Nowelizacja ustawy o rachunkowości: raportowanie ESG jako wyzwanie i szansa dla przedsiębiorstw

Sejm zakończył prace nad nowelizacją ustawy o rachunkowości, która wdraża przepisy unijnej dyrektywy CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive). Wprowadzone zmiany mają kluczowe znaczenie dla firm, które od 2025 roku muszą raportować swój wpływ na środowisko, ład korporacyjny oraz kwestie społeczne. Chociaż nowe przepisy bezpośrednio dotyczą dużych przedsiębiorstw, ich skutki mogą być znacznie szersze i wpłynąć również na mniejsze podmioty gospodarcze. O wyzwaniach i szansach związanych z wdrożeniem tych zmian opowiedziała Monika Nowacka, prezes Fundacji Instytut Przedsiębiorczości Społecznej, która na co dzień współpracuje z przedsiębiorcami, zwłaszcza z sektora MŚP.

Obowiązek raportowania ESG – co to oznacza?

Nowelizacja ustawy o rachunkowości wdraża przepisy dyrektywy CSRD, która zobowiązuje duże przedsiębiorstwa do raportowania zrównoważonego rozwoju, obejmującego takie aspekty jak ład organizacyjny, ochrona środowiska oraz kwestie społeczne. Jak podkreśla Monika Nowacka:

Te zmiany to jest tak naprawdę pokłosie dyrektywy CSRD, która zobowiązuje przedsiębiorstwa do raportowania ESG. Założenia zostały zaimplementowane do ustawy o rachunkowości, ale tak naprawdę przedsiębiorcy nie mają wiedzy, jak mają to robić, jakie są w ogóle korzyści z tego tytułu i jak zorganizować cały proces raportowania. Firmy nie są do tego przygotowane.

Brak odpowiednich zasobów i wiedzy sprawia, że wiele firm, zwłaszcza z sektora MŚP, boryka się z problemem dostosowania do nowych wymagań. Tymczasem brak wdrożenia praktyk zrównoważonego rozwoju może nieść ze sobą poważne konsekwencje, w tym utratę dostępu do finansowania.

Ankiety ESG – pierwszy krok w weryfikacji

Jak zauważa Monika Nowacka, dużą rolę w weryfikacji działań przedsiębiorstw odgrywają ankiety ESG, które już teraz są stosowane przez instytucje finansowe.

Jednym z takich najprostszych narzędzi są ankiety ESG. Te ankiety są dostosowywane do konkretnej branży. Inne pytania będą zadawane branży budowlanej, a inne branży spożywczej. To jest najprostszy sposób na zweryfikowanie, czy małe i średnie przedsiębiorstwo realizuje pewne działania, jak zarządza ryzykiem.

Brak wypełnienia takiej ankiety lub nieprawidłowe podanie informacji może skutkować poważnymi problemami, jak na przykład utrata możliwości finansowania lub zerwanie współpracy z większymi kontrahentami.

Jeżeli przedsiębiorstwo nie wypełni tej ankiety, duże przedsiębiorstwo z dużym prawdopodobieństwem zaprzestanie współpracy. Wybierze sobie inne małe lub średnie przedsiębiorstwo, które wypełni ankietę, a dostarczone informacje będą korzystne dla tego dużego przedsiębiorstwa w kontekście raportowania.

Wsparcie dla sektora MŚP

Z uwagi na brak przygotowania wielu firm do nowych wymogów, niezwykle istotna jest rola organizacji wspierających i pozarządowych, które pomagają przedsiębiorcom odnaleźć się w gąszczu nowych regulacji. Fundacja Instytut Przedsiębiorczości Społecznej na co dzień wspiera MŚP w dostosowywaniu się do zmian.

My jako fundacja rozmawiamy z przedsiębiorcami, przede wszystkim z małymi i średnimi firmami. Widzimy, z jakimi problemami się borykają. Chcemy edukować przedsiębiorców, jakie działania i praktyki mogą wprowadzić, żeby nie tylko sprostać wymaganiom, ale także budować partnerstwa międzysektorowe i współpracować z organizacjami pozarządowymi. To może być dla nich realna korzyść

– mówi Monika Nowacka.

Jednym z przykładów takiej pomocy było wsparcie firmy budowlanej w wypełnieniu ankiety ESG wymaganej przez bank przy ubieganiu się o finansowanie.

Pomogliśmy przedsiębiorstwu w zrozumieniu pytań dotyczących m.in. wpływu na środowisko, wdrożenia OZE, transparentności, zarządzania pracownikami czy współpracy z organizacjami pozarządowymi. Dzięki naszej pomocy firma mogła ubiegać się o finansowanie. Gdyby nie wypełniła ankiety lub zrobiła to nieprawidłowo, z dużym prawdopodobieństwem nie uzyskałaby środków.

Edukacja i współpraca kluczem do sukcesu

Monika Nowacka podkreśla, że aby sektor MŚP mógł skutecznie dostosować się do nowych wymagań, niezbędna jest współpraca wielu podmiotów – organizacji pozarządowych, izb gospodarczych, instytucji finansowych oraz samorządów.

To, na co my kładziemy nacisk, to budowanie współpracy międzysektorowej. Chcemy tworzyć sieć współpracy i edukacji, aby małe i średnie przedsiębiorstwa lepiej poradziły sobie z przystosowaniem się do tych zmian. Dzięki wspólnym działaniom możemy sprawić, że wdrożenie praktyk ESG stanie się dla nich realną szansą na rozwój, a nie zagrożeniem.

Nowelizacja ustawy a realne zmiany dla MŚP

Warto podkreślić, że oprócz wymogów związanych z raportowaniem ESG, nowelizacja ustawy o rachunkowości wprowadza także inne, korzystne zmiany dla mniejszych firm. Od 2025 roku podniesiony został limit przychodów, po przekroczeniu którego konieczne będzie prowadzenie ksiąg rachunkowych – z 2 mln euro do 2,5 mln euro (około 10,7 mln zł). Oznacza to, że więcej firm będzie mogło nadal korzystać z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, unikając bardziej skomplikowanej rachunkowości.

Zmiany w ustawie o rachunkowości to jednak dopiero początek długiej drogi, na którą muszą przygotować się przedsiębiorcy. Kluczowym elementem będzie edukacja, budowanie strategii zrównoważonego rozwoju oraz dostosowanie się do nowych wymagań, aby nie tylko sprostać regulacjom, ale także czerpać z nich korzyści. Jak podsumowuje Monika Nowacka:

Jeżeli przedsiębiorstwa będą realizować pewne działania, dostaną dobre finansowanie. Jeśli nie – mogą być nawet wykluczane z rynku. Dlatego edukacja w tym zakresie jest absolutnie kluczowa.