Karol Nawrocki: historyk, bokser, prezydent. Droga z robotniczych Siedlec do Pałacu Prezydenckiego

Jeszcze kilkanaście lat temu porządkował archiwa IPN i organizował pogrzeby żołnierzy wyklętych. Dziś Karol Nawrocki sprawuje najwyższy urząd w Polsce. Co ta nieoczywista trajektoria mówi o człowieku i o tym, jakiego prezydenta Polska wybrała w 2025 roku?

Najważniejsze:

• Nawrocki to doktor historii z Uniwersytetu Gdańskiego, były szef instytucji zajmujących się polską pamięcią historyczną, najpierw gdańskiego muzeum, potem IPN, który prezydenturę objął bez wcześniejszego mandatu wyborczego
• Urząd Prezydenta RP objął 6 sierpnia 2025 roku, tego samego dnia kończąc misję szefa Instytutu Pamięci Narodowej
• Jego kariera to konsekwentne zakorzenienie w instytucjach historyczno-patriotycznych, zanim w ogóle wszedł w wielką politykę, strategia, która pozwoliła mu uniknąć etykiety typowego partyjnego aparatczyka
• Rosja wpisała go na listę osób poszukiwanych w związku z udziałem w demontażu pomnika Armii Czerwonej na polskim terytorium
• Jest kawalerem Orderu Orła Białego, najwyższego odznaczenia państwowego Rzeczypospolitej Polskiej

Z robotniczych Siedlec do doktoratu, skąd pochodzi prezydent?

Karol Tadeusz Nawrocki przyszedł na świat w marcu 1983 roku w Gdańsku jako pierworodne dziecko Ryszarda i Elżbiety. Dorastał w dzielnicy Siedlce, która miała wówczas wyraźnie robotniczy charakter. Jego pierwsze imię zostało nadane na cześć Jana Pawła II, ten drobny fakt jest kluczem do środowiska, w którym kształtowała się jego tożsamość. Gdańsk tamtych lat to miasto Solidarności, strajków i oporu wobec systemu. Trudno nie dostrzec, jak ten klimat przełożył się na późniejsze zainteresowania naukowe przyszłego prezydenta.

Po zdaniu matury w 2002 roku zdobył tytuł specjalisty w zakresie zarządzania personelem w gdańskiej uczelni policealnej o profilu biznesowo-administracyjnym, po czym podjął studia historyczne na Uniwersytecie Gdańskim. Stopień magistra uzyskał w 2008 roku, a pięć lat później obronił pracę doktorską poświęconą społecznemu oporowi wobec władzy komunistycznej w dawnym województwie elbląskim w latach 1976–1989. Opiekunem naukowym był dr hab. Grzegorz Berendt, a oceny pracy dokonali dwaj recenzenci: profesor Antoni Dudek oraz profesor Wojciech Polak. W 2023 roku Nawrocki uzupełnił swoje wykształcenie o dyplom studiów podyplomowych z zakresu MBA na Politechnice Gdańskiej.

Na tle ostatnich prezydentów RP, wywodzących się ze środowisk dyplomatycznych bądź stricte prawniczych, Nawrocki reprezentuje wyraźnie odmienną trajektorię: historyk-archiwista, który do polityki wszedł przez instytucje pamięci, nie przez partyjne struktury. To rzadkość w polskim krajobrazie politycznym i element, który jego zwolennicy podkreślają jako atut, a krytycy, jako potencjalne ograniczenie w sprawach odległych od polityki historycznej.

Bokser, piłkarz i założyciel sekcji sportów walk

Równolegle do drogi akademickiej Nawrocki był przez lata aktywnym sportowcem. W młodości reprezentował barwy piłkarskich drużyn Ex Siedlce oraz KKS Gedania, a następnie przeszedł do sekcji bokserskiej RKS Stoczniowiec. W 2004 roku zdobył najwyższe miejsce na podium w strefowym turnieju pięściarskim o Puchar Polski w kategorii juniorów w wadze do 91 kg. Później wrócił do piłki nożnej jako zawodnik i kapitan drużyny Ex Siedlce Gdańsk, a w 2010 roku powołał przy tym klubie sekcję sportów walk.

Ten wątek biograficzny bywa pomijany w komentarzach politycznych, a niesłusznie. Prezydent Polski to człowiek, który przez kilka lat trenował boks na poziomie wyczynowym i działał w środowisku gdańskiego sportu amatorskiego. W połączeniu z robotniczym rodowodem i naukową fascynacją historią oporu, tworzy to portret odległy od wizerunku typowego polityka uformowanego w salach konferencyjnych lub na uczelnianych korytarzach.

IPN, muzeum i pomniki, co Nawrocki robił przed prezydenturą?

Od stycznia 2009 roku Nawrocki był pracownikiem Instytutu Pamięci Narodowej. W latach 2013–2017 stał na czele gdańskiego oddziałowego biura edukacji publicznej tej instytucji. W 2017 roku objął stery jednego z największych polskich muzeów historycznych zajmujących się tematyką drugiej wojny światowej, mieszczącego się w Gdańsku, i kierował nim przez cztery lata.

Czytaj także: Rok prezydentury Karola Nawrockiego. Weta, ustawa wiatrakowa i twarda gra z rządem o gospodarkę

Przejście na stanowisko prezesa IPN w 2021 roku nie było przypadkowym awansem. Muzeum i Instytut łączy podobna misja, kształtowanie pamięci zbiorowej, lecz różni je zasięg i zakres kompetencji. IPN dysponuje narzędziami o znacznie szerszym oddziaływaniu: od ścigania zbrodni komunistycznych i nazistowskich, przez zarządzanie rozległymi archiwami, po ogólnopolską edukację historyczną. Dla historyka specjalizującego się w peerelowskim oporze społecznym było to logiczne przejście, ta sama misja, znacznie większa dźwignia.

Sejm wybrał Nawrockiego na prezesa IPN w maju 2021 roku stosunkiem głosów 248 za i 198 przeciw, przy czterech wstrzymujących się. Popierały go klub Prawa i Sprawiedliwości, koło Konfederacji oraz część posłów mniejszych ugrupowań. Senat zatwierdził wybór w lipcu 2021 roku stosunkiem 52 do 47. Prezesurę zakończył 6 sierpnia 2025 roku, obejmując urząd głowy państwa.

W tym okresie jego aktywność wykraczała daleko poza zarządzanie instytucją:

• Był jednym z pierwszych historyków, którzy podjęli systematyczne badania nad strukturami przestępczości zorganizowanej działającymi w Polsce w dekadzie lat osiemdziesiątych
• Zasiadał w Radzie Dyplomacji Historycznej przy Ministrze Spraw Zagranicznych RP

Kluczowe pytanie, które ta kariera stawia dziś przed obserwatorami: czy prezydent ukształtowany przez IPN będzie sięgał po politykę historyczną jako główny instrument sprawowania urzędu? Polityka historyczna daje szerokie pole do niezależnego działania, znacznie szersze niż polityka gospodarcza czy zagraniczna, gdzie prezydent jest instytucjonalnie ograniczony. Na razie brakuje publicznych deklaracji Nawrockiego precyzujących, jak zamierza tę przewagę wykorzystać.

Rosja go ściga, Order Orła Białego zdobi

W lutym 2024 roku rosyjskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych umieściło Nawrockiego na liście osób poszukiwanych. Podstawą było postępowanie karne dotyczące zarzutu „zniszczenia i uszkodzenia” monumentów upamiętniających żołnierzy Armii Czerwonej poległych na terenie Polski. Bezpośrednim pretekstem stała się jego obecność podczas demontażu Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej w Głubczycach w październiku 2022 roku.

Sprawa ma wymiar daleko wykraczający poza jednostkowe zdarzenie. IPN pod kierownictwem Nawrockiego aktywnie uczestniczył w procesie usuwania sowieckich monumentów z polskiej przestrzeni publicznej, działaniu zgodnym z polskim prawem, lecz kwalifikowanym przez Moskwę jako czyn kryminalny. Dziś ten sam człowiek sprawuje urząd głowy państwa. Fakt, że Rosja traktuje urzędującego prezydenta Polski jako osobę poszukiwaną, jest wymownym wskaźnikiem stanu relacji polsko-rosyjskich i głębokości sporu o pamięć historyczną między oboma krajami.

Po stronie polskich wyróżnień Nawrocki jest kawalerem Orderu Orła Białego, najwyższego odznaczenia państwowego Rzeczypospolitej Polskiej.

Naukowiec z pseudonimem, fakty bez spekulacji

Nawrocki był autorem lub współautorem kilku książek oraz kilkudziesięciu tekstów naukowych i popularnonaukowych obejmujących historię opozycji antykomunistycznej, historię sportu oraz dzieje przestępczości zorganizowanej w PRL. Swoje artykuły publikował w tytułach o bardzo różnym profilu politycznym, między innymi w „Magazynie Solidarność”, „Polityce” i „Do Rzeczy”. Był też ekspertem historycznym w programach TVP3 Gdańsk.

W 2018 roku wydał pod pseudonimem Tadeusz Batyr biografię Nikodema Skotarczaka, pseudonim „Nikoś”, jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci gdańskiego półświatka okresu PRL, zatytułowaną Spowiedź Nikosia zza grobu. Czy decyzja o użyciu pseudonimu była jego własnym wyborem, czy wynikała z ustaleń z wydawcą, nie wiadomo; Nawrocki nie wyjaśniał publicznie motywów tego kroku.

Przegląd kariery, od IPN do Pałacu Prezydenckiego

Najczęściej zadawane pytania

Czy Nawrocki to polityk, czy historyk?

Przez większość aktywnej kariery zawodowej był historykiem i urzędnikiem instytucji państwowych zajmujących się pamięcią historyczną. Prezydentura jest jego pierwszym urzędem obsadzanym w drodze powszechnego głosowania. Ta kolejność, najpierw instytucja, potem polityka, odróżnia go od większości polskich polityków najwyższego szczebla, którzy zaczynali od struktur partyjnych.

Co konkretnie zarzuca mu Rosja i jakie to ma znaczenie?

Rosyjskie ministerstwo spraw wewnętrznych wszczęło postępowanie karne, kwalifikując jego udział w demontażu pomnika Armii Czerwonej w Głubczycach w październiku 2022 roku jako „zniszczenie i uszkodzenie” monumentów. Fakt, że Moskwa traktuje urzędującego prezydenta Polski jako osobę poszukiwaną, jest bezprecedensowym sygnałem o stanie stosunków polsko-rosyjskich i sporze o narrację historyczną dotyczącą drugiej wojny światowej.

Czym różni się droga Nawrockiego od poprzednich prezydentów RP?

Jego bezpośredni poprzednicy wywodzili się ze środowisk prawniczych lub dyplomatycznych i budowali pozycję głównie przez działalność partyjną. Nawrocki trafił na szczyt przez instytucje takie jak IPN i muzea historyczne, co daje mu silny mandat w obszarze polityki historycznej, ale oznacza też mniejsze doświadczenie w sprawach typowo politycznych: ekonomicznych, zagranicznych czy legislacyjnych.

Co oznacza prezydentura historyka dla polskiej polityki historycznej?

Polityka historyczna należy do obszarów, w których prezydent może działać stosunkowo niezależnie, przez mecenat symboliczny, udział w uroczystościach, inicjatywy ustawodawcze czy weta. Nawrocki dysponuje w tej dziedzinie głęboką wiedzą merytoryczną i siecią kontaktów instytucjonalnych. Czy przełoży się to na bardziej aktywne używanie urzędu prezydenckiego jako instrumentu kształtowania pamięci zbiorowej, pokaże praktyka sprawowania władzy.

Co Nawrocki robił poza pracą naukową i polityczną?

W młodości trenował boks na poziomie wyczynowym i grał w piłkę nożną w gdańskich klubach. W 2004 roku zdobył pierwsze miejsce na podium w strefowym turnieju bokserskim o Puchar Polski w kategorii juniorów. W 2010 roku założył przy gdańskim klubie sportowym sekcję sportów walk. Opublikował też pod pseudonimem Tadeusz Batyr biografię prominentnej postaci gdańskiego półświatka z epoki PRL.

Fot. Marcin Białek / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)