Polska u progu G20. Historyczny sukces gospodarczy w cieniu kryzysu demograficznego

Ostatnie trzy dekady przyniosły bezprecedensowy awans gospodarczy Polski, która zredukowała dystans dzielący ją od najbogatszych krajów Europy, stając się drugą najszybciej rozwijającą się gospodarką świata. Symbolem tego sukcesu jest nadchodzący, historyczny udział Warszawy w szczycie grupy G20. Eksperci i politycy zgromadzeni na konferencji Poland Future Summit ostrzegają jednak, że wypracowane osiągnięcia oraz bezpieczeństwo państwa są zagrożone przez głęboki kryzys demograficzny i wysokie koszty energii.

Rekordowy skok i perspektywa dryfu

Od 1989 roku produkt krajowy brutto (PKB) per capita Polski w odniesieniu do średniej unijnej wzrósł z poziomu 40% do aż 80%. Ten gigantyczny skok ekonomiczny pozwolił polskiej gospodarce wejść do bezpośredniego przedsionka globalnej elity finansowej.

Analitycy podkreślają jednak, że utrzymanie tego kursu wymaga wypracowania ponadpartyjnego konsensusu i precyzyjnie zdefiniowanej, długofalowej strategii, która wykroczy poza horyzont czasowy poszczególnych kadencji parlamentarnych.

Punkt, w którym jesteśmy, powinien napawać nas dumą i poczuciem wielkiej radości z tego, co osiągnęliśmy przez ostatnie 30 lat. Wchodzimy do przedsionka grupy G20. Jeśli nie będziemy mieli jasno zdefiniowanych długofalowych celów, to zaczniemy dryfować jako gospodarka. Dlatego wyznaczanie ambicji, opartych na konsensusach rozwojowych, jest kluczowe.

— powiedział Paweł Ernst, prezes Centrum Strategii Rozwojowych.

Droga energia i postulat „local content”

Jednym z najpoważniejszych wyzwań dla krajowego przemysłu pozostają wysokie koszty energii, które drastycznie ograniczają konkurencyjność rodzimych przedsiębiorstw. Raport „Trendy 2026. Cisza przed burzą czy fundament nowej ery?” ujawnia, że energochłonne firmy w Niemczech płacą za prąd nawet dwukrotnie mniej niż w Polsce. W rezultacie produkcja stali nad Wisłą staje się droższa niż jej import z Francji czy Niemiec. Obniżenie stawek do poziomu zachodnioeuropejskiego mogłoby przyspieszyć wzrost polskiego PKB do 5% rocznie.

Równie istotnym elementem nowej strategii gospodarczej powinno być maksymalne zaangażowanie krajowego kapitału w gigantyczne inwestycje państwowe. W ciągu najbliższych 15 lat Polska planuje przeznaczyć 1,3 biliona złotych na zbrojenia, infrastrukturę oraz transformację energetyczną.

Drugi wątek to jest local content, czyli żeby jak najwięcej wydawanych pieniędzy zostawało w Polsce. Takie gospodarki jak francuska, niemiecka, szwedzka, fińska i wiele innych zbudowały się na tym, że pieniądze, które wydawało państwo, zasilały lokalną gospodarkę. Jeśli mamy w ciągu 15 lat wydać 1,3 bln zł na zbrojenia, rozwój infrastruktury i energetyki, to naszą racją stanu i patriotycznym obowiązkiem jest to, żeby te pieniądze zostały w Polsce, w polskich firmach, również w firmach zagranicznych, które tutaj płacą podatki i rozwijają nasz biznes.

— wskazał Marcin Chludziński, przewodniczący rady fundacji Centrum Strategii Rozwojowych.

Wydatki te są bezpośrednią odpowiedzią na zagrożenie ze strony Rosji i agresję wobec Ukrainy. Obecny na szczycie emerytowany generał amerykańskiej armii George Close ocenił, że polskie zaangażowanie finansowe w obronność stawia kraj w bezwzględnej czołówce państw NATO i stanowi wzór skutecznego przeciwdziałania zagrożeniom asymetrycznym.

Kryzys demograficzny uderzy w wojsko i ZUS

Największym zagrożeniem dla stabilności państwa nie są jednak czynniki zewnętrzne, lecz niekorzystne wskaźniki demograficzne. Na koniec pierwszego kwartału 2026 roku populacja Polski spadła do poziomu 37,28 miliona osób, co oznacza ubytek o 155 tysięcy obywateli w skali roku. Współczynnik dzietności tąpnął do rekordowo niskiego poziomu 1,068, podczas gdy prosta zastępowalność pokoleń wymaga wartości 2,1. Eksperymentalne symulacje GUS wskazują, że kontynuacja tego trendu doprowadzi do skurczenia się ludności Polski do zaledwie 28,4 miliona w 2060 roku.

Zapaść demograficzna bezpośrednio uderzy w polskie zdolności obronne oraz system emerytalny. Nowoczesny sprzęt wojskowy, kupowany za miliardy złotych, w kolejnych dekadach może nie mieć obsady ludzkiej. Z kolei prognozy Polskiego Instytutu Ekonomicznego zakładają, że do 2035 roku rynek pracy straci aż 2,1 miliona pracowników (spadek o 12,6%). Równolegle ZUS szacuje, że roczny deficyt Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pogłębi się z 80,1 miliarda złotych w 2025 roku do aż 115,3 miliarda złotych w roku 2029, generując ogromne obciążenie dla budżetu państwa.

Eksperci i doradcy prezydenccy podkreślają, że Polacy chcą zakładać rodziny, jednak barierą blokującą decyzje o posiadaniu potomstwa są kwestie strukturalne. Z badań opinii wynika, że kluczowe przeszkody to brak stabilnego zatrudnienia, trudna sytuacja finansowa oraz złe warunki mieszkaniowe. Aż 68% przedstawicieli pokoleń Z i Y wskazuje również na trudności w pogodzeniu pracy zawodowej z opieką nad dziećmi, co wymaga podjęcia pilnych, systemowych reform wspierających młodych rodziców na rynku pracy i w obszarze polityki lokalowej.

Źródło: Poland Future Summit (Kancelaria Prezydenta RP / Centrum Strategii Rozwojowych / Newseria)