Żywność jest coraz droższa na całym świecie. Głównym winowajcą zmiany klimatu?

Żywność drożeje w szybkim tempie, a zmiany klimatu są jednym z kluczowych czynników napędzających ten trend. Susze, wysokie temperatury i erozja gleb ograniczają plony, podnosząc ceny produktów spożywczych w Polsce i na świecie. Jak zmiany klimatyczne wpływają na rolnictwo i co to oznacza dla konsumentów? Przyglądamy się danym i opiniom ekspertów.

Spadek plonów

Z opracowania Koalicji Klimatycznej „Wpływ zmian klimatycznych na bezpieczeństwo narodowe Polski” wynika, że wysokie temperatury, susze i brak opadów znacząco ograniczają plony na świecie. W Polsce od 2011 roku występuje permanentna susza letnia, która powoduje straty w dochodach rolników na poziomie blisko 20 proc. rocznie. Straty w uprawach bulwiastych, zbożowych i oleistych szacowane są na 3,9–6,5 mld zł rocznie. Szczególnie niepokojące są prognozy dla pszenicy jarej, gdzie ryzyko znaczących strat plonów w latach 2021–2050 wzrasta czterokrotnie, a w okresie 2071–2100 – sześciokrotnie w porównaniu z latami 1971–2000.

Zmiany klimatu wpływają nie tylko na ilość, ale i jakość plonów. Nowe choroby roślin i zwierząt oraz degradacja gleb dodatkowo komplikują sytuację. W Polsce tylko 1 proc. powierzchni kraju zajmują czarnoziemy i czarne ziemie, a gleby średniej jakości, dominujące w naszym kraju, są szczególnie podatne na suszę.

Susza, która bezpośrednio wpływa z roku na rok na wydajność pól, powoduje degradację jakości gleby. Bardzo często widzimy na polach unoszący się pył, co może wyglądać zjawiskowo, ale warto zdawać sobie sprawę, że to są dziesiątki lat pracy natury, które z tym wiatrem odpływają, ponieważ centymetr gleby w naszej strefie klimatycznej w procesach naturalnych buduje się od 100 do 200 lat.

– wyjaśnia dr Joanna Remiszewska-Michalak, wskazując na degradację gleb jako skutek zmian klimatu, fizyczka atmosfery i ekspertka ds. zmian klimatu.

Wzrost cen żywności w Polsce

Według danych GUS, w czerwcu 2025 roku ceny żywności i napojów bezalkoholowych w Polsce wzrosły o 4,9 proc. w porównaniu z poprzednim rokiem, a sama żywność podrożała o 4,8 proc. Największe wzrosty odnotowano w przypadku olejów i tłuszczów (11 proc.), owoców (11,1 proc.) oraz produktów mlecznych (6,1 proc.). Z kolei w lipcu 2025 roku ceny żywności wzrosły o 4,7 proc. rok do roku. Spadki cen odnotowano jedynie w przypadku warzyw (o 2,2 proc.) i mąki (o 1,4 proc.).

Na świecie sytuacja jest równie trudna. Indeks cen żywności FAO w lipcu 2025 roku osiągnął wartość 130,1 pkt., co oznacza wzrost o 1,6 proc. w porównaniu z czerwcem. Choć jest to poniżej szczytu z 2022 roku, spowodowanego pandemią i wojną na Ukrainie, ceny mięsa, nabiału i olejów roślinnych zbliżają się do rekordowych poziomów.

Mówiąc o czynnikach, które wpływają na ceny żywności, zdecydowanie wymieniamy ryzyka pogodowe związane ze zmianami klimatu. Jeżeli mamy bardzo duże obszary dotknięte powodzią, to ten teren w tym czasie jest pozbawiony plonów. Mamy też do czynienia z suszą, która też jest bardzo ważnym zjawiskiem, które od kilkunastu lat dotyka polskie rolnictwo.

– podkreśla dr Joanna Remiszewska-Michalak, zwracając uwagę na wpływ ekstremalnych zjawisk pogodowych na rolnictwo, członkini Rady Klimatycznej UN Global Compact Network Poland.

Globalne skutki dla rolnictwa

Zmiany klimatu mają globalny zasięg. Raport Koalicji Klimatycznej wskazuje, że w krajach o cieplejszym klimacie, takich jak Australia czy Włochy, plony zbóż spadły odpowiednio o 27 proc. i 5 proc. w wyniku zmian klimatycznych. W Afryce każdy dzień z temperaturą powyżej 30°C powoduje straty w plonach o 1 proc., a w połączeniu z suszą nawet o 1,7 proc. Zagrożone są uprawy kukurydzy, soi, owoców, warzyw oraz roślin strączkowych i okopowych. Popyt na czarną herbatę od lat przewyższa podaż, a susze w Ameryce Południowej ograniczają produkcję kawy i kakao.

Zmiany klimatu nas dotyczą, zwłaszcza jeżeli chcemy sięgać po te dobra, które są importowane z dalekich stron świata, takie jak kawa czy kakao. Tragedia pogodowa, która dzieje się na drugim końcu świata, w Ameryce Południowej, która jest jednym z głównych producentów kawy i która oczywiście dotyka plantatorów kawy, wpływa również na nas.

– zauważa dr Joanna Remiszewska-Michalak, wskazując na globalny wpływ zmian klimatu na dostępność produktów importowanych, ekspertka ds. zmian klimatu.

Jakich zmian potrzeba?

Zmiany klimatu wymuszają transformację rolnictwa. W Polsce rośnie popularność upraw mniej wodochłonnych, takich jak kukurydza, kosztem zbóż ozimych, które tracą na znaczeniu z powodu braku odpowiednich warunków zimowych. Jednak nawet te zmiany mogą nie wystarczyć. Ekspertka podkreśla, że utrzymanie upraw wymaga coraz bardziej zaawansowanych zabiegów agrotechnicznych, co podnosi koszty produkcji i ceny żywności.

Kolejnym czynnikiem wpływającym na ceny jest transformacja energetyczna. Drożejąca energia zwiększa koszty produkcji i transportu żywności, co bezpośrednio przekłada się na ceny w sklepach.

Potrzeba większych i szerzej zakrojonych procesów agrotechnicznych, żeby utrzymać w dobrym stanie polskie uprawy. Mamy w tej chwili cały zasób zabiegów agrotechnicznych, jesteśmy w stanie kontrolować uprawy. Natomiast zdecydowanie one będą mniej dostępne, droższe, więc niewykluczone, że za 20–30 lat kawa będzie luksusem i będzie jeszcze droższa niż w tej chwili.

– przewiduje dr Joanna Remiszewska-Michalak, wskazując na rosnące koszty utrzymania upraw w dobie zmian klimatu, fizyczka atmosfery.

Jak zmiany klimatu wpływają na ceny żywności w Polsce?

Zmiany klimatu, takie jak susze i wysokie temperatury, ograniczają plony, podnosząc koszty produkcji. W Polsce w 2025 roku ceny żywności wzrosły o 4,7–4,9 proc. rok do roku, szczególnie w przypadku olejów, owoców i nabiału, co jest częściowo efektem strat w rolnictwie spowodowanych suszą.