Prezydent podpisał ustawę o Bonie Senioralnym. Samorządy stoją przed wyzwaniem organizacyjnym

Złożenie podpisu przez Prezydenta RP pod ustawą o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej formalnie uruchamia długo zapowiadany program Bonu Senioralnego. Nowe rozwiązanie ma stanowić niepieniężne wsparcie w postaci konkretnych usług opiekuńczych dla osób starszych o niższych dochodach. Wdrażanie programu spocznie na barkach samorządów, co rodzi liczne pytania o stopień przygotowania lokalnych struktur pomocowych, zwłaszcza w gminach, które dotychczas w ogóle nie świadczyły tego typu usług.

Najważniejsze:

• Pierwsze świadczenia w ramach Bonu Senioralnego zostaną uruchomione jeszcze w 2026 roku.
• Do programu w pierwszej kolejności przystąpią gminy, w których dotychczas usługi opiekuńcze nie były realizowane lub korzystało z nich maksymalnie 10 osób.
• Co trzecia gmina w Polsce spełnia kryteria kwalifikujące do natychmiastowego wdrażania programu w najbliższych miesiącach.
• Gminy będą mogły pozyskiwać dotacje celowe z budżetu państwa oraz wykorzystywać dedykowane systemy cyfrowe na realizację nowych obowiązków.

Etapowe wdrażanie wsparcia i paraliż biurokratyczny

Bon Senioralny nie trafi od razu do wszystkich potrzebujących w całym kraju. Rząd zaplanował etapowe uruchamianie programu, aby uniknąć przeciążenia infrastruktury socjalnej. W pierwszej kolejności na wsparcie mogą liczyć mieszkańcy terenów, gdzie pomoc społeczna była w tym zakresie najbardziej ograniczona, a także obszary charakteryzujące się najwyższą prognozowaną dynamiką starzenia się społeczeństwa.

Dla samorządów oznacza to konieczność błyskawicznego stworzenia systemów wymiany danych pomiędzy jednostkami pomocy społecznej (OPS, CUS) a podmiotami medycznymi. Zgodnie z ustawą gminy muszą sprawnie zbierać i analizować dane dotyczące realizowanych usług opiekuńczych oraz raportować je do organów centralnych.

Konieczność szybkiego dostosowania się gmin do nowych wymogów prawnych opisuje Przemysław Mroczek, prezes Fundacji SeniorApp:

Zgodnie z zapisami ustawowymi, jednostki samorządu terytorialnego będą musiały spełniać szereg rygorystycznych wymagań w zakresie koordynacji i monitorowania opieki długoterminowej. Szczególnym wyzwaniem mogą okazać się krótkie terminy na wymianę informacji, np. pomiędzy jednostkami pomocy społecznej a podmiotami leczniczymi. Dla samorządów, zwłaszcza tych, które do tej pory nie realizowały usług opiekuńczych, lub robiły to w ograniczonym zakresie, może to okazać się poważnym wyzwaniem.

— tłumaczy Przemysław Mroczek, reprezentując Fundację SeniorApp. Ekspert zauważa jednak, że samorządy nie są pozostawione same sobie – mogą korzystać z dotacji budżetowych na dofinansowanie zadań własnych oraz gotowych aplikacji cyfrowych integrujących usługi w terenie.

Odbudowa opieki w najmniejszych gminach

Potrzeba wprowadzenia Bonu Senioralnego wynika z trudnej sytuacji demograficznej i braku systemowego wsparcia w małych miejscowościach. Z analiz wynika, że aż w 318 z 2479 gmin w Polsce publiczne usługi opiekuńcze dotąd nie funkcjonowały. Jednocześnie badania wskazują, że blisko trzy czwarte seniorów wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego, a dla ich rodzin organizacja opieki stanowi poważne obciążenie.

Wprowadzenie nowych regulacji ma na celu ułatwienie osobom starszym pozostanie w ich własnych domach przy zapewnieniu profesjonalnej pomocy. Cyfryzacja tych procesów wpisuje się dodatkowo w realizację kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy.

O randze społecznej nowej ustawy oraz skali wyzwania dla pracowników socjalnych mówi Przemysław Mroczek:

To bardzo ważny program dla seniorów, zwłaszcza tych mieszkających w 318 z 2479 gmin w Polsce, w których do tej pory w ogóle nie były realizowane usługi opiekuńcze. Wdrożenie Bonu Senioralnego niesie ze sobą ogromną szansę na poprawę jakości życia osób starszych w ich własnych domach. Bardzo istotne jest, aby wraz z nowymi obowiązkami, pracownicy JST, a przede wszystkim pracownicy socjalni w Ośrodkach Pomocy Społecznej (OPS) i Centrach Usług Społecznych (CUS), otrzymali jeszcze większe możliwości działania i niesienia realnej pomocy.

— podsumowuje Przemysław Mroczek, podkreślając potrzebę stałego wspierania kadry pracującej bezpośrednio z podopiecznymi.

Czy Bon Senioralny jest świadczeniem wypłacanym w gotówce?

Nie, Bon Senioralny jest świadczeniem niepieniężnym. Uprawnione osoby nie otrzymują przelewu na konto, lecz dostęp do bezpłatnych usług opiekuńczych realizowanych w miejscu ich zamieszkania z zamkniętego katalogu ustawowego.

Jakie gminy wdrożą Bon Senioralny w pierwszej kolejności?

Jako pierwsze program uruchomią gminy, w których dotychczas w ogóle nie świadczono publicznych usług opiekuńczych dla seniorów, gminy, gdzie z takiej pomocy korzystało maksymalnie 10 osób, oraz te z najwyższą przewidywaną dynamiką wzrostu liczby seniorów.

Z jakich źródeł samorządy mogą finansować nowe obowiązki związane z obsługą programu?

Jednostki samorządu terytorialnego mogą ubiegać się o dotacje celowe z budżetu państwa przeznaczone na dofinansowanie zadań własnych z zakresu koordynacji opieki długoterminowej na zasadach określonych w przepisach o finansach publicznych.

Źródło: Komunikat prasowy Fundacji SeniorApp, Ustawa o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej