Polski deficyt najwyższy od kryzysu finansowego. Nowy raport alarmuje ws. finansów publicznych

Deficyt sektora finansów publicznych w Polsce osiągnął w 2025 roku poziom 7,3 proc. PKB, plasując kraj na drugim miejscu w Unii Europejskiej pod względem nierównowagi fiskalnej – gorszy wynik odnotowała jedynie Rumunia. Dane te płyną z najnowszego raportu Instytutu Finansów Publicznych, zaprezentowanego podczas XVI Europejskiego Kongresu Finansowego w Sopocie.

Raport z Sopotu rysuje niepokojący obraz

Dokument zatytułowany „Zagrożenia nadmiernego długu publicznego. Edycja 2026″ to szósta edycja cyklicznego opracowania przygotowywanego przez ekspertów Instytutu Finansów Publicznych. Jego główne tezy przedstawił podczas sopockiego kongresu prezes IFP prof. Paweł Wojciechowski. Wśród autorów znaleźli się również Ludwik Kotecki, członek Rady Polityki Pieniężnej i przewodniczący Rady Programowej IFP, oraz Marek Skawiński, ekspert związany z Ministerstwem Finansów. Raport analizuje strukturę i dynamikę długu publicznego, identyfikuje czynniki ryzyka oraz wskazuje konsekwencje utraty kontroli nad stanem finansów państwa.

Cztery lata pogłębiającej się nierównowagi

Jak wynika z danych przytaczanych przez Instytut Finansów Publicznych, łączny deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych liczony według unijnej metodologii ESA wyniósł w 2025 roku około 284 mld zł, co odpowiada 7,3 proc. PKB. Dla porównania, w 2024 roku wskaźnik ten wynosił 6,4 proc., w 2023 roku – 5,2 proc., a w 2022 roku – zaledwie 3,4 proc. PKB. Oznacza to, że w ciągu zaledwie trzech lat relacja deficytu do PKB pogorszyła się o niemal 4 punkty procentowe. Co istotne, 2025 rok był czwartym kolejnym rokiem, w którym deficyt w ujęciu procentowym PKB wzrósł względem roku poprzedniego.

Według autorów raportu, tak wysokiego deficytu Polska nie notowała od ponad dekady. Wyższy poziom – wynoszący 7,4 proc. PKB – odnotowano jedynie w 2010 roku, gdy kraj zmagał się ze skutkami globalnego kryzysu finansowego oraz europejskiego kryzysu zadłużeniowego w strefie euro. Warto podkreślić, że ubiegłoroczny wynik przekroczył również poziom deficytu obserwowanego w szczytowym momencie pandemii COVID-19, co IFP uznaje za szczególnie niepokojący sygnał.

Polska wyprzedziła Francję i Węgry w niechlubnym rankingu

W skali całej Unii Europejskiej Polska zajmuje drugie miejsce pod względem wysokości deficytu fiskalnego. Gorszy wynik osiągnęła jedynie Rumunia, gdzie deficyt sięgnął 7,9 proc. PKB. Ta sama kolejność utrzymywała się już w 2024 roku. Tymczasem średni deficyt w całej Unii Europejskiej wyniósł w 2025 roku 3,1 proc. PKB, a w strefie euro – 2,9 proc. PKB. Polski deficyt był zatem ponad dwukrotnie wyższy od unijnej średniej.

Jak wskazuje raport IFP, dynamika pogorszenia sytuacji fiskalnej Polski na tle europejskim jest wyjątkowo wyraźna. Jeszcze w 2023 roku, przy deficycie na poziomie 5,2 proc. PKB, Polska zajmowała szóste miejsce w UE. W ciągu dwóch lat kraj przeskoczył w tym niechlubnym zestawieniu cztery państwa, w tym Francję oraz Węgry. Według autorów opracowania, Polska spośród wszystkich krajów Unii Europejskiej w największym stopniu powiększyła swój deficyt fiskalny w tym okresie.

Procedura nadmiernego deficytu bez efektów

Autorzy raportu zwracają uwagę na fakt, że objęcie Polski unijną procedurą nadmiernego deficytu – które nastąpiło dwa lata temu – nie przyniosło dotychczas oczekiwanego efektu w postaci redukcji nierównowagi. Deficyt nie tylko nie zmniejszył się, ale konsekwentnie rósł. To sytuacja bezprecedensowa, ponieważ mechanizm proceduralny UE miał stanowić bodziec do konsolidacji fiskalnej i stopniowego przywracania dyscypliny budżetowej.

Raport szczegółowo omawia zarówno czynniki napędzające wzrost długu, jak i zagrożenia wynikające z utrzymywania nadmiernego poziomu deficytu przez dłuższy czas. Autorzy wskazują na ryzyko utraty kontroli nad dynamiką zadłużenia publicznego i podkreślają, że konsekwencje takiego scenariusza byłyby poważne dla stabilności całego systemu finansów publicznych. Pełna treść opracowania dostępna jest na stronie internetowej Instytutu Finansów Publicznych.

Kongres finansowy jako platforma dla trudnych diagnoz

Europejski Kongres Finansowy w Sopocie od lat stanowi jedno z kluczowych wydarzeń na mapie polskich konferencji poświęconych finansom i gospodarce. Tegoroczna, szesnasta edycja ponownie stała się forum, na którym eksperci i przedstawiciele instytucji finansowych prezentują diagnozy dotyczące kondycji finansów publicznych. Prezentacja raportu IFP wpisała się w nurt debat o konieczności podjęcia działań stabilizujących finanse państwa, zanim skala nierównowagi fiskalnej zacznie negatywnie oddziaływać na gospodarkę i rynki finansowe.