Rynek słodu do produkcji piwa: UOKiK diagnozuje problemy i rekomenduje zmiany

Polska, trzeci największy producent piwa w UE z wolumenem ok. 3,4 mld litrów rocznie, stoi przed wyzwaniami w dostawach surowców. Raport UOKiK o rynku słodu ujawnia deficyt jęczmienia browarnego i dominację zagranicznego kapitału w produkcji słodu. Czy rekomendacje urzędu pomogą wzmocnić krajowy łańcuch dostaw i konkurencyjność branży piwnej?

Polski rynek piwa: Lider w UE z problemami surowcowymi

Polska produkuje ponad 10% unijnego piwa, ustępując tylko Niemcom (7,2 mld litrów) i Hiszpanii (4 mld litrów), według danych Eurostatu z 2024 roku. Sektor generuje znaczące wpływy gospodarcze, ale napotyka bariery w dostępie do surowców. Badanie UOKiK objęło 16 browarów, w tym największych, oraz producentów zbóż, chmielu i słodowni, analizując lata 2019–2022 z uwzględnieniem trendów od wejścia do UE.

Raport „Krajowy rynek słodu do produkcji piwa” dopełnia wcześniejszy dokument o rynku piwa i chmielu z sierpnia 2024 roku. Diagnozuje relacje między producentami rolnymi, pośrednikami i browarami, stopień koncentracji rynku oraz dynamikę cen. Głównym problemem jest brak odpowiedniej ilości i jakości zbóż, zwłaszcza jęczmienia browarnego, kluczowego dla produkcji słodu.

Raport na temat rynku słodu to dopełnienie obrazu polskiej branży piwowarskiej. Zebraliśmy w nim informacje o funkcjonowaniu krajowego rynku piwa oraz surowców przeznaczonych do jego produkcji, zwłaszcza relacji między producentami rolnymi a pośrednikami i browarami.

– mówi Tomasz Chróstny, przedstawiając wyniki analizy, Prezes UOKiK.

Spadający areał upraw i deficyt jęczmienia

Zboża, głównie jęczmień browarny, to podstawa produkcji słodu i piwa. Liczba gospodarstw z zasiewami jęczmienia spadła z 492 tys. w 2005 r. do 190 tys. w 2020 r., a areał upraw zmniejszył się o 37% w latach 2000–2024. Zbiory w 2024 r. wyniosły 3 mln ton, wobec średniej 3,3 mln ton w latach 2000–2023. Deficyt jęczmienia browarnego zmusza słodownie do importu ziarna od krajowych i zagranicznych pośredników.

W umowach słodowni z dostawcami dominują długoterminowe kontrakty (52% wartości zakupów w 2022 r.), podczas gdy umowy ad hoc stanowią 22%. Browary i słodownie wskazują na konkurencyjność rynku surowców, ale UOKiK zauważył potencjalne naruszenia w klauzulach umów, np. dotyczących cen i terminów płatności.

Choć przedstawiciele słodowni i browarów twierdzą, że w Polsce mamy do czynienia z „rynkiem sprzedawców surowców”, z naszych obserwacji wyłania się nieco inny obraz.

– mówi Tomasz Chróstny, sygnalizując potrzebę analizy umów pod kątem prawa, Prezes UOKiK.

Produkcja słodu: Dominacja kapitału zagranicznego

W 2022 r. 99% krajowej produkcji słodu zapewniały cztery słodownie z kapitałem zagranicznym: Soufflet, Viking Malt, Crisp Malt i Malteurop Polska, z udziałami kilkunastu procent każdy. Badane podmioty i pośrednicy odpowiadały za 54% sprzedaży słodu w Polsce. Tylko jeden browar posiada własną słodownię, służącą wyłącznie jego potrzebom.

Podaż krajowych słodów nie wystarcza, dlatego blisko połowa importowana jest z zagranicy, głównie bezpośrednio przez browary (98% w 2022 r.). Eksport słodów rośnie pod presją cenową z Czech i Słowacji, co podkreśla presję konkurencyjną na polskim rynku.

Rekomendacje UOKiK: Współpraca i wsparcie dla rolników

UOKiK rekomenduje zacieśnienie współpracy między słodowniami, browarami a plantatorami, w tym wsparcie upraw jęczmienia poprzez know-how i technologie. Rolnicy powinni tworzyć grupy producenckie do wymiany doświadczeń, wspólnych zamówień i wzmacniania pozycji negocjacyjnej. Prawidłowe umowy, zgodne z prawem, mogą minimalizować spory i budować długoterminowe relacje.

Polska ma potencjał do zwiększenia skali i zróżnicowania produkcji słodów. Wymaga to jednak zacieśnienia współpracy słodowni i browarów z krajowymi plantatorami, wsparcia uprawy jęczmienia, m.in. w zakresie jakościowego know-how.

– mówi Tomasz Chróstny, podkreślając potrzebę systemowych zmian, Prezes UOKiK.

Urząd przypomina o ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej, egzekwowanej przez Prezesa UOKiK. Monitorowanie orzecznictwa i dostosowanie umów do standardów może zapobiec nadużyciom, szczególnie wobec słabszych dostawców rolnych.

Wyzwania i perspektywy dla branży

Ograniczenia produkcji słodu wynikają z czynników naturalnych (klimat, gleby) i organizacyjnych (brak kompetencji, słaba współpraca). Wzrost cen piwa w latach 2019–2022 wpłynął na spadek sprzedaży, szczególnie w mniejszych browarach. Rekomendacje UOKiK mogą pomóc w budowaniu odpornego łańcucha dostaw, zwiększając udział krajowych surowców i wzmacniając konkurencyjność.

Czy raport UOKiK stanie się katalizatorem zmian w polskim piwowarstwie? Wdrożenie rekomendacji może nie tylko rozwiązać problemy surowcowe, ale także wzmocnić pozycję Polski jako europejskiego lidera w produkcji piwa.