robert Lewandowski w zespole FC Barcelona