Milionowe kary dla banków z grupy Pekao. UOKiK kwestionuje model realizacji wakacji kredytowych

Wprowadzone w sierpniu 2022 roku wakacje kredytowe miały być realną ulgą dla portfeli Polaków zmagających się z wysokimi stopami procentowymi i skokowym wzrostem rat. Jednak, jak wykazały kontrole Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), nie wszystkie instytucje finansowe wywiązały się z tego obowiązku zgodnie z literą prawa. Finał znalazło właśnie postępowanie dotyczące Banku Polska Kasa Opieki SA oraz Pekao Banku Hipotecznego SA. Za naruszanie przepisów ustawy o finansowaniu społecznościowym i pomocy kredytobiorcom na obie instytucje nałożono kary w łącznej wysokości blisko 119 mln zł.

Skrócony odpoczynek od rat i automatyczne wydłużenie długu

Zarzuty UOKiK koncentrują się na mechanizmie, który uderzał w klientów składających wnioski w specyficznych terminach. Jeśli konsument decydował się na zawieszenie spłaty w ostatnim miesiącu kwartału, banki skracały okres wakacji, nie przyznając ich na pełny miesiąc. Przykładowo, osoba składająca wniosek 15 marca, zamiast pełnego miesiąca wytchnienia, otrzymywała jedynie 17 dni zawieszenia.

Jednocześnie banki stosowały niekorzystną asymetrię – mimo skrócenia okresu zawieszenia, automatycznie wydłużały okres kredytowania o pełny miesiąc. Taka praktyka mogła prowadzić do wzrostu całkowitych kosztów zobowiązania, przede wszystkim poprzez naliczanie dodatkowych odsetek za okres, w którym klient w rzeczywistości nie korzystał z ustawowej pomocy.

Prezes UOKiK Tomasz Chróstny podkreśla wagę tych naruszeń dla domowych budżetów:

Możliwość zawieszenia spłaty części rat kredytu hipotecznego miała stanowić realne wsparcie dla kredytobiorców w okresie wysokiej inflacji i skokowego wzrostu kosztów obsługi kredytów. Wydłużanie okresu kredytowania bardziej niż wynikało to z rzeczywistego czasu zawieszenia spłat narażało konsumentów na podniesienie całkowitych kosztów zobowiązania. W efekcie wakacje kredytowe były mniej korzystne, niż nakazywała to ustawa.

Systemowe błędy i finansowe konsekwencje

Nieprawidłowości w obu bankach nie były przypadkowe, lecz miały charakter systemowy. Dotyczyły one szerokiej grupy klientów, których wnioski obejmowały miesiące kończące kwartały kalendarzowe. Choć praktyka nieproporcjonalnego wydłużania okresu spłaty została zaniechana z końcem 2023 roku, a skracanie wakacji ustało rok później, skala uchybień przełożyła się na dotkliwe sankcje finansowe.

Za niezgodne z ustawą działania Bank Polska Kasa Opieki SA został ukarany kwotą 117 801 000 zł, natomiast Pekao Bank Hipoteczny SA musi zapłacić 1 183 304 zł. Poza karami pieniężnymi, instytucje zostały zobowiązane do poinformowania każdego poszkodowanego konsumenta o stwierdzonych naruszeniach.

Warto zaznaczyć, że decyzje Prezesa UOKiK są nieprawomocne. Bankom przysługuje prawo odwołania się do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Monitorowanie rynku przez Urząd w ramach 17 postępowań wyjaśniających pokazuje jednak, że ochrona praw kredytobiorców w obliczu kryzysowych rozwiązań prawnych pozostaje priorytetem organów nadzorczych.