Tottenham Hotspur: od szkolnego klubu krykietowego do europejskiego pioniera i pytanie o przyszłość

Tottenham Hotspur to klub, który jako pierwszy w Anglii zdobył podwójną koronę w XX wieku, jako pierwszy na Wyspach wygrał europejskie trofeum i jako pierwszy zgromadził dwa różne tytuły europejskie spośród brytyjskich klubów. A jednak przez większą część ostatnich dwóch dekad oglądał sąsiada z Arsenalu z daleka. Co sprawia, że historia Spurs jest tak pełna sprzeczności?

Najważniejsze:

• Klub powstał w 1882 roku jako amatorskie koło krykietowe, a do europejskiej potęgi dorastał przez niemal osiemdziesiąt lat
• W sezonie 1960-61 Spurs jako pierwszy klub w XX wieku sięgnęli po podwójną koronę, łącząc mistrzostwo Anglii z Pucharem Anglii w jednym sezonie
• W 1963 roku Tottenham jako pierwszy brytyjski klub w historii wygrał europejskie trofeum, a dekadę później jako jedna z pierwszych drużyn z Wysp zgromadziła dwa różne puchary europejskie
• W rywalizacji z Arsenalem o palmę pierwszeństwa w północnym Londynie Spurs mają bilans selektywnie korzystny: kończyli sezon wyżej od odwiecznego rywala w pięciu edycjach Premier League, jednak Arsenal przez ponad dekadę nieprzerwanie grał w Lidze Mistrzów, podczas gdy Tottenham zakwalifikował się do tych rozgrywek jedynie siedmiokrotnie w zbliżonym przedziale czasowym

Od krykieta do Pucharu Anglii: osiemdziesiąt lat dojrzewania

Klub założono 5 września 1882 roku nie z wielkiej ambicji, lecz z nudów. Grupka szkolnych chłopców skupionych wokół Roberta Buckle’a i jego przyjaciół, będących członkami miejscowego Klubu Krykietowego, szukała zajęcia na zimę. Tak powstał Hotspur, bez sponsorów, bez stadionu, bez zawodowców. Rok później do pomocy wciągnięto Johna Ripshera, który prowadził zajęcia biblijne w pobliskim kościele i został pierwszym prezesem oraz skarbnikiem drużyny, a przy okazji zadbał o znalezienie jej stałej siedziby.

W 1884 roku zmieniono nazwę na Tottenham Hotspur Football Club, powód był czysto techniczny: korespondencja kierowana do innego londyńskiego klubu o zbliżonej nazwie regularnie trafiała pod zły adres. Ta zmiana okazała się symboliczna: klub zaczął budować własną, odrębną tożsamość. Profesjonalny status uzyskał w 1895 roku, trzy lata później przekształcił się w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a wkrótce dołączył do Angielskiej Ligi Południowej.

Przełomem była edycja Pucharu Anglii z 1901 roku. Tottenham pokonał wówczas Sheffield United i wywalczył trofeum jako klub spoza Football League. To jedyny taki przypadek w historii tego pucharu, drużyna z ligi regionalnej, bez formalnego członkostwa w strukturach Football League, sięgnęła po najważniejsze krajowe trofeum. Od założenia klubu do tego triumfu minęło niespełna dwadzieścia lat. Do pierwszego tytułu ligowego brakowało jeszcze kolejnych sześćdziesięciu.

Złota era pod wodzą Nicholsona: kiedy Anglia patrzyła na Tottenham

Prawdziwy rozkwit przyniósł dopiero koniec lat pięćdziesiątych. W październiku 1958 roku stery szkoleniowe objął Bill Nicholson, uznawany za najwybitniejszego trenera w historii Spurs. W ciągu kilku lat zbudował drużynę, która zdobywała trofea trzy sezony z rzędu. Do klubu trafili Dave Mackay i John White, a następnie Jimmy Greaves, klasyfikowany wśród najskuteczniejszych strzelców w dziejach Football League.

Sezon 1960-61 Tottenham otworzył jedenastoma kolejnymi zwycięstwami, żaden inny klub w historii angielskiej ekstraklasy nie zaczął sezonu lepiej. Mistrzostwo zdobyto w meczu z ówczesnym wicemistrzem Sheffield Wednesday, wygranym na wyjeździe. Kilka tygodni później Spurs wygrali finał Pucharu Anglii z Leicester, kompletując podwójną koronę. Poprzednio ktokolwiek dokonał tego w Anglii, był to klub działający jeszcze w epoce wiktoriańskiej. W następnym sezonie Tottenham obronił Puchar Anglii, pokonując w finale Burnley.

Rok 1963 przyniósł osiągnięcie bez precedensu na Wyspach: Spurs jako pierwsza brytyjska drużyna w historii wygrali europejskie trofeum, zdobywając Puchar Zdobywców Pucharów. Niemal dekadę później, w 1972 roku, triumfowali w Pucharze UEFA, stając się tym samym jednym z pierwszych klubów z Wysp Brytyjskich z dwoma różnymi tytułami europejskimi w gablocie. To osiągnięcie, które przez długie lata wyróżniało Tottenham na tle całej angielskiej piłki.

Bilans trofeów: imponujące liczby z asteryskiem

Do tego dorobku należy dodać dwa finały Ligi Mistrzów, oba przegrane. Ten bilans ujawnia charakterystyczną dla Tottenhamu dychotomię: klub, który pisał historię angielskiej i europejskiej piłki w epoce przedpremierligowej, w nowej rzeczywistości finansowej i medialnej zdołał zbudować projekt na miarę finału, lecz nie na miarę triumfu.

Derby północnego Londynu: pięć razy wyżej, ale rzadziej w Europie

Rywalizacja z Arsenalem to oś, wokół której obraca się znaczna część tożsamości Tottenhamu. Przez lata obie drużyny rozgrywa ten sam teren w północnym Londynie, co sprawia, że każde ligowe starcie jest czymś więcej niż zwykłym meczem. W Premier League Spurs zakończyli sezon na wyższej pozycji od odwiecznego rywala w pięciu edycjach rozgrywek. Brzmi to jak wyrównana rywalizacja, aż do momentu, gdy spojrzeć na udział w Lidze Mistrzów. Arsenal grał w tych rozgrywkach nieprzerwanie przez ponad dekadę, poczynając od sezonu 2005-06 aż po edycję 2015-16. Tottenham w zbliżonym przedziale czasowym, obejmującym zbliżony przedział czasowy, zakwalifikował się do Ligi Mistrzów zaledwie siedmiokrotnie.

Ta dysproporcja nie jest przypadkowa. Tottenham potrafił wyprzedzić Arsenala w konkretnym sezonie, lecz rzadko kiedy utrzymywał tę przewagę przez kilka kolejnych lat. Arsenal przez długi czas dysponował większą regularnością wyników, która jest warunkiem koniecznym stałej obecności w europejskiej elicie. Pytanie, czy Spurs są w stanie zbudować podobną konsekwencję, pozostaje w centrum debaty o przyszłości klubu.

Kibice Spurs: przekrój przez popkulturę

Tottenham przyciąga sympatyków z zaskakująco różnorodnych środowisk. Wśród znanych kibiców są aktorzy Jude Law i Pierce Brosnan, muzyczka Adele, Phil Collins, Emma Bunton ze Spice Girls, gitarzysta heavymetalowego Iron Maiden Dave Murray, pisarz Salman Rushdie, raper Taco Hemingway, dziennikarz Michał Okoński, polityk konserwatywny Iain Duncan Smith oraz koszykarz Steve Nash. Vinnie Jones, znany zarówno z ekranu, jak i z boisk piłkarskich, również należał do grona sympatyków Spurs. Wśród nieżyjących kibiców wymieniani są Bob Marley i Amy Winehouse. Osobliwością jest przypadek aktora Leo Gregory’ego: ten, który na ekranie wcielał się w fana West Ham United, prywatnie kibicuje właśnie Tottenhamowi.

Ta mieszanka środowisk, muzyka, film, literatura, sport, polityka, odzwierciedla miejski, wielokulturowy charakter północnego Londynu, z którego klub wyrósł. Tottenham nigdy nie był klubem jednego środowiska ani jednej klasy społecznej.

Wielki reset: czy kosztowna przebudowa po kryzysie ma sens?

Ostatni sezon był dla Tottenhamu jednym z najtrudniejszych od wielu lat. Drużyna aż do ostatniej kolejki walczyła o utrzymanie w lidze. Igor Tudor opuścił stanowisko trenera, a w marcu zastąpił go Roberto De Zerbi, który niezwłocznie przystąpił do przebudowy drużyny, prowadząc między innymi letnie zgrupowanie w Nowej Zelandii i Australii.

Latem Tottenham przeprowadził największe w swojej historii zakupy transferowe. Rekord klubu był bity dwukrotnie w krótkim czasie, najpierw przy sprowadzeniu środkowego pomocnika z West Hamu, następnie przy pozyskaniu Sandro Tonaliego z Newcastle. Tonali zaznaczył swoją obecność już w towarzyskim meczu z Chelsea w ramach Sydney Super Cup, kiedy Spurs wygrali mimo gry w osłabieniu po czerwonej kartce dla jednego z zawodników. Bohaterem tego spotkania okazał się jednak Richarlison, który zdobył zwycięską bramkę. Brazylijczyk wchodzi w ostatni rok kontraktu, a De Zerbi otwarcie przyznał, że jego przyszłość w klubie jest niepewna, podkreślając jednocześnie skuteczność napastnika.

Klub nie zamierza kończyć na dwóch rekordowych transferach. Wśród celów wymieniany jest skrzydłowy Manchesteru City Savinho, a zainteresowanie wzbudza też młody napastnik Bournemouth Junior Kroupi, choć niedawna operacja stopy może przesunąć ewentualny ruch transferowy w czasie.

Historia futbolu uczy, że masowe inwestycje po głębokim kryzysie przynoszą efekt wówczas, gdy nowy trener ma realny wpływ na kształt kadry i czas na wdrożenie spójnej koncepcji gry. Ryzyko pojawia się, gdy transfery wyprzedzają filozofię. De Zerbi objął klub w dramatycznych okolicznościach i od razu przystąpił do kosztownej rekonstrukcji. Na ocenę, czy dobrane puzzle pasują do siebie, przyjdzie czas po pierwszych miesiącach nowego sezonu.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego Tottenham tak rzadko grał w Lidze Mistrzów, mimo że jest europejskim pionierem?

Sukcesy europejskie Spurs przypadają w całości na czasy przed erą Premier League. Po jej wprowadzeniu klubowi brakowało regularności w lidze, potrafił wyprzedzić Arsenala w konkretnych sezonach, lecz nie utrzymywał tej przewagi przez kolejne lata. Arsenal grał w Lidze Mistrzów przez ponad dekadę z rzędu, Tottenham w zbliżonym przedziale czasowym zakwalifikował się tam jedynie siedmiokrotnie. Przyczyny leżą po stronie niestabilności wyników, a nie braku ambicji.

Co dokładnie oznacza podwójna korona i dlaczego osiągnięcie z 1961 roku wciąż budzi respekt?

Podwójna korona to zdobycie mistrzostwa Anglii i Pucharu Anglii w jednym sezonie. Tottenham dokonał tego jako pierwszy klub w XX wieku, w sezonie 1960-61, otwierając rozgrywki serią jedenastu kolejnych zwycięstw, co było wówczas najlepszym otwarciem sezonu w historii angielskiej ekstraklasy. Przed Tottenhamem osiągnięcia tego dokonano jedynie w XIX wieku. Kontekst historyczny sprawia, że wyczyn Spurs pozostaje jednym z najchętniej przywoływanych momentów w angielskiej piłce.

Czy Tottenham kiedykolwiek wygrał Ligę Mistrzów?

Nie. Spurs dotarli do finału Ligi Mistrzów, lecz przegrali decydujące spotkanie. W erze poprzedniczki tych rozgrywek wygrali natomiast Puchar Zdobywców Pucharów w 1963 roku jako pierwszy brytyjski klub w historii oraz dwukrotnie Puchar UEFA, po raz pierwszy triumfując w tych rozgrywkach w 1972 roku.

Ile razy Tottenham wygrał Puchar Anglii i kiedy po raz pierwszy?

Tottenham zdobył Puchar Anglii łącznie osiem razy. Pierwsze zwycięstwo miało miejsce w 1901 roku i pozostaje wyjątkowe w historii tego trofeum: był to jedyny przypadek, gdy puchar wywalczył klub niebędący członkiem oficjalnej Football League. Kolejne triumfy przypadły między innymi na 1921 oraz 1961 rok, ten ostatni jako część historycznej podwójnej korony.

Fot. Harry Pot for Anefo / Wikimedia Commons (CC0)