Bułgarski cud bateryjny. W dwa lata od zera do magazynów energii większych niż w Grecji i Rumunii razem

Bułgaria — kraj z 6,4 mln mieszkańców — ma dziś jeden z najwyższych na świecie wskaźników mocy magazynów bateryjnych względem całkowitej mocy zainstalowanej, wyprzedzając Kalifornię, Niemcy i Chiny — opisuje Deutsche Welle. W niecałe dwa lata magazyny urosły od zera do blisko jednej czwartej mocy zainstalowanej w kraju, napędzane unijnymi funduszami i prywatnym kapitałem o łącznej wartości blisko 3 mld euro. Tego lata bułgarskie baterie stabilizowały sieci sąsiadów i zarabiały na arbitrażu: taniej energii słonecznej kupowanej w dzień i sprzedawanej wieczorem, gdy ceny skaczą.

Potrojenie mocy w osiem miesięcy

Tempo rozbudowy zaskoczyło samych Bułgarów. W styczniu 2026 roku think tank Ember szacował bułgarskie moce bateryjne — działające i w przygotowaniu — na 1,66 GW. Osiem miesięcy później dane ENTSO-E mówiły o 5,4 GW, a ministerstwo energii poinformowało AFP o osiągniętych już 5,7 GW.

Dwa lata temu nikt nie wyobrażał sobie, że będziemy mieli choćby połowę tych mocy

— powiedział DW Ivaylo Stanchev, redaktor naczelny biznesowego wydawnictwa Capital, który wobec braku oficjalnej publicznej bazy danych opracował jedną z najpełniejszych list projektów bateryjnych w kraju.

Iskrą był unijny fundusz odbudowy Next Generation EU i programy RESTORE, z których zatwierdzono 700 mln euro na 113 projektów — ale według szacunków Stancheva kapitał prywatny dołożył niemal trzykrotność tej kwoty, około 2 mld euro. Większość baterii litowych pochodzi z Chin, inwestorami są jednak głównie podmioty bułgarskie i europejskie. Rozbudowę ułatwiła prostota uzyskiwania pozwoleń, a fotowoltaika, przy której często stawiane są magazyny, urosła w latach 2022-2026 ponad czterokrotnie.

Zarabianie na dolinie słonecznej

Model biznesowy jest prosty: latem ceny dzienne w najbardziej słonecznych godzinach bywają niskie, a nawet ujemne, więc baterie ładują się tanio i oddają energię wieczorem — drożej, w kraju i za granicę. Głównym kierunkiem eksportu była Rumunia, szczególnie dotknięta letnią suszą, przez którą musiała ograniczyć moce jądrowe z powodu niskiego stanu Dunaju. Bułgaria — historycznie eksporter netto — stała się regionalnym hubem bateryjnym, z działającymi magazynami większymi niż Grecja i Rumunia łącznie; sama przy tym dokupuje energię słoneczną od Grecji i Rumunii.

Efekty widać w cenach, choć nie u wszystkich. Gospodarstwa domowe w Bułgarii mają ceny regulowane przez państwo i obniżek na rachunkach jeszcze nie zobaczyły — skorzystał za to przemysł.

Między 1 a 16 sierpnia średnia cena dnia następnego za MWh w Bułgarii wyniosła 132,2 euro — o prawie 14 euro mniej niż w Rumunii, choć kiedyś ceny te były niemal równe

— wskazał Stanchev, dodając, że różnica bierze się głównie z godzin wieczornych, gdzie efekt baterii działa najmocniej. Do tego dochodzą większe bezpieczeństwo sieci, przychody z eksportu i potencjalne wpływy podatkowe z zysków spółek.

Rachunek płacą elektrownie konwencjonalne

Nie brak jednak głosów studzących entuzjazm — letnie żniwa to na razie sezonowa migawka, a nie dowód na trwałość modelu.

Tak rekordowy rozwój zawsze należy traktować z przymrużeniem oka

— ocenił Kaloyan Staykov, przewodniczący zarządu bułgarskiego Instytutu Zarządzania Energią, zastrzegając, że całoroczne efekty wielkiej rozbudowy baterii „dopiero się okażą”. Jak tłumaczy, zmiana ma swoją cenę dla wytwórców konwencjonalnych: skoro cena w wieczornym szczycie spadła, generacja, która w tych godzinach zarabiała najlepiej, musi odrobić ubytek przychodów — co winduje cenę w podstawie.

Staykov widzi też problem systemowy: inwestycje w baterie wyprzedzają jakąkolwiek narodową strategię dla sektora, a „rola krajowych strategicznych map drogowych zmienia się z wiodącej na podążającą”. Dzieje się to w momencie, gdy Bułgaria powoli odchodzi od węgla (łącznie z planowanym wygaszeniem wydobycia), rewitalizuje wielką elektrownię szczytowo-pompową Czaira i zamierza zbudować dwa nowe reaktory w elektrowni jądrowej Kozłoduj.

Apetyt inwestorów mimo to nie słabnie: Delyan Dobrev, były minister energii z centroprawicowej partii GERB, który niedawno wycofał się z polityki, ogłosił we wrześniu w rozmowie z agencją Focus zaawansowane rozmowy z amerykańską Teslą o dodatkowym kompleksie bateryjnym — jego zdaniem jednym z „największych w Europie”. Staykov ostrzega jednak przed kanibalizacją: im więcej baterii w sieci, tym niższy przychód na jednostkę, a przewaga pierwszych graczy może już topnieć. Obaj rozmówcy DW zgadzają się, że kluczem będzie uruchomienie usług systemowych, w których baterie zarabiają na stabilizowaniu sieci, a nie tylko na arbitrażu cen.

Dla Polski bułgarski przypadek to lekcja z dwóch akapitów. Pierwszy: magazyny potrafią w dwa lata zmienić kraj z ofiary dobowej huśtawki cen w regionalnego rozgrywającego — wystarczyły proste pozwolenia, unijna zapałka i prywatny kapitał, który sam znalazł model zarobku. Drugi, mniej wygodny: gdy inwestorzy biegną szybciej niż państwowe strategie, to nie plan energetyczny kształtuje rynek, lecz rynek pisze plan — z konsekwencjami dla energetyki konwencjonalnej, która wciąż musi domykać system w bezwietrzne i pochmurne tygodnie. Bułgarzy przyznają wprost: skapitalizowali wyjątkowe lato i nikt nie wie, jak będzie wyglądać jesień. Kto chce kopiować ich boom, powinien kopiować go razem z tym zastrzeżeniem.

Źródło: Deutsche Welle