Ford Motor Company: od nieudanego startu w 1901 roku do globalnego imperium marek

Ford Motor Company kojarzy się w Polsce głównie z konkretnymi modelami aut, które mijamy codziennie na ulicy. Mało kto jednak wie, że ten sam koncern przez dekady władał brytyjskimi i szwedzkimi markami premium, a jego założyciel Henry Ford poniósł najpierw spektakularną porażkę, zanim zbudował jedną z największych firm motoryzacyjnych w historii.

Najważniejsze:

• Ford Motor Company powstał w 1903 roku w Detroit, a jego założyciel Henry Ford podejmował wcześniej inne próby biznesowe w branży motoryzacyjnej
• W szczytowym okresie Ford dysponował własnymi lasami, kopalniami, hutami i flotą transportową, pionowa integracja produkcji na niespotykaną wcześniej skalę
• Koncern przez lata posiadał Jaguara, Land Rovera, Volvo i Aston Martina, po czym sprzedał wszystkie te marki, dziś działają jako zupełnie niezależne firmy
• Ostatnie dostępne dane z 2008 roku mówią o 246 tysiącach pracowników na świecie (dane z 2008 roku) i piątym miejscu wśród największych producentów aut globalnie; dla porównania sama fabryka w Dearborn dawała niegdyś zatrudnienie około 100 tysiącom osób
• Dziś do koncernu należą tylko dwie marki: Ford i Lincoln, a działalność międzynarodowa opiera się głównie na spółkach joint venture z lokalnymi partnerami

Pierwsza próba skończyła się Cadillakiem, co poszło nie tak?

Zanim w 1903 roku powstał Ford Motor Company, Henry Ford podjął już jedną próbę założenia firmy samochodowej. Wcześniejsze przedsięwzięcie Ford zakończył odejściem, zachowując prawa do własnego nazwiska, a firma przekształciła się w Cadillac Motor Company.

Początki były dalekie od imponujących. Kilkuosobowe zespoły składały kilka samochodów dziennie w kolejnych fabrykach. W ciągu dekady firma znacząco rozwinęła i usprawniła produkcję, co sprawiło, że Ford wkrótce przeniósł znaczną część produkcji komponentów do własnych zakładów.

Skala, którą trudno sobie wyobrazić

Ford nie poprzestał na samych fabrykach montażowych. Koncern zbudował pionowo zintegrowane imperium: własne lasy, kopalnie, huty, a do tego własny transport wodny, lotniczy i kolejowy. To oznaczało kontrolę nad łańcuchem dostaw od surowca aż po gotowy samochód, strategia rzadko stosowana w takiej skali.

Czytaj także: Manchester United: od robotniczej drużyny do globalnej marki – historia kryzysów, tragedii i triumfów

Efektem była między innymi fabryka w Dearborn, gdzie do dziś mieści się siedziba koncernu, zatrudniająca w pewnym okresie około 100 tysięcy osób w jednym miejscu. Dla porównania: to mniej więcej tyle, ile wynosi populacja średniego polskiego miasta powiatowego.

Ostatnie dostępne dane dotyczą czerwca 2008 roku i mówią o około 246 tysiącach pracowników na całym świecie. To liczba licząca już ponad półtorej dekady, więc rzeczywisty stan zatrudnienia może wyglądać dziś zupełnie inaczej, warto mieć to na uwadze, traktując ją wyłącznie jako historyczny punkt odniesienia. W 2015 roku z fabryk Forda wyjechało natomiast około 6 milionów 635 tysięcy pojazdów, co pokazuje, że mówimy o produkcji na poziomie kilkunastu tysięcy aut dziennie.

Marki, które Ford posiadał i sprzedał, zaskakująca lista

Jeden z mniej znanych rozdziałów historii koncernu to kilkudziesięcioletni okres aktywnego przejmowania marek z różnych segmentów i krajów, po którym nastąpiło równie konsekwentne ich zbywanie. Dla dzisiejszego kupującego ta historia ma praktyczne znaczenie: marki, które kojarzą się z określoną tożsamością i tradycją, przez długie lata były de facto oddziałami amerykańskiego giganta.

Osobnym epizodem były trzy włoskie marki, De Tomaso, Benelli i Moto Guzzi, których pakiety Ford nabył na początku lat 70., by już w 1974 roku odsprzedać je wszystkie temu samemu nabywcy, Alejandro de Tomaso. Krótki, ale wymowny epizod: trzy przejęcia i trzy sprzedaże w ciągu zaledwie kilku lat, bez wyraźnego śladu w postaci wspólnych modeli czy technologii.

Czytaj także: Mercedes kontra drony. Niemiecki koncern motoryzacyjny wchodzi w sektor zbrojeniowy

Na liście zlikwidowanych marek znalazły się z kolei: Continental, Edsel, kanadyjski Frontenac, Fordson produkujący traktory, francuski Matford, kanadyjskie Monarch i Meteor, amerykański Merkur, Mercury, brytyjski Thames oraz australijska FPV. Norweska firma Th!nk Nordic należała do Forda na przełomie wieków i ostatecznie upadła w 2011 roku. Brazylijska marka Troller działała jako część brazylijskiej filii koncernu i została zlikwidowana w 2021 roku.

Joint venture, po co Ford dzielił się udziałami?

Wejście na rynki azjatyckie, afrykańskie czy wschodnioeuropejskie wymagało od Forda innej strategii niż na Zachodzie. W wielu krajach samodzielna działalność zagranicznej firmy była prawnie ograniczona lub po prostu nieopłacalna bez lokalnego partnera znającego rynek. Odpowiedzią były spółki joint venture: Ford wnosił markę, technologię i kapitał, partner lokalny, znajomość rynku, kontakty i infrastrukturę.

Wśród działających do dziś warto wyróżnić kilka przykładów o różnym charakterze. Ford Otosan w Turcji działa od 1959 roku i jest jednym z najstarszych tego typu partnerstw w historii koncernu. Changan Ford w Chinach, aktywny od 2012 roku, to z kolei odpowiedź na jeden z największych rynków motoryzacyjnych świata. AutoAlliance Thailand łączy Forda z japońskim partnerem.

Historia zna też joint venture, które zakończyły się niepowodzeniem lub po prostu straciły rację bytu. AutoLatina, wspólne przedsięwzięcie z Volkswagenem w Brazylii, działała w latach 1987–1995, po czym zakończyła działalność. Rosyjskie joint venture Forda zakończyło działalność w kontekście wydarzeń geopolitycznych. Spółka zajmująca się technologią autonomicznej jazdy również zakończyła działalność, co wpisuje się w szerszą korektę oczekiwań wobec tempa rozwoju autonomicznych pojazdów w całej branży.

Dwie marki, które zostały

Po wszystkich przejęciach, sprzedażach i likwidacjach pod szyldem Forda działają dziś tylko dwie marki. Pierwsza to oczywiście Ford, założony w 1903 roku. Druga to Lincoln, amerykańska marka założona w 1917 roku, która dołączyła do koncernu w 1922 roku i przez ponad sto lat pozostaje jego częścią jako segment premium na rynek północnoamerykański.

To stosunkowo skromne portfolio jak na jeden z największych koncernów motoryzacyjnych świata, ale po dekadach kupowania i sprzedawania marek wydaje się być świadomym wyborem: skupienie na dwóch wyraźnie zdefiniowanych markach zamiast zarządzania rozległym imperium.

Co ta historia oznacza dla kupującego dziś

Dla kogoś rozglądającego się za używanym samochodem z jednej z marek, które Ford kiedyś posiadał, ta historia ma jedno bardzo praktyczne przełożenie. Jaguar, Land Rover i Volvo z okresu własności Forda powstawały przy aktywnym udziale inżynierów i platform technicznych americańskiego koncernu. Oznacza to, że części oraz rozwiązania techniczne stosowane w tych modelach mogły być współdzielone z ówczesnymi modelami Forda, co potrafi tłumaczyć zarówno podobieństwa w podzespołach, jak i dostępność serwisu w tamtym czasie.

Dziś Jaguar i Land Rover funkcjonują jako część indyjskiego Tata Motors, Volvo należy do chińskiego Geely, a Aston Martin jest niezależną spółką giełdową. Żadna z tych marek nie ma już żadnych formalnych powiązań z Fordem, co oznacza odrębne sieci serwisowe, odrębne łańcuchy dostaw części i odrębne gwarancje. Jeśli więc ktoś szuka używanego Jaguara z okresu własności Forda i zastanawia się, czy serwis Forda cokolwiek z nim zrobi, odpowiedź brzmi: formalnie nie, choć podobieństwa techniczne z tamtego okresu mogą być pomocne dla doświadczonego mechanika.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy i gdzie powstał Ford Motor Company?

Firma powstała w 1903 roku w Detroit. Była to już druga próba Henry’ego Forda po tym, jak jego wcześniejsze przedsięwzięcie przekształciło się w Cadillac Motor Company. Siedziba koncernu mieści się w Dearborn.

Dlaczego pierwszym prezesem Forda nie został Henry Ford?

Według różnych źródeł inwestorzy, którzy wyłożyli kapitał na nową spółkę, mieli obawy związane z wcześniejszymi doświadczeniami Forda i zdecydowali się wybrać na stanowisko prezesa inną osobę, by zapewnić stabilność przedsięwzięcia.

Jakie znane marki premium należały kiedyś do Forda?

Koncern posiadał między innymi Aston Martina w latach 1994–2007, Jaguara i Daimlera w latach 1989–2008, Land Rovera w latach 2000–2008 oraz szwedzkie Volvo w latach 1999–2010. Wszystkie zostały sprzedane i dziś działają pod innymi właścicielami.

Czy serwis Forda obsługuje stare Jaguary z okresu własności Forda?

Formalnie nie, Jaguar i Land Rover funkcjonują dziś jako część indyjskiego Tata Motors i mają własne, odrębne sieci serwisowe oraz łańcuchy dostaw części. Podobieństwa techniczne między modelami Jaguara i Forda z tamtego okresu mogą być jednak pomocne dla mechanika znającego obie marki.

Jakie marki należą do Forda dziś?

Aktualnie do koncernu należą dwie marki: Ford, działający od 1903 roku, oraz Lincoln, który dołączył do grupy w 1922 roku i stanowi ofertę premium na rynek północnoamerykański.

Po co Ford tworzył spółki joint venture zamiast wchodzić na rynki samodzielnie?

W wielu krajach, szczególnie azjatyckich, samodzielna działalność zagranicznej firmy była prawnie ograniczona lub nieopłacalna bez lokalnego partnera. Joint venture pozwalały Fordowi korzystać z marki i technologii, podczas gdy partner lokalny wnosił znajomość rynku i infrastrukturę. Część tych spółek działa do dziś, część zakończyła działalność wraz ze zmianą warunków rynkowych lub politycznych.

Fot. Dave Parker / Wikimedia Commons (CC BY 3.0)