„Nikt inny Cię nie zatrudni”: Czy Biedronka i firmy transportowe zawarły nielegalną zmowę na rynku pracy?

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) postawił zarzuty Jeronimo Martins Polska, właścicielowi sieci Biedronka, oraz 32 firmom transportowym i ośmiu osobom fizycznym w związku z podejrzeniem nielegalnego porozumienia na rynku pracy. Prezes UOKiK, Tomasz Chróstny, wszczął postępowanie, które ma zbadać, czy przedsiębiorcy wspólnie ograniczali konkurencję, utrudniając kierowcom zmianę pracy. Sprawa rzuca światło na praktyki określane jako no-poach agreements, czyli porozumienia o niekonkurowaniu o pracowników, które są prawnie zabronione.

Podejrzewana zmowa miała na celu ograniczenie mobilności zawodowej kierowców obsługujących centra dystrybucyjne Biedronki. Tego typu praktyki mogą nie tylko naruszać prawo ochrony konkurencji, ale także negatywnie wpływać na sytuację pracowników, pozbawiając ich możliwości poprawy warunków zatrudnienia.

Historia Pana Pawła

Przykładem potencjalnych skutków takich działań jest historia Pana Pawła, kierowcy z wieloletnim doświadczeniem, który pracował dla firmy transportowej obsługującej Biedronkę. Z powodu braku podwyżek postanowił zmienić pracodawcę na innego przewoźnika współpracującego z tym samym centrum dystrybucyjnym. Pomimo kwalifikacji i doświadczenia, jego kandydatura została odrzucona. Jak się nieoficjalnie dowiedział, firmy transportowe miały ustalić, że nie będą „podbierać” sobie kierowców, a Biedronka miała nadzorować przestrzeganie tych zasad. W rezultacie Pan Paweł przez trzy miesiące nie mógł znaleźć nowej pracy w regionie.

Podejrzewamy, że firmy transportowe oraz Jeronimo Martins Polska zawarły porozumienie, którego celem miało być ograniczenie możliwości przechodzenia kierowców pomiędzy firmami transportowymi obsługującymi centra dystrybucyjne Biedronki. Tym samym przedsiębiorcy mogli chcieć uniknąć wzajemnego „podkupywania” sobie pracowników. Takie działanie jest nie tylko niezgodne z prawem ochrony konkurencji, ale również niedopuszczalne w wymiarze ludzkim. Każdy powinien mieć prawo do swobodnego wyboru oraz zmiany miejsca pracy

– podkreśla Prezes UOKiK Tomasz Chróstny.

Mechanizm zmowy na rynku pracy

Według UOKiK, firmy transportowe mogły ustalać między sobą antykonkurencyjne zasady w konkretnych centrach dystrybucyjnych Biedronki. Właściciel sieci miał koordynować te porozumienia na poziomie ogólnopolskim, a także nadzorować ich przestrzeganie. Jednym z mechanizmów miało być wprowadzanie blokad wstępu na teren centrów dystrybucyjnych dla kierowców, którzy zmienili pracodawcę. Przewoźnicy ustalali, że kierowca zatrudniony wcześniej u jednego z nich nie mógł przez określony czas – zazwyczaj trzy miesiące – świadczyć usług dla nowego pracodawcy w tym samym centrum.

Tego rodzaju praktyki, określane jako no-poach agreements, ograniczały mobilność zawodową kierowców, uniemożliwiając im negocjowanie lepszych warunków pracy, w tym wyższych wynagrodzeń. Z perspektywy firm transportowych takie działania minimalizowały ryzyko utraty pracowników na rzecz konkurencji. Jednak dla kierowców oznaczały one stagnację płacową i brak możliwości rozwoju zawodowego.

Dlaczego no-poach agreements są nielegalne?

Porozumienia o niekonkurowaniu o pracowników są zakazane, ponieważ naruszają podstawowe zasady konkurencji na rynku pracy. Jak wyjaśnia UOKiK, takie zmowy wpływają na kluczowy element rywalizacji między przedsiębiorstwami – wysokość oferowanych wynagrodzeń. W efekcie pracownicy mogą otrzymywać niższe pensje lub ich wynagrodzenia nie rosną w takim tempie, jak w warunkach wolnej konkurencji. To z kolei prowadzi do pogorszenia sytuacji materialnej pracowników i ograniczenia ich swobody wyboru miejsca zatrudnienia.

W lipcu 2024 roku UOKiK opublikował poradnik „Zmowy i nadużycia na rynku pracy. Prawo konkurencji a sprawy pracownicze”. Dokument w przystępny sposób omawia, jakie praktyki na rynku pracy są niezgodne z prawem, ilustrując je konkretnymi przykładami. Publikacja ma na celu zwiększenie świadomości zarówno przedsiębiorców, jak i pracowników na temat ich praw i obowiązków.

Konsekwencje dla firm i menedżerów

Jeśli zarzuty UOKiK się potwierdzą, konsekwencje dla firm i osób zaangażowanych w zmowę mogą być poważne. Za udział w porozumieniu ograniczającym konkurencję przedsiębiorcom grozi kara finansowa w wysokości do 10% ich rocznego obrotu. Z kolei menedżerowie i właściciele firm, którzy byli bezpośrednio odpowiedzialni za antykonkurencyjne działania, mogą zostać ukarani grzywną sięgającą nawet 2 milionów złotych.

Postępowanie UOKiK jest na razie na etapie wstępnym, a ostateczne rozstrzygnięcie wymaga szczegółowego zbadania dowodów. Jednak już teraz sprawa budzi duże zainteresowanie, ponieważ dotyczy jednej z największych sieci handlowych w Polsce oraz kluczowego sektora transportu, który odgrywa istotną rolę w gospodarce.

Znaczenie sprawy dla rynku pracy

Sprawa Biedronki i firm transportowych rzuca światło na problem zmów na rynku pracy, które mogą mieć dalekosiężne skutki dla pracowników. Ograniczenie mobilności zawodowej, jak w przypadku kierowców, nie tylko wpływa na ich sytuację finansową, ale także hamuje rozwój zawodowy i możliwość poprawy warunków życia. Takie praktyki są szczególnie dotkliwe w branżach, gdzie występuje niedobór wykwalifikowanych pracowników, jak w sektorze transportowym.

Działania UOKiK mogą stanowić ważny krok w kierunku ukrócenia nielegalnych porozumień i zwiększenia ochrony praw pracowników. Jak podkreśla Prezes Chróstny, każdy powinien mieć prawo do swobodnego wyboru miejsca pracy, a sztuczne ograniczenia w tym zakresie są nie do zaakceptowania.

Co dalej z postępowaniem?

Postępowanie UOKiK przeciwko Jeronimo Martins Polska i firmom transportowym jest jednym z największych w ostatnich latach, jeśli chodzi o zmowy na rynku pracy. Jego wynik może mieć precedensowy charakter, określając standardy postępowania w podobnych sprawach w przyszłości. Dla pracowników, takich jak Pan Paweł, to szansa na sprawiedliwość i przywrócenie prawa do wolnego wyboru pracodawcy.

Więcej informacji na temat zmów na rynku pracy można znaleźć w poradniku UOKiK, który jest dostępny dla wszystkich zainteresowanych. Dokument ten stanowi cenne źródło wiedzy dla przedsiębiorców, pracowników i menedżerów, pomagając zrozumieć, jakie działania są niezgodne z prawem i jak chronić swoje prawa.

Źródło: UOKiK