Zima w szarej strefie – czyli jak ferie bez paragonu pogrążają drobnych przedsiębiorców

Podczas gdy polskie kurorty przeżywają oblężenie, w cieniu zimowego wypoczynku rozwija się niebezpieczne zjawisko finansowe. Jak wynika z najnowszego raportu „Kultura finansowa Polaków” przygotowanego przez BIG InfoMonitor i BIK, beztroska atmosfera ferii sprzyja transakcjom poza oficjalnym obiegiem. Choć wielu turystów wierzy, że rezygnacja z paragonu to forma wsparcia dla małych firm, twarde dane pokazują coś wręcz przeciwnego: rosnące zadłużenie i systemową niewydolność sektora usług turystycznych.

Etyka użytkowa zamiast zasad

W relacjach z lokalnymi przedsiębiorcami Polacy coraz częściej kierują się tzw. etyką użytkową – specyficznym rodzajem sprytu, gdzie doraźna oszczędność wygrywa z uczciwością podatkową. Zjawisko to nie jest marginalne: aż 32 proc. firm usługowych przyznaje, że otrzymało propozycję wykonania usługi bez faktury w zamian za niższą cenę.

Prof. Katarzyna Sekścińska z Uniwersytetu Warszawskiego wyjaśnia:

Polacy zaczynają kształtować nowy rodzaj „etyki użytkowej”, w której liczy się efektywność, a nie ścisłe przestrzeganie reguł. Przykładem jest sytuacja, w której klient zgadza się na niższą kwotę na fakturze, a resztę płaci „do ręki”.

Zjawisko to wzmacnia fakt, że 12 proc. konsumentów otwarcie przyznaje się do inicjowania takich propozycji, postrzegając to jako obopólną korzyść.

Długi na straganach i w wypożyczalniach

Rzeczywistość finansowa drobnego biznesu jest jednak dramatyczna i „lewe” rozliczenia jej nie ratują. Dane z Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor wskazują na gwałtowny wzrost zadłużenia w sektorach najmocniej kojarzonych z feriami. Handel na straganach i targowiskach, oferujący pamiątki czy regionalne sery, ma już blisko 49 mln zł zaległości – to wzrost o ponad 27 proc. w ciągu zaledwie roku.

Zadłużenie sektora mikro-usług sezonowych w 2026 roku:

• Stragany i targowiska (PKD 47.81.Z): 48,6 mln zł (wzrost o 27,1 proc. r/r).
• Wypożyczalnie sprzętu sportowego (PKD 77.21.Z): 46,6 mln zł (wzrost o ok. 2 proc. r/r).

Paweł Szarkowski, Prezes Zarządu BIG InfoMonitor, zauważa:

Problem pojawia się w momencie, gdy tego typu krótkoterminowe „układy”, choć powszechne i społecznie akceptowane, ograniczają oficjalne przychody i w dłuższej perspektywie osłabiają zdolność firm do terminowego regulowania zobowiązań.

Ryzykowny zjazd bez potwierdzenia

Rezygnacja z paragonu w kurorcie to nie tylko strata dla budżetu państwa czy płynności finansowej firmy, ale przede wszystkim ryzyko dla samego turysty. Brak dokumentu fiskalnego oznacza utratę prawa do reklamacji, co w przypadku serwisu nart czy wypożyczenia wadliwego sprzętu może mieć tragiczne skutki.

Dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor, ostrzega:

Jako konsumenci, rezygnując z paragonu, tracimy jakąkolwiek ochronę i prawo do reklamacji. W przypadku wypożyczania sprzętu narciarskiego ma to kluczowe znaczenie dla naszego bezpieczeństwa. Uczciwe rozliczanie usług to jedyna droga do budowania trwałej stabilności finansowej w gospodarce.

Sezon zimowy 2026 pokazuje, że polska kultura płatnicza wciąż jest zakładnikiem doraźnego zysku. Tymczasem tylko oficjalne przychody mogą pomóc lokalnym przedsiębiorcom wyjść z pętli zadłużenia, która zaciska się coraz mocniej mimo szczytu turystycznego.