Nowe unijne reguły fiskalne mają pomóc pozyskać pieniądze na inwestycje obronne i energetyczne

Komisja Europejska zaproponowała rozszerzenie wyjątków od unijnych reguł fiskalnych o wydatki przeznaczane na dekarbonizację. Zmiany te mają na celu umożliwienie państwom członkowskim pozyskania dodatkowej przestrzeni budżetowej na kluczowe inwestycje energetyczne i obronne w dobie rosnących napięć geopolitycznych.

Elastyczność w cieniu kosztów energetycznych

Zgodnie z nowymi wytycznymi opublikowanymi w ramach Semestru Europejskiego, państwa członkowskie będą mogły wnioskować o złagodzenie kryteriów fiskalnych. Dodatkowe środki mają pomóc w ograniczaniu zależności od importu paliw kopalnych, ze szczególnym uwzględnieniem wsparcia dla czystych źródeł energii oraz systemów magazynowania. Impulsem do wprowadzenia tych ułatwień stały się gwałtownie rosnące koszty programów osłonowych uruchomionych po wybuchu konfliktu na Bliskim Wschodzie, które pochłonęły około 14,5 mld EUR, co stanowi 0,07 proc. PKB całej Unii Europejskiej.

Komisja Europejska nie rezygnuje jednak całkowicie z dyscypliny budżetowej i wprowadza sztywne bezpieczniki. Wydatki na cele energetyczne zostaną objęte rocznym limitem wynoszącym 0,3 proc. PKB w okresie od 2026 do 2028 roku, a ich łączny pułap nie będzie mógł przekroczyć 0,6 proc. PKB.

Presja zbrojeniowa na budżety państw

Równolegle do transformacji energetycznej ogromnym wyzwaniem dla unijnych finansów publicznych pozostaje kwestia obronności. Bruksela jednoznacznie wskazuje, że rozbudowa potencjału militarnego przestała być jedynie doraźną reakcją na kryzys i stała się stałym elementem strategii gospodarczej państw członkowskich. W 2025 roku średnie nakłady na ten cel w UE wyniosły 2,2 proc. PKB. Wyraźnym liderem w tym zestawieniu okazała się Polska, alokując na zbrojenia aż 4,5 proc. swojego PKB. W ścisłej czołówce państw o najwyższych wydatkach znalazły się także Łotwa (3,6 proc.), Estonia (3,4 proc.) oraz Dania (3,3 proc.).

Piotr Kamiński, analityk Tygodnika PIE, zwraca uwagę na dylematy finansowe, przed którymi stają obecnie europejskie rządy:

Wzmocnienie gotowości obronnej oznacza dodatkową presję na finanse publiczne, zwłaszcza w państwach, które równolegle finansują transformację energetyczną i politykę społeczną. Wydatki obronne zostały już objęte dodatkową elastycznością w ramach unijnych reguł fiskalnych. Komisja utrzymuje krajową klauzulę wyjścia dla wydatków obronnych, która nie wyłącza tych wydatków z deficytu, ale pozwala je traktować łagodniej przy ocenie zgodności państw z unijnymi regułami fiskalnymi. Elastyczność ta jest ograniczona do 1,5 proc. PKB dodatkowych wydatków w latach 2025-2028. Klauzula tworzy zatem bufor dla wydatków uznanych za strategiczne.

Kryteria oceny wydatków strategicznych

Wprowadzane modyfikacje stanowią próbę wyważenia rygorystycznej dyscypliny finansowej z koniecznością budowy odporności kontynentu w obliczu niestabilnego rynku surowców oraz tarć geopolitycznych. Komisja Europejska dąży do wyraźnego oddzielenia deficytu strukturalnego, który trwale pogarsza kondycję finansów publicznych, od celowych inwestycji strategicznych. Ostateczny sukces tych zmian będzie zależał od tego, w jaki sposób państwa członkowskie wykorzystają nowo uzyskaną przestrzeń fiskalną i czy realnie przełoży się ona na zmniejszenie strategicznych zależności Europy.

Źródło: Tygodnik PIE,