Fakty i mity na temat nadchodzącego systemu kaucyjnego

Już od października 2025 roku w Polsce zacznie obowiązywać ogólnokrajowy system kaucyjny obejmujący plastikowe butelki, puszki i szklane opakowania po napojach. Nowe regulacje mają wspierać selektywną zbiórkę surowców wtórnych, a także pomóc Polsce zrealizować unijne zobowiązania dotyczące recyklingu. Choć cel jest szczytny, nowe przepisy budzą wątpliwości – zwłaszcza wśród właścicieli sklepów i konsumentów, których czekają zmiany w codziennych zakupach.

Na czym polega system kaucyjny?

System kaucyjny opiera się na prostym mechanizmie: klient, kupując napój w butelce plastikowej do 3 litrów, puszce aluminiowej do 1 litra lub szklanej butelce wielokrotnego użytku, zapłaci dodatkową opłatę – kaucję. Po zwrocie pustego opakowania kwota ta zostanie mu oddana. Co ważne, nie trzeba będzie przedstawiać paragonu – to ułatwienie, które ma zachęcić do powszechnego korzystania z systemu.

Nowe przepisy mają zapobiec zaśmiecaniu przestrzeni publicznych i zwiększyć poziom odzysku surowców. To również sposób na zbliżenie się do unijnych celów środowiskowych – Polska, podobnie jak inne kraje UE, jest zobowiązana do osiągnięcia odpowiednich wskaźników recyklingu do 2029 roku.

Sklepy pod lupą – kto musi wdrożyć system?

Zgodnie z przepisami, obowiązek uczestnictwa w systemie obejmie sklepy o powierzchni powyżej 200 m². Mniejsze placówki będą mogły do niego dołączyć dobrowolnie, jednak także one będą musiały przygotować się na obsługę klientów zwracających opakowania – choćby w formie informacyjnej czy organizacyjnej.

Nie każda placówka zdecyduje się na inwestycję w tzw. butelkomaty. Dlatego alternatywą są systemy manualne, które można zintegrować z istniejącą infrastrukturą sklepu – kasami fiskalnymi czy aplikacjami sprzedażowymi. To podejście minimalizuje koszty wdrożenia i jest bardziej dostępne dla małych i średnich przedsiębiorstw.

Ekspert branżowy zwraca uwagę na skalowalność nowoczesnych rozwiązań:

Dostępne na rynku systemy oferują dziś funkcjonalności pozwalające na bieżące monitorowanie przepływów finansowych i magazynowych oraz generowanie raportów zgodnych z wymogami ustawowymi.

– mówi Michał Pląska, dyrektor operacyjny Centrum Innowacji Retail w COMP S.A.

Kaucja bez paragonu – prostota dla konsumenta

Dużym atutem systemu będzie jego dostępność dla konsumentów – zwrot kaucji nie będzie uzależniony od posiadania paragonu. To oznacza, że butelki i puszki będzie można oddać w dowolnym punkcie uczestniczącym w systemie, a kaucja zostanie wypłacona bez dodatkowych formalności.

Takie rozwiązanie ma szansę upowszechnić ideę odzysku i zmienić codzienne nawyki zakupowe Polaków. W dłuższej perspektywie może również wpłynąć na wzrost świadomości ekologicznej społeczeństwa – co już miało miejsce w Niemczech czy Skandynawii.

Małe sklepy kontra duże sieci – wyrównanie szans

Obawy małych placówek dotyczą przede wszystkim kosztów. Wbrew obiegowym opiniom, wdrożenie systemu kaucyjnego nie musi oznaczać dużych, jednorazowych inwestycji. Na rynku dostępne są rozwiązania w modelu usługowym (np. SaaS), które pozwalają rozliczać kaucje cyklicznie – np. tygodniowo – co poprawia płynność finansową sklepu.

Integratorzy technologiczni pełnią tu kluczową rolę – pomagają dopasować system kaucyjny do możliwości konkretnego sklepu, unikając niepotrzebnych kosztów. Dzięki temu technologia przestaje być barierą, a staje się narzędziem wsparcia.

Michał Pląska zauważa:

Możliwość wyboru operatora systemu kaucyjnego i otwartość technologiczna pozwalają sklepom negocjować warunki współpracy i optymalizować koszty.

Co pokazuje, że konkurencja na rynku może działać na korzyść detalistów.

Najczęstsze nieporozumienia

W dyskusji publicznej pojawiają się liczne mity, m.in. że system będzie zbyt trudny dla małych placówek lub że wymaga kosztownych inwestycji. Tymczasem praktyka z innych krajów pokazuje, że kluczowe jest elastyczne podejście. Dobrze dostosowane narzędzia i odpowiednie przeszkolenie personelu pozwalają z powodzeniem realizować obowiązki nawet w niewielkich sklepach osiedlowych.

Otwarte standardy technologiczne i wsparcie ze strony dostawców oprogramowania czynią proces wdrożeniowy łatwiejszym, niż mogłoby się wydawać. Kluczowe znaczenie będzie mieć również komunikacja z klientem – odpowiednie oznaczenia i przejrzystość zasad są niezbędne, by zbudować zaufanie do nowego systemu.

Krok ku gospodarce obiegu zamkniętego

Choć wdrożenie ogólnopolskiego systemu kaucyjnego to wyzwanie organizacyjne, jest to również szansa. Z jednej strony, Polska spełni unijne normy środowiskowe, z drugiej – może znacząco ograniczyć liczbę śmieci w przestrzeni publicznej. Wprowadzenie kaucji na opakowania sprzyja także idei gospodarki obiegu zamkniętego, w której surowce trafiają ponownie do obiegu zamiast na wysypiska.

To także krok w stronę konsumentów, którzy coraz częściej oczekują od marek i punktów sprzedaży działań proekologicznych. Sklepy, które sprawnie wdrożą system kaucyjny, mogą zyskać w oczach klientów i zbudować reputację odpowiedzialnych społecznie podmiotów.