Trump przełamuje chińską dominację? Sukcesy tournée w Azji w sprawie pierwiastków ziem rzadkich

Azjatyckie tournée prezydenta USA Donalda Trumpa przyniosło przełomowe porozumienia dotyczące pierwiastków ziem rzadkich (REE) i surowców krytycznych, podpisane z Kambodżą, Koreą Południową, Japonią, Malezją i Tajlandią. Nowe umowy mają zmniejszyć zależność USA od Chin, które kontrolują globalny rynek REE.

Jak podkreśla Dominik Kopiński w Tygodniku Gospodarczym PIE:

Kategoria REE obejmuje 17 pierwiastków nieodzownych, z powodu ich unikatowych właściwości chemicznych i fizycznych, w produkcji wielu współczesnych technologii wojskowych i przemysłowych

Azjatyckie sojusze kluczowe dla USA

Szczególne znaczenie ma współpraca z Malezją, która zajmuje 2. miejsce w światowym przetwórstwie REE z udziałem 4 proc. oraz z Japonią – największym po Chinach producentem magnesów trwałych (4 proc. światowej produkcji)

– pisze Kopiński.

Partnerstwa z azjatyckimi krajami to krok w stronę dywersyfikacji dostaw, kluczowy dla bezpieczeństwa gospodarczego USA. Chociaż, wbrew nazwie, REE nie są szczególnie rzadkie, ich pozyskiwanie jest problematyczne, ponieważ proces ten jest trudny i kosztowny.

Amerykańska zależność od Chin

USA znajdują się w trudnej sytuacji:

Stany Zjednoczone są silnie uzależnione od importu REE, przy czym aż 70 proc. dostaw w latach 2020-2023 pochodziło z Chin

Amerykanie mają we własnym kraju tylko jedną kopalnię REE – w Mountain Pass w Kalifornii i jednego producenta magnesów trwałych – Neveon Magnetic. Brak infrastruktury przetwórczej sprawia, że „koncentrat REE trafia do Chin w celu dalszej separacji i rafinacji”.

Chiny dominują, kontrolując „59 proc. wydobycia REE, 91 proc. przetwórstwa i 94 proc. produkcji magnesów trwałych” – alarmuje Kopiński.

Nadzieja na przełom z Pekinem

Spotkanie Trumpa z Xi Jinpingiem przyniosło potencjalny przełom.

Pekin zdecydował się na odłożenie na rok decyzji o restrykcjach eksportowych w handlu REE ogłoszonej 9 października br., w zamian za obniżkę ceł ‘fentanylowych’ z 20 proc. do 10 proc.

– relacjonuje Kopiński. Restrykcje miały dotyczyć „rozszerzonej do dwunastu pozycji listy pierwiastków (o holm, erb, tul, europ i iterb), ale także wszystkie części i komponenty zawierające chińskie REE oraz technologie wykorzystywane w przetwórstwie”.

Jednak wcześniejsze ograniczenia z 4 kwietnia 2025 r., obejmujące „siedem pierwiastków (samar, gadolin, terb, dysproz, lutet, skand, itr), pokrewnych związków oraz magnesów trwałych”, wywołały „silne perturbacje w wielu branżach, w tym samochodowej”. Nie jest jasne, czy nowe porozumienie je znosi.

Geopolityczna rozgrywka i niepewność

Trwałość ustaleń budzi wątpliwości. Jak zauważa Kopiński:

Pekin konsekwentnie ‘zamienia’ handel surowcami ‘na broń’, zmuszając Amerykanów i Europejczyków do ustępstw

Chiny przedstawiają restrykcje jako „rozwiązanie o charakterze systemowym i część architektury bezpieczeństwa międzynarodowego”. Co więcej, „nie wiadomo również czy i w jakim zakresie odnoszą się one do eksportu REE do Unii Europejskiej”.

Wcześniejsze negocjacje w Genewie i Londynie pokazały, że chińskie obietnice bywają nietrwałe.

Wyzwanie dla globalnego rynku

Tournée Trumpa to ważny krok w kierunku uniezależnienia USA od chińskich REE, ale wyzwania pozostają.

Trwałość ustaleń amerykańsko-chińskich pozostaje pod znakiem zapytania

– podsumowuje Kopiński.

W obliczu środowiskowych i geopolitycznych kosztów wydobycia REE, USA i ich sojusznicy muszą inwestować w alternatywne źródła i technologie przetwórcze, by przełamać chiński monopol.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy PIE