Ponad połowa transakcji w strefie euro odbywa się przy użyciu gotówki

Mimo dynamicznego rozwoju płatności cyfrowych, gotówka pozostaje istotnym elementem codziennych transakcji w Europie. Jak wynika z danych Europejskiego Banku Centralnego (EBC), w 2024 roku 52 proc. transakcji w strefie euro miało charakter gotówkowy – podaje Agnieszka Wincewicz-Price w artykule opublikowanym w Tygodniku Gospodarczym Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Choć pod względem wartości transakcji gotówka stanowiła 39 proc., nadal odgrywa kluczową rolę w 14 z 20 krajów strefy euro.

Kto rezygnuje z gotówki?

Największe przywiązanie do gotówki obserwuje się w południowej i wschodniej Europie, gdzie w połowie krajów strefy euro odpowiada ona za 45–55 proc. płatności. Rekordzistką jest Malta, gdzie aż 67 proc. transakcji realizowanych jest gotówką. Z kolei w Niderlandach odsetek ten wynosi zaledwie 22 proc., co wskazuje na silne preferencje dla płatności bezgotówkowych w krajach zachodnich i północnych.

Jak zauważa Wincewicz-Price, w latach 2021–2024 odsetek firm w strefie euro przyjmujących gotówkę spadł z 96 proc. do 88 proc., co wynika głównie z mniejszego zainteresowania klientów takimi płatnościami.

W Polsce gotówka ma się dobrze

Według danych Narodowego Banku Polskiego za 2023 rok, około 1/3 Polaków dokonuje płatności wyłącznie lub przeważnie gotówką. Co więcej, aż 69 proc. ankietowanych deklaruje, że trzyma gotówkę na wypadek nieprzewidzianych sytuacji.

Gotówka jest dla wielu synonimem bezpieczeństwa i niezależności

– podkreśla Wincewicz-Price.

Dlaczego wybieramy gotówkę?

Europejczycy pytani o powody korzystania z gotówki wskazują przede wszystkim na anonimowość i ochronę prywatności (41 proc.), większą kontrolę nad wydatkami (35 proc.) oraz wygodę natychmiastowego rozliczenia (30 proc.). Zaskakująco, tylko 18 proc. uważa gotówkę za bezpieczniejszą formę płatności. Jednak wśród firm aż 94 proc. docenia bezpieczeństwo gotówki, a 92 proc. wskazuje na jej niezawodność.

EBC w swoich rekomendacjach podkreśla znaczenie gotówki w sytuacjach kryzysowych, sugerując, by Europejczycy mieli przy sobie 70–100 euro na pierwsze 72 godziny w razie nagłej sytuacji.

Gotówka i szara strefa

Analitycy zwracają jednak uwagę, że gotówka sprzyja szarej strefie, co skłania rządy do wprowadzania ograniczeń. W Polsce w 2017 roku ustalono limit transakcji gotówkowych na poziomie 15 tys. zł dla płatności jednorazowych. W 2024 roku limit ten obniżono do 8 tys. zł dla transakcji B2B oraz wprowadzono ograniczenie 20 tys. zł dla płatności konsumenckich.

Krótki okres funkcjonowania tych ograniczeń nie pozwala na miarodajną ocenę ich skutków w ograniczaniu nadużyć

– wskazuje Wincewicz-Price. Dodaje, że choć takie regulacje mogą budować kulturę uczciwości w transakcjach podatkowych, nie eliminują w pełni nietransparentnych operacji i mogą osłabiać zaufanie do instytucji publicznych.

Gotówka, choć traci na popularności w niektórych krajach, wciąż pozostaje niezastąpiona w wielu sytuacjach. Jak podsumowuje Wincewicz-Price, jej rola w zapewnieniu prywatności, bezpieczeństwa i niezawodności sprawia, że Europejczycy, w tym Polacy, nie są jeszcze gotowi całkowicie z niej zrezygnować.