Nowy Jork chce płacić klientom za skanowanie zakupów. 10 proc. rabatu przy kasie samoobsługowej

Sklepy spożywcze w stanie Nowy Jork musiałyby obniżać o 10 proc. ceny wszystkich towarów kupowanych przy kasach samoobsługowych — zakłada projekt ustawy A11501, złożony w stanowym Zgromadzeniu przez demokratkę Nikki Lucas z Brooklynu. Autorka argumentuje, że skoro klient sam skanuje, pakuje i opłaca zakupy, wykonuje pracę przerzuconą na niego przez sieci handlowe — i powinien mieć udział w oszczędnościach, które dzięki temu osiągają sklepy. Projekt, choć utknął w komisji, w ostatnich dniach stał się viralem i rozpalił w USA debatę o ekonomii automatyzacji.

Klient jako nieopłacany kasjer

Projekt, wniesiony pod koniec sesji legislacyjnej, jest krótki i bezpośredni: uzupełnia stanowe prawo gospodarcze o przepis nakazujący każdemu „punktowi detalicznej sprzedaży żywności” — supermarketowi, sklepowi spożywczemu lub innemu detaliście żywnościowemu — obniżenie o 10 proc. ceny wszystkich towarów kupowanych za pośrednictwem samoobsługowego kiosku kasowego, rozumianego jako zautomatyzowany proces, w którym klient sam skanuje, pakuje i opłaca zakupy. W praktyce objąłby więc nie tylko klasyczne supermarkety, ale i sprzedających żywność gigantów pokroju Targetu czy Walmartu.

Uzasadnienie posłanki Lucas trafia w powszechne odczucie klientów, którzy od lat pytają, dlaczego wykonują za darmo pracę tradycyjnie należącą do personelu sklepu. Jak argumentuje autorka projektu, handel coraz mocniej opiera się na kasach samoobsługowych właśnie po to, by ciąć koszty zatrudnienia — przerzucając obowiązki kasjera na konsumenta. Skoro klienci de facto wykonują część pracy przy kasie bez wynagrodzenia, obowiązkowy rabat ma — w jej ocenie — zapewnić uczciwość tej wymiany i pozwolić społeczeństwu partycypować w oszczędnościach, które generuje technologia samoobsługi.

Krytycy: rachunek się nie spina

Na projekt natychmiast spadła lawina krytyki, głównie z prawej strony sceny politycznej, ale też ze strony analityków handlu. Podstawowy zarzut dotyczy arytmetyki: marże netto w amerykańskim handlu spożywczym oscylują wokół zaledwie 2 proc. Krytycy wyliczają, że przy średniej wartości transakcji w sklepie stacjonarnym wynoszącej około 49 dolarów obowiązkowy rabat sięgnąłby blisko 5 dolarów — podczas gdy przeciętny zysk detalisty na takiej sprzedaży to nieco ponad dolar. Sklep musiałby więc do każdej samoobsługowej transakcji dopłacać.

Scenariusze reakcji rynku łatwo przewidzieć: sieci mogłyby podnieść ceny dla wszystkich — również klientów wybierających tradycyjną kasę — ograniczyć dostęp do kas samoobsługowych albo po prostu je zdemontować. Najmocniej ucierpiałyby małe sklepy, które nie mają z czego absorbować strat. Komentatorzy wytykają też, że nawet jeśli samoobsługa przynosi detalistom oszczędności na pracy, nikt nie wykazał, by sięgały one 10 proc. wartości każdego zakupu. Część krytyków widzi w projekcie drugi cel: zniechęcenie sklepów do automatyzacji i wymuszenie powrotu kasjerów — wskazując, że w Kalifornii demokraci próbowali wcześniej wprost zakazać kas samoobsługowych.

Ameryka reguluje samoobsługę

Niezależnie od losów samego projektu — który pozostał w komisji, gdy sesja parlamentu dobiegła końca — wpisuje się on w szerszy trend. Kolejne amerykańskie stany biorą kasy samoobsługowe pod regulacyjną lupę: pojawiają się wymogi minimalnej obsady pracowników przy strefach samoobsługowych czy limity liczby produktów. Sami detaliści zresztą rewidują strategie — sieci takie jak Dollar General, Target czy Walmart ograniczają samoobsługę z powodu kradzieży i niezadowolenia klientów. Jeśli nowojorska propozycja kiedykolwiek stałaby się prawem, mogłaby ustanowić precedens dla całej gospodarki samoobsługowej: od stacji paliw po fast foody z ekranami do zamawiania — wszędzie tam, gdzie automatyzacja przerzuca pracę na klienta, mogłoby paść pytanie, komu należą się jej owoce.

Debata ma zresztą wymiar uniwersalny — także polski. Kasy samoobsługowe stały się nad Wisłą standardem w dyskontach i na stacjach, a klienci wykonują przy nich dokładnie tę samą nieodpłatną pracę, co Amerykanie. Różnica polega na tym, że u nas pytanie o podział korzyści z automatyzacji handlu nie doczekało się jeszcze ani projektu ustawy, ani poważnej publicznej dyskusji. Nowojorska propozycja — choćby ekonomicznie naiwna — przynajmniej ją rozpoczęła: skoro technologia miała służyć wszystkim, dlaczego oszczędności trafiają tylko na jedną stronę lady?

Źródło: Forbes