UOKiK szuka NGO do walki z cyfrowymi pułapkami. Konkurs dotacyjny dla organizacji konsumenckich

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uruchamia kolejną rundę finansowania dla organizacji pozarządowych, tym razem z wyraźnie zawężonym celem: nauczyć młodzież rozpoznawania manipulacyjnych technik stosowanych przez platformy cyfrowe. Dwuletnia dotacja sięga 600 tys. zł, a nabór wniosków trwa do 22 lipca 2026 r.

Najważniejsze:

• UOKiK ogłosił otwarty konkurs dotacyjny poświęcony edukacji młodzieży w zakresie manipulacyjnych technik stosowanych w sieci i aplikacjach.
• Maksymalna kwota dofinansowania dwuletniego projektu wynosi 600 tys. zł.
• Oferty można składać do 22 lipca 2026 r. do godziny 16:15.
• Uczestniczyć mogą wyłącznie organizacje pozarządowe, które mają ochronę interesów konsumentów zapisaną w statucie jako cel działalności.

Dlaczego UOKiK bierze się za dark patterns właśnie teraz

Pojęcie dark patterns, czyli ciemnych wzorców projektowych, odnosi się do celowego konstruowania interfejsów stron i aplikacji w sposób, który skłania użytkownika do działań sprzecznych z jego własnym interesem. Każdy, kto próbował zrezygnować z subskrypcji przez kilka zagnieżdżonych ekranów, natknął się na domyślnie zaznaczone zgody marketingowe albo poczuł presję ze sztucznego licznika „zostały 2 sztuki”, doświadczył tej techniki w praktyce. Mechanizmy te nie są przypadkowym błędem projektantów, lecz świadomą strategią obliczoną na obejście refleksji użytkownika.

Czytaj także: Milionowe kary za fikcyjne dotacje. UOKiK rozbija nieuczciwy biznes językowy

Presja regulacyjna na platformy cyfrowe w Unii Europejskiej wyraźnie rośnie. Przepisy dotyczące przejrzystości interfejsów pojawiają się w kolejnych aktach prawa unijnego, a organy ochrony konsumentów w całej Europie coraz częściej traktują stosowanie takich technik nie jako kwestię dobrych praktyk, lecz potencjalnego naruszenia prawa. UOKiK jako polski organ właściwy w tych sprawach ma więc własny interes w tym, żeby świadomość problemu rosła, im lepiej poinformowany konsument, tym trudniej platformom stosować te metody bezkarnie i tym łatwiej urzędowi uzasadniać interwencje.

Czytaj także: Greenwashing, dark patterns i promocje pod lupą regulatorów

Skupienie się na młodzieży nie jest przypadkowe. Nawyki cyfrowe kształtują się wcześnie i są trudne do zmiany. Edukacja prowadzona w wieku szkolnym, zanim człowiek stanie się w pełni samodzielnym uczestnikiem rynku cyfrowego, ma statystycznie większą szansę przełożyć się na trwałe zachowania niż kampanie adresowane do dorosłych.

Co ma powstać, i czego nie wystarczy zrobić

UOKiK oczekuje od uczestników propozycji działań łączących co najmniej trzy elementy: innowacyjne materiały i narzędzia dydaktyczne, interaktywne formy pracy z uczniami w szkołach oraz realne wsparcie dla nauczycieli, którzy mieliby z tych zasobów korzystać samodzielnie. Ten ostatni warunek jest kluczowy z punktu widzenia trwałości projektu. Urząd nie finansuje jednorazowych wizyt ekspertów w klasach, lecz budowanie zasobu, który zostaje w szkole po zakończeniu projektu.

Czytaj także: UOKiK zaprzęga AI do walki z manipulacją w e-commerce

Warto zestawić to z poprzednią edycją podobnego konkursu, rozstrzygniętą w 2024 r., gdzie temat był szerszy i obejmował ogólną edukację dzieci i młodzieży w sprawach konsumenckich. Obecny konkurs jest tematycznie znacznie węższy, dotyczy wyłącznie manipulacyjnych technik cyfrowych, bez wchodzenia w ogólne prawa konsumenta, ochronę danych czy bezpieczeństwo zakupów online. To oznacza, że liczy się głębokość, a nie szerokość projektu. Organizacje, które dysponują gotowymi programami o szerszym zakresie, będą musiały je wyraźnie sprofilować lub szukać finansowania gdzie indziej. UOKiK prowadzi równolegle osobne konkursy dotyczące m.in. poradnictwa konsumenckiego.

Jakie konkretne formaty mogą się sprawdzić? Źródło nie rozstrzyga tego za wnioskodawców, ale logika wymagań wskazuje raczej na materiały scenariuszowe i interaktywne narzędzia cyfrowe niż na drukowane poradniki. Projekty muszą angażować uczniów, a nie tylko dostarczać informacji. Organizacje planujące aplikację powinny przemyśleć, czy ich pomysł działa bez obecności trenera na miejscu, to prawdopodobnie jeden z kryteriów oceny.

Kto może aplikować, i dlaczego warunek statutowy ma znaczenie

Wymóg udziału jest formalnie jeden: ochrona interesów konsumentów musi figurować w statucie organizacji jako cel jej działalności. W praktyce eliminuje to większość podmiotów edukacyjnych, stowarzyszeń młodzieżowych czy fundacji zajmujących się kompetencjami cyfrowymi, nawet jeśli ich dotychczasowa praca doskonale mieści się w duchu konkursu. UOKiK wyraźnie adresuje konkurs do środowiska organizacji konsumenckich, nie do szeroko pojętego sektora edukacyjnego.

Dla organizacji, które dotychczas działały na styku tych obszarów, konkurs może być impulsem do przeglądu dokumentów statutowych. Zmiana statutu to procedura dostępna dla każdego stowarzyszenia czy fundacji, choć wymaga czasu. Przy obecnym terminie składania ofert, 22 lipca 2026 r. Organizacje, które nie spełniają warunku dziś, mają bardzo ograniczone możliwości dostosowania się przed zamknięciem naboru.

600 tys. zł: mniej niż poprzednio, ale projekt inaczej zdefiniowany

Zestawienie obecnej edycji z konkursem z 2024 r. nieuchronnie nasuwa pytanie o różnicę w dostępnej kwocie. Poprzednia pula była wyraźnie wyższa, a zakres tematyczny szerszy. Można to interpretować dwojako: albo urząd dysponuje mniejszym budżetem na ten cel, albo świadomie zmniejszył skalę finansowania, oczekując proporcjonalnie węższego projektu. Oba scenariusze mają inne implikacje dla wnioskodawców.

Jeżeli chodzi o realność kwoty dla sektora NGO, to 600 tys. zł rozłożone na dwa lata to budżet, który pozwala na sensowną koordynację, wytworzenie materiałów i dotarcie do szkół w kilku regionach, ale nie jest to finansowanie, które automatycznie uczyni projekt ogólnopolskim. Małe i średnie organizacje bez stałego zaplecza edukacyjnego będą musiały zaplanować, co realnie da się zrobić w tym czasie i przy tej skali, zanim złożą ofertę. Szczegółowe zasady dotyczące struktury budżetu, ewentualnego wkładu własnego i sposobu rozliczenia zawiera regulamin dostępny na stronie UOKiK.

Co z tego wyniknie dla szkół

Nauczyciele i dyrektorzy szkół nie są adresatami tego konkursu, ale są jego docelowymi beneficjentami. Jeśli projekt ruszy zgodnie z harmonogramem, pierwsze materiały dotyczące manipulacyjnych technik cyfrowych mogłyby trafić do szkół w trakcie roku szkolnego 2026/2027. Kluczowe pytanie, na które odpowie dopiero wybrany projekt, brzmi: czy materiały będą dostępne otwarcie dla wszystkich placówek, czy tylko dla szkół bezpośrednio zaangażowanych przez wybraną organizację. UOKiK oczekuje narzędzi do samodzielnego użytku, co sugeruje intencję szerszego dostępu, ale model dystrybucji zależy od wnioskodawcy.

Dla szkół, które chcą wcześniej włączyć temat dark patterns do zajęć, UOKiK udostępnia już materiały edukacyjne na własnej stronie. Konkurs ma wzmocnić i systematyzować te działania, a nie zastąpić to, co już istnieje.

Najczęściej zadawane pytania

Czy organizacja edukacyjna lub fundacja zajmująca się kompetencjami cyfrowymi może wziąć udział, jeśli nie ma zapisu o ochronie konsumentów w statucie?

Nie. UOKiK wymaga, żeby ochrona interesów konsumentów była formalnym celem statutowym organizacji. Faktyczna działalność edukacyjna czy cyfrowa, choćby ściśle zbieżna z tematyką konkursu, nie zastąpi tego wymogu. Organizacje zainteresowane aplikowaniem powinny sprawdzić swój statut przed podjęciem dalszych kroków.

Czy to pierwsza taka inicjatywa UOKiK, i co wiemy z poprzednich edycji?

Konkurs dotacyjny na edukację konsumencką to stały instrument UOKiK, nie jednorazowe działanie. Urząd rozstrzygnął już podobne postępowanie w 2024 r., z wyższą pulą i szerszym zakresem tematycznym. Prowadzi też osobny konkurs na poradnictwo konsumenckie. Cykliczność tych działań oznacza, że organizacje, które nie zdążą z aplikacją w tej edycji, mogą liczyć na kolejne rundy w przyszłości.

Co się stanie z materiałami po zakończeniu projektu?

Źródło nie precyzuje warunków dotyczących trwałości rezultatów ani praw do wytworzonych materiałów. UOKiK wyraźnie oczekuje narzędzi nadających się do samodzielnego użytku przez nauczycieli, co sugeruje, że celem jest trwały zasób, a nie działanie skończone wraz z projektem. Szczegółowe wymagania w tym zakresie, w tym ewentualne wymogi sprawozdawczości, zawiera regulamin konkursu.

Czy dotacja musi zostać w całości wykorzystana na działania projektowe?

Regulamin konkursu dostępny na stronie UOKiK określa zasady budżetowania i rozliczania środków. Źródło podaje wyłącznie maksymalną kwotę dofinansowania, wszelkie pytania dotyczące struktury kosztów, wkładu własnego i zasad rozliczenia należy kierować do regulaminu lub bezpośrednio do urzędu.

Do kiedy i w jaki sposób składać oferty?

Oferty przyjmowane są do 22 lipca 2026 r. do godziny 16:15. Szczegółowy tryb składania dokumentów określa regulamin konkursu opublikowany na stronie UOKiK.

Fot. Deane Bayas / Pexels