Rosną wątpliwości Polaków w sprawie spłacania długów

Zaledwie 88 proc. Polaków uznaje dziś oddawanie długów za bezwzględny obowiązek moralny, co oznacza wyraźny spadek w porównaniu z 97 proc. odnotowanymi dekadę temu. Jak wynika z 11. edycji raportu „Moralność finansowa Polaków 2026”, przygotowanego przez Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce (ZPF), normy społeczne dotyczące finansów ulegają stopniowej erozji, a unikanie egzekucji komorniczych coraz częściej bywa postrzegane jako przejaw zaradności, a nie powód do wstydu.

Praca na czarno jako „zaradność”

Raport jednoznacznie wskazuje, że praca „na czarno” w celu uniknięcia zajęcia komorniczego pozostaje od 11 lat najczęściej usprawiedliwianym nadużyciem finansowym – aprobuje to 58 proc. badanych. W czołówce społecznie akceptowanych praktyk znajdują się również:

• Płacenie gotówką bez rachunku, by ominąć VAT (54,1 proc.).
• Przepisywanie majątku na rodzinę w celu ucieczki przed wierzycielem (52,2 proc.).
• Częsta zmiana rachunków bankowych, by utrudnić komornikowi zajęcie środków (46,9 proc.).

Młode pokolenie w pułapce zadłużenia

Szczególny niepokój ekspertów budzi postawa osób w wieku 18–29 lat. To w tej grupie najczęściej deklarowany jest brak przekonania o moralnym obowiązku spłaty zobowiązań. Dane Krajowego Rejestru Długów (KRD) potwierdzają, że deklaracje te przekładają się na realne problemy: w ciągu ostatnich pięciu lat zadłużenie młodych Polaków wzrosło niemal trzykrotnie. Pierwsze wpisy w rejestrach dłużników pojawiają się obecnie już u 16- i 17-latków. Adam Łącki z Krajowego Rejestru Długów wskazuje na mechanizm powstawania tych zaległości:

Taki wierzyciel wtórny pojawia się wtedy, gdy zobowiązanie nie zostało uregulowane wcześniej wobec pierwotnego wierzyciela. W tej grupie długów widać więc nie tylko problem finansowy, ale także utrwalone unikanie spłaty.

Nieufność paliwem dla szarej strefy

Z badania płynie wniosek, że za unikaniem spłaty często stoi nie tylko brak moralnych skrupułów, ale głęboka nieufność wobec instytucji finansowych i windykacyjnych. Aż 74 proc. osób usprawiedliwiających ucieczkę przed komornikiem powołuje się na jego nieuczciwe praktyki, a 63 proc. osób ukrywających majątek wskazuje na niewłaściwe metody windykatorów. Dariusz Petynka z EOS Poland podkreśla, jak kluczowe dla zmiany tego stanu rzeczy jest budowanie relacji z dłużnikiem:

Zaufanie nie jest miłym dodatkiem – to fundament skutecznej windykacji.

Zdaniem ekspertów, kluczem do odwrócenia tego trendu nie jest moralizowanie, lecz przejrzysta komunikacja i edukacja dotycząca realnych, prawnych konsekwencji niespłacania długów.

Systemowy problem polskiej gospodarki

Eksperci ZPF ostrzegają, że przyzwolenie na „finansowe cwaniactwo” uderza w rzetelnych konsumentów i przedsiębiorców. Marcin Czugan ze Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce zwraca uwagę na skalę zjawiska:

Choć większość Polaków deklaruje, że długi należy oddawać, rośnie społeczne przyzwolenie na unikanie egzekucji komorniczej i ukrywanie majątku. Najbardziej niepokoi przyzwolenie na działania, które utrudniają skuteczne dochodzenie należności: pracę na czarno, przepisywanie majątku na rodzinę czy zmianę rachunków bankowych w celu uniknięcia egzekucji komorniczej.

Jak zauważa Marcin Czugan, problem ma również wymiar systemowy. Rosnące minimalne wynagrodzenie, przy braku odpowiednich zmian w zakresie kwoty wolnej od potrąceń, powoduje, że część osób pozostaje realnie poza skuteczną egzekucją komorniczą, co wypycha je do szarej strefy. Z kolei Jakub Kostecki z Kaczmarski Inkasso wskazuje, że w pracy z młodszymi dłużnikami kluczowe jest „odczarowanie” długu jako abstrakcyjnej cyfry w aplikacji poprzez bezpośrednią komunikację:

W takiej rozmowie kluczowe jest używanie prostego, zrozumiałego języka i unikanie moralizowania. Część osób reaguje stresem i potrzebuje spokojnego przeprowadzenia krok po kroku przez proces windykacji, ale są też tacy, którzy negują konieczność spłaty i próbują unikać odpowiedzialności. W obu przypadkach najważniejsze jest doprowadzenie do kontaktu z negocjatorem i uświadomienie, że odpowiedzialność finansowa zaczyna się nie od wysokości dochodów, lecz od dotrzymywania ustaleń.

Źródło: Raport „Moralność finansowa Polaków 2026”, Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce.