Forum Samorządowe w Zakopanem 2025 – relacja

W dniach 25–26 listopada 2025 r. Zakopane stało się stolicą polskiej debaty samorządowej. Pierwsze jesienne Forum Samorządowe, zorganizowane przez Fundację Instytut Studiów Wschodnich we współpracy z Województwem Małopolskim i Miastem Zakopane, zgromadziło ponad 1000 uczestników – wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, marszałków, przedstawicieli rządu, biznesu, nauki, organizacji pozarządowych, kultury i mediów. Wydarzenie skupiło się na kluczowych wyzwaniach 2026 r., takich jak wojna za wschodnią granicą, kryzys gospodarczy, rosnące koszty bezpieczeństwa i transformacji energetycznej.

Inauguracja 25 listopada we wtorkowe popołudnie przyciągnęła uwagę naciskiem na dialog międzysektorowy. Burmistrz Zakopanego Łukasz Filipowicz podkreślił:

Bardzo się cieszę, że Zakopane w końcu może mieć u siebie taki dialog, że możemy zaistnieć nie tylko turystycznie, ale także jako miejsce spotkania samorządów, rządu, organizacji, biznesu i kultury

Bezpieczeństwo i odporność lokalnych społeczności

Dwa dni Forum przyniosły około stu paneli, warsztatów i prezentacji. Głównym tematem było bezpieczeństwo w obliczu niepokoju geopolitycznego i gospodarczej niepewności. Dyskutowano o budowaniu odporności społecznej i infrastrukturalnej gmin, w tym cyberbezpieczeństwie szpitali i sieci wodociągowych.

Paneliści podkreślali rolę samorządów jako pierwszej linii obrony państwa. W sesji o obronie cywilnej i transformacji energetycznej uczestniczyli przedstawiciele rządu, w tym Wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz i Minister Energii Miłosz Motyka. Wieczorem gala uhonorowała liderów za wkład w rozwój lokalny, m.in. Małgorzatę Małuch (gmina Sękowa) i Rafała Kuklę (burmistrz Gorlic).

Demografia, zdrowie i polityka senioralna

Drugi dzień, 26 listopada, w dużej części poświęcono problemom demograficznym i zdrowotnym. Eksperci wskazywali, że Polska wchodzi w okres najszybszego starzenia się społeczeństwa w Europie – do 2040 r. co czwarty mieszkaniec będzie miał ponad 65 lat. W panelach o ochronie zdrowia mówiono o niedoborach kadrowych w szpitalach powiatowych, długich kolejkach do specjalistów oraz potrzebie tworzenia lokalnych programów profilaktyki i rehabilitacji.

Dużo miejsca zajęła dyskusja o aktywizacji seniorów – od uniwersytetów trzeciego wieku, przez kluby seniora, po programy sportowe i cyfrowe włączenie. Podkreślano, że bez koordynacji działań gmin, powiatów i województw polityka senioralna pozostanie jedynie hasłem.

Fundusze UE i transformacja energetyczna

Równie intensywnie dyskutowano o finansach publicznych i funduszach unijnych. Samorządowcy alarmowali, że rosnące koszty energii, inflacja i nowe obowiązki związane z obronnością powodują szybki wzrost zadłużenia gmin i powiatów. Kluczowym tematem było wykorzystanie środków z Krajowego Planu Odbudowy oraz nowej perspektywy UE 2021–2027 na termomodernizację budynków użyteczności publicznej, wymianę źródeł ciepła i rozwój OZE. Prezentowano przykłady skutecznych partnerstw publiczno-prywatnych przy budowie farm fotowoltaicznych i biogazowni. Wskazywano, że bez przyspieszenia procedur i uproszczenia konkursów wiele projektów może nie zostać zrealizowanych przed końcem perspektywy finansowej.

Turystyka zrównoważona i rozwój regionów górskich

Zakopane jako gospodarz stało się naturalnym laboratorium dyskusji o zrównoważonej turystyce. Paneliści zwracali uwagę na ogromne obciążenie infrastruktury w sezonie – korki, brak miejsc parkingowych, presja na środowisko Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz problemy z wynajmem krótkoterminowym. Podnoszono kwestię wprowadzenia opłaty klimatycznej lub turystycznej, która mogłaby finansować ochronę przyrody i rozbudowę komunikacji zbiorowej. Dyskutowano także o dywersyfikacji oferty turystycznej, – promowaniu szlaków w mniej uczęszczanych dolinach oraz rozwoju turystyki całorocznej. Podkreślano, że bez systemowych rozwiązań na poziomie krajowym (ustawa o turystyce) gminy górskie będą nadal zmagać się z nadmierną presją turystyczną przy jednoczesnym braku środków na jej łagodzenie.

Gala zamykająca i nowe relacje

W trakcie Forum, wieczorami, odbyły się gale zamykająca z nagrodami dla innowatorów, m.in. Radosław Włoszek otrzymał wyróżnienie za rozwój transportu kolejowego na Podhalu. Na gali wieczorem 25 listopada marszałek Smółka podsumował:

Część z obecnych tu osób pamięta samorząd sprzed 35 lat. Każdy z państwa może przypomnieć sobie, ile państwo mieliście wyzwań, budując wodociągi, drogi, szkoły, przedszkola

Uczestnicy zgodnie podkreślali, że poruszane tematy i nawiązane kontakty będą oddziaływać znacznie dłużej niż samo dwudniowe spotkanie.

Wydarzenie wzmocniło współpracę państwa, samorządów i biznesu, inspirując do konkretnych rozwiązań na 2026 r