UE zakazuje niszczenia niesprzedanej odzieży. Co to zmienia dla firm i co zyskują konsumenci?

Przez lata wielkim firmom modowym zwyczajnie bardziej opłacało się spalić nowe, niesprzedane ubrania niż je odsprzedać, zmagazynować albo poddać recyklingowi. Koszty logistyki zwrotów, przechowywania i przetwarzania towaru były wyższe niż cena utylizacji, branża po prostu robiła to, co było najtańsze. Unia Europejska właśnie to zmieniła, a dla polskiego konsumenta oznacza to m.in. więcej towaru w outletach i wyprzedażach posezonowych.

Najważniejsze:

• Wielkie firmy modowe nie mogą już niszczyć niesprzedanej lub zwróconej odzieży, butów i wybranych akcesoriów.
• Średnie firmy mają dodatkowy czas na przystosowanie się do nowych wymogów.
• Wyjątki od zakazu obejmują towary uszkodzone.
• Niszczona dotąd odzież generowała znaczące emisje CO2, stanowiąc poważne obciążenie dla środowiska.
• Firmy muszą teraz informować, co robią z niesprzedanym towarem.

Dlaczego w ogóle niszczono nowe ubrania?

Żeby zrozumieć wagę nowych przepisów, warto najpierw wyjaśnić, dlaczego firmy w ogóle decydowały się na niszczenie pełnowartościowej odzieży. Powód był czysto finansowy: koszty magazynowania niesprzedanych zapasów, organizacji logistyki zwrotów, a następnie przetwarzania lub odsprzedaży towaru wielokrotnie przewyższały cenę jego zwykłej utylizacji. W efekcie rachunek ekonomiczny jednoznacznie przemawiał za spalarnią, a nie za outletem czy organizacją charytatywną. Branża działała racjonalnie z punktu widzenia własnych kosztów, kosztem środowiska i klimatu.

To właśnie ten mechanizm chce przełamać Unia Europejska, zmuszając firmy do wkalkulowania w swój model biznesowy alternatywnych ścieżek zagospodarowania towaru.

Co zyskuje polski konsument już teraz

Zmiana ta ma bezpośrednie przełożenie na to, co trafi na rynek. Towary od wielkich sieci odzieżowych działających w Polsce, w tym sprzedawanych online, powinny częściej niż dotąd trafiać do outletów, na sprzedaże posezonowe albo do organizacji charytatywnych, zamiast bezpośrednio do spalarni. Firmy, które wcześniej niszczyły nadwyżki, będą teraz zmuszone szukać legalnych i ekologicznych kanałów zbytu. Dla przeciętnego kupującego może to oznaczać większą dostępność przecenionych artykułów markowych w obiegu wtórnym.

Czytaj także: UE wprowadza zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży. Duże marki staną przed technologicznym i logistycznym wyzwaniem

Ostrożnie jednak ze zbyt optymistycznymi oczekiwaniami: źródła nie podają szacunków, o ile dokładnie wzrośnie podaż przecenionych towarów, skala zmiany zależy od tego, jak skutecznie firmy wdrożą nowe obowiązki i czy mechanizmy kontrolne okażą się wystarczająco szczelne.

Co zmienia nowe unijne prawo

Podstawą prawną jest unijne rozporządzenie o ekoprojektowaniu z 2024 roku. Po dwuletnim okresie przejściowym, w którym firmy miały czas przygotować swoje procesy do zmian, zakaz zaczął obowiązywać wielkie koncerny odzieżowe. Dla dużych firm regulacja już obowiązuje, a średnie przedsiębiorstwa mają dodatkowy czas na wdrożenie zmian.

Zakaz oznacza w praktyce, że duże firmy nie mogą już wyrzucać ani palić ubrań, butów i niektórych akcesoriów, które nie znalazły kupca lub zostały zwrócone przez klientów. Zamiast tego towar trzeba sprzedać, przekazać w formie darowizny albo zadbać o to, by został ponownie wykorzystany lub poddany recyklingowi.

Wyjątki od reguły

Komisja Europejska przewidziała kilka sytuacji, w których firmy nadal będą mogły pozbywać się towaru w inny sposób. Wyjątki dotyczą odzieży uszkodzonej.

Nowością jest też obowiązek przejrzystości. Duże firmy już teraz muszą publicznie informować, co dokładnie robią z niesprzedanym towarem, który ostatecznie usuwają. W przyszłości ten sam obowiązek obejmie również średnie przedsiębiorstwa.

Skala problemu: dlaczego UE reaguje

Dane przytaczane przez Komisję Europejską pokazują, jak poważna była dotychczasowa skala zjawiska. Niszczono znaczną część niesprzedanych butów, spodni i T-shirtów w całej Unii Europejskiej, przeważnie poprzez spalanie, co obciążało środowisko i klimat.

Recykling tekstyliów to wciąż margines

Problem sięga głębiej niż sama praktyka niszczenia nowych towarów. Na świecie recyklingowi poddawany jest jedynie niewielki ułamek starych tekstyliów. Nowe przepisy mające zachęcać firmy do efektywniejszego zarządzania zapasami, lepszego przetwarzania zwrotów i szukania alternatyw takich jak odsprzedaż, renowacja czy darowizny, wpisują się w szerszą strategię Unii Europejskiej. Komisja wskazuje też, że regulacja ma wyrównać szanse między firmami, które już wcześniej stawiały na zrównoważone modele biznesowe, a tymi, które dotąd korzystały z najtańszego, choć najbardziej szkodliwego rozwiązania.

Harmonogram obowiązków dla firm

Głos branży: obejścia już odkryte

Sueddeutsche Zeitung zwraca uwagę na istotny niuans: regulacja zawiera luki, które giganci fast fashion zdążyli już dostrzec i zbadać. Źródło nie precyzuje, jakich konkretnie mechanizmów obejścia branża szuka, jednak sam fakt, że temat pojawia się już w momencie wejścia przepisów w życie, sugeruje, że skuteczność zakazu będzie zależeć nie tylko od jego literalnego brzmienia, ale też od tego, jak rygorystycznie poszczególne państwa członkowskie, w tym Polska, zdecydują się go egzekwować.

Najczęściej zadawane pytania

Kto kontroluje przestrzeganie zakazu i jakie grożą sankcje?

Rozporządzenie o ekoprojektowaniu nakłada obowiązek na firmy, jednak kwestie kontroli i sankcji za naruszenie przepisów leżą w gestii poszczególnych państw członkowskich. Źródła nie podają konkretnych kwot kar, ich wysokość zależy od implementacji w prawie krajowym.

Czy polskie firmy e-commerce są objęte zakazem?

Zakaz obejmuje duże przedsiębiorstwa działające na rynku unijnym, a więc dotyczy również firm prowadzących sprzedaż internetową w Polsce, zarówno polskich, jak i zagranicznych sieci sprzedających tu swoje produkty. Średnie firmy mają dodatkowy czas na dostosowanie się do wymogów.

Czy zakaz obejmuje też towary zwrócone przez klientów?

Tak. Przepisy dotyczą zarówno niesprzedanej odzieży z magazynów, jak i produktów zwróconych przez klientów, co jest szczególnie istotne w kontekście dynamicznie rosnącego handlu internetowego, gdzie odsetek zwrotów jest wysoki.

Jakie są wyjątki od zakazu?

Wyjątki obejmują towary uszkodzone. Komisja Europejska nie precyzuje w dostępnych materiałach dalszych szczegółów dotyczących zakresu tych wyjątków.

Fot. Yetkin Ağaç / Pexels