Luka VAT w Polsce znów maleje

Najnowsze dane Komisji Europejskiej przynoszą dobre wieści dla polskiego budżetu. Po wyraźnym pogorszeniu w 2023 roku, kiedy to wskaźnik luki VAT wzrósł do 16,0 proc., wstępne szacunki za rok 2024 wskazują na znaczącą poprawę. Zgodnie z raportem, luka VAT w Polsce spadła do poziomu 10,9 proc., co sugeruje, że ubiegłoroczne załamanie ściągalności miało charakter przejściowy i było silnie skorelowane z gorszą kondycją gospodarki – czytamy w najnowszym Tygodniku Gospodarczym Polskiego Instytutu Ekonomicznego.

Koniunktura i usługi kluczem do zrozumienia wahań

Wzrost luki w 2023 roku o 4,8 punktu procentowego nie był zjawiskiem odosobnionym, choć Polska znalazła się w grupie krajów o najsilniejszych wzrostach obok Irlandii czy Węgier.

Sebastian Sajnóg, analityk Polskiego Instytutu Ekonomicznego, wskazuje na splot niekorzystnych czynników makroekonomicznych, które uderzyły w system podatkowy w ubiegłym roku.

Pogorszenie w 2023 r. było silnie związane z koniunkturą. W 2023 r. realny wzrost PKB w Polsce spowolnił do 0,2 proc., czyli o 5,0 pkt. proc. mniej niż rok wcześniej, a realna konsumpcja gospodarstw domowych spadła do –0,3 proc. Jednocześnie wzrósł udział usług w gospodarce do 64,4 proc., a w raporcie wskazano, że sektor usług cechuje się relatywnie wyższym ryzykiem niezgodności podatkowej. Dodatkowym czynnikiem była rosnąca liczba upadłości firm, która zwiększa nieściągalność zobowiązań podatkowych.

Polska na tle mapy podatkowej Unii Europejskiej

Rok 2023 był trudny dla całej Wspólnoty – mediana luki VAT w państwach członkowskich wzrosła z 7,3 proc. do 8,2 proc. Różnice między poszczególnymi krajami pozostają jednak drastyczne. Podczas gdy Austria może pochwalić się niemal idealną ściągalnością (luka na poziomie 1 proc.), Rumunia wciąż boryka się z ubytkiem sięgającym 30 proc. potencjalnych wpływów.

Sebastian Sajnóg zauważa, że obecna poprawa w Polsce wynika nie tylko z lepszej sytuacji firm, ale również ze zmian w polityce podatkowej:

Dane za 2024 r. sugerują poprawę warunków ściągalności VAT w Polsce. Autorzy raportu wskazują m.in. na spadek liczby upadłości o 3,2 proc., co ogranicza straty wynikające z niewypłacalności podatników. Równolegle zmniejsza się tzw. luka polityczna, czyli część ubytku VAT wynikająca z decyzji o stawkach i zwolnieniach. W Polsce VAT policy gap spadła z 53,6 proc. w 2022 r. do 50,8 proc. w 2023 r. i 49,8 proc. w 2024 r., co należy do największych spadków w UE.

Cyfryzacja jako fundament dalszych sukcesów

Eksperci podkreślają, że fundamentem trwałej redukcji ubytków podatkowych jest nowoczesna technologia. Skracanie dystansu między momentem zawarcia transakcji a jej analizą przez służby skarbowe jest możliwe dzięki narzędziom takim jak e-fakturowanie, SAF-T (JPK) czy monitorowanie płatności bezgotówkowych.

To właśnie cyfrowy „ślad” transakcyjny oraz lepsza wymiana danych o handlu transgranicznym mają być głównymi motorami dalszego uszczelniania systemu. Choć dane za 2024 rok są jeszcze wstępne i oparte na uproszczonej metodologii, trend spadkowy wydaje się stabilny, odzwierciedlając zarówno dojrzewanie administracji skarbowej, jak i ogólną stabilizację gospodarczą kraju.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy Polskiego Instytutu Ekonomicznego