Polscy nastolatkowie są kreatywni. Nie przekłada się to jednak na innowacyjność

W dobie postępującej automatyzacji i rozwoju sztucznej inteligencji, kreatywne myślenie stało się jedną z najważniejszych kompetencji na globalnym rynku pracy – wynika z analizy Cezarego Przybyła w Tygodniku Gospodarczym PIE. Choć polscy uczniowie wykazują się wybitnym potencjałem w tym zakresie, nasza gospodarka wciąż nie potrafi w pełni go wykorzystać, utykając w pułapce nieproduktywnej przedsiębiorczości.

Kapitał ludzki a innowacyjność gospodarki

Badania PISA z 2022 roku przyniosły optymistyczne wieści: polscy 15-latkowie osiągnęli średni wynik 34 punktów w kreatywnym myśleniu, przewyższając średnią krajów OECD. Co trzeci polski uczeń plasuje się na dwóch najwyższych poziomach biegłości. Mimo to, Polska pozostaje w ogonie Europejskiego Rankingu Innowacyjności (2025), zajmując odległe 23. miejsce wśród 27 państw UE, co klasyfikuje nas w grupie wschodzących innowatorów.

Problem polega na sposobie wykorzystania tego kapitału przez dorosłych, co zauważa Cezary Przybył, ekspert PIE:

Polscy nastolatkowie wykazują wysoki potencjał kreatywności, lecz wśród dorosłych energia ta kieruje się ku nieproduktywnej przedsiębiorczości. W efektywnych systemach kreatywność napędza innowacje rynkowe, w Polsce, według niektórych badań, często absorbuje ją biurokracja, optymalizacje podatkowe i proceduralne obejścia regulacji.

Kreatywność w czasach AI

W świecie, w którym technologie AI i robotyzacja przejmują zadania związane z czystą wydajnością, umiejętności zorientowane na człowieka stają się kluczowym czynnikiem sukcesu. Kreatywność, empatia i zdolność do kontekstualnego oceniania sytuacji są w znikomym stopniu podatne na automatyzację – szacowany potencjał transformacji tych obszarów przez AI wynosi zaledwie 13 proc.

Pracodawcy są tego świadomi – aż 66 proc. z nich prognozuje, że znaczenie myślenia kreatywnego będzie rosło aż do 2030 roku. Jest to odpowiedź na przewidywania Światowego Forum Ekonomicznego, według których dwie na pięć kompetencji obecnie wymaganych na rynku pracy w najbliższych latach ulegnie gruntownej transformacji lub całkowicie zaniknie.

Bariery systemowe i potencjał zmian

Dlaczego polski kapitał kreatywności nie przekłada się na innowacyjną gospodarkę? Problemem jest struktura społeczno-instytucjonalna. W Polsce występuje silny tzw. kapitał wiążący (oparty na relacjach rodzinnych i wzajemnej pomocy), któremu towarzyszy bardzo niskie zaufanie do instytucji publicznych. Jak podkreśla Cezary Przybył:

Wysoki kapitał wiążący kontrastuje z niskim zaufaniem do instytucji, hamując współpracę i wymianę wiedzy niezbędną do innowacji. Deregulacje i uproszczenia instytucjonalne, które zmniejszają premię za rent-seeking mogą skierować kreatywność Polaków ku produktywnym innowacjom.

Bez zmian w otoczeniu regulacyjnym, kreatywność Polaków – zamiast napędzać innowacje rynkowe – będzie nadal absorbowana przez walkę z biurokracją i systemowe obejścia, co w długim terminie uniemożliwi nam awans do grona najbardziej innowacyjnych gospodarek Europy.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy PIE, autor: Cezary Przybył, marzec 2026 r.