Marta Chyczewska: dziewięć lat epizodów, jedna przełomowa rola

Kariera Marty Chyczewskiej to modelowy przykład tego, jak wygląda droga do stałego etatu w polskiej telewizji: lata rotacyjnych gościnnych ról, równoległe zlecenia dubbingowe i teatralne, a na końcu, jedna produkcja, która zmienia wszystko.

Najważniejsze:

• Urodzona w Warszawie w listopadzie 1988 roku aktorka reprezentuje trzy obszary zawodowe: telewizję, dubbing i teatr.
• Ekranowy start w 2009 roku był wyjątkowo szeroki, trzy różne produkcje na trzech różnych antenach w ciągu jednego roku.
• Przez niemal dekadę jej filmografia składała się wyłącznie z ról gościnnych i epizodycznych; tylko w Klanie pojawia się przez kilka sezonów z rzędu.
• Przełom nastąpił, gdy otrzymała pierwszą regularną rolę serialową, Beatę Jedynak w produkcji Leśniczówka emitowanej przez TVP1.
• Poza planem telewizyjnym pracowała jako aktorka dubbingowa przy kilku zagranicznych tytułach oraz wystąpiła w spektaklu w warszawskim Och Teatrze.

Skąd pochodzi i jak zaczęła

Chyczewska urodziła się w Warszawie, gdzie ukończyła szkołę średnią, placówkę noszącą imię generała Sowińskiego, w 2007 roku. Przerwa między maturą a pierwszymi rolami to w środowisku aktorskim czas typowo wypełniany studiami lub przesłuchaniami. Jej debiut ekranowy nastąpił w 2009 roku i okazał się od razu wielotorowy: w jednym roku pojawiła się jako Gosia w serialu Przystań na TVP1, jako bliżej nieokreślona kobieta w Barwach szczęścia na TVP2 i w epizodzie Synów na Polsacie. Trzy różne stacje, trzy różne ekipy w jednym roku, to stosunkowo rzadki sposób na wejście do branży, sygnalizujący elastyczność i zdolność do szybkiego odnajdywania się w nowych środowiskach produkcyjnych.

Epizody jako strategia przetrwania: lata w polskich serialach

W polskiej branży telewizyjnej droga do stałej roli niemal zawsze prowadzi przez serię gościnnych angaży. Chyczewska przeszła tę drogę w sposób bardzo konsekwentny: od 2009 do 2017 roku jej nazwisko przewija się przez niemal całą mapę czołowych polskich produkcji serialowych. Obyczajowe (Samo życie, Plebania, Przepis na życie, Na Wspólnej, Na dobre i na złe, Niania w wielkim mieście, Echo serca, O mnie się nie martw), kryminalne (Komisarz Alex, Ślad), a nawet kinowe (Planeta singli 3), trudno wskazać gatunek, w którym nie miałaby choćby jednorazowego epizodu.

Jedynym wyjątkiem od schematu „jeden odcinek i koniec” była rola studentki w Klanie, którą grała od 2010 do 2014 roku. Cztery sezony w tej samej produkcji, nawet bez regularności stałej roli, to wyróżnik na tle reszty filmografii z tamtego okresu. Pokazuje, że produkcja doceniała jej obecność na tyle, by wracać do tej samej twarzy przez kilka lat.

Osobnym zjawiskiem jest jej dwukrotne pojawienie się w dwóch popularnych serialach kryminalnych TVP, za każdym razem jako całkowicie inna postać. W Ojcu Mateuszu najpierw wcieliła się w Gosię Skowrońską, kilka lat później, w Julię Chojnacką. W Komisarzu Aleksie zagrała najpierw dziennikarkę, a następnie aktorkę, przy czym między obiema rolami minęły ponad trzy lata. To standardowa praktyka długogrających seriali kryminalnych z otwartą strukturą odcinkową: widzowie nie kojarzą twarzy z poprzednich epizodów, a produkcja może ponownie angażować sprawdzonych aktorów bez ryzyka konfuzji narracyjnej.

Z zestawienia wyłania się wyraźny obraz: zdecydowana większość ról przed 2018 rokiem to jednorazowe lub kilkuodcinkowe epizody, a dominującym nadawcą była przez cały ten czas TVP. Jedynym angażem przekraczającym jeden sezon, poza samą Leśniczówką, pozostaje Klan. To sugeruje, że Chyczewska przez niemal dekadę budowała widoczność poprzez liczbę, nie długość angażu.

Leśniczówka jako wyraźna cezura kariery

Rola Beaty Jedynak w Leśniczówce, którą Chyczewska gra nieprzerwanie od 2018 roku, jest jej pierwszą regularną rolą serialową. Oznacza to wieloletnią stałą obecność w tej samej produkcji, dłużej niż łączny czas jakiegokolwiek wcześniejszego angażu. Zestawiając obie fazy kariery: pierwszą, zdominowaną przez epizody w kilkunastu różnych tytułach, i drugą, skupioną na jednej produkcji, widać charakterystyczny dla branży model przejścia od szerokiego budowania rozpoznawalności do stabilizacji w ramach konkretnego projektu.

Dubbing i teatr: równoległy wymiar zawodowy

Praca wyłącznie przed kamerą rzadko wystarcza do wypełnienia grafiku aktora na pełen etat, szczególnie w fazie epizodycznej. Chyczewska uzupełniała ją o dubbing: w 2010 roku użyczyła głosu jednej z bohaterek zagranicznej produkcji telewizyjnej, rok później wzięła udział w polskiej wersji językowej pełnometrażowego obrazu familijnego, a w latach 2013–2014 przez dwa sezony pracowała przy dubbingu amerykańskiego serialu komediowego Sam i Cat. Dubbing w tym kontekście pełni konkretną funkcję zawodową: pozwala utrzymać ciągłość pracy i dochodów między angażami telewizyjnymi, jednocześnie rozwijając warsztat głosowy.

W 2014 roku pojawiła się również na scenie, w warszawskim Och Teatrze, w spektaklu Upadłe Anioły, gdzie zagrała postać Saunders. Teatr pozostaje w jej dorobku pojedynczym epizodem, co odróżnia ją od aktorów, dla których scena jest podstawowym medium pracy.

Najczęściej zadawane pytania

Ile czasu minęło od debiutu Chyczewskiej do uzyskania pierwszej stałej roli?

Od pojawienia się na ekranie po raz pierwszy w 2009 roku do otrzymania regularnego angażu w Leśniczówce w 2018 minęło kilka lat. W polskiej branży telewizyjnej taki horyzont nie jest niczym wyjątkowym, droga przez epizody do stałej roli trwa przeciętnie kilka do kilkunastu lat, zależnie od koniunktury rynkowej i liczby dostępnych produkcji.

Dlaczego aktorzy gościnni wielokrotnie pojawiają się w tych samych serialach jako różne postaci?

Długogrające seriale kryminalne, takie jak Ojciec Mateusz czy Komisarz Alex, opierają się na strukturze zamkniętych odcinków z rotującymi gośćmi. Przy kilkuset wyemitowanych epizodach pula aktorów do obsadzenia jest ograniczona, a widzowie rzadko kojarzą twarze z produkcji sprzed kilku lat. Ponowny angaż sprawdzonego aktora jest dla produkcji wygodny logistycznie i nie generuje problemów narracyjnych.

Jaka jest rola dubbingu w karierze aktora telewizyjnego?

Dubbing stanowi uzupełnienie przychodów i aktywności zawodowej między angażami aktorskimi. Dla aktorów w fazie epizodycznej, z definicji pracujących nieregularnie, zlecenia dubbingowe pozwalają zachować ciągłość zatrudnienia i rozwijać umiejętności głosowe, które mogą być przydatne zarówno przy kolejnych rolach głosowych, jak i przed mikrofonem na planie telewizyjnym.

Czy Chyczewska kontynuuje pracę w teatrze?

Na podstawie dostępnych danych jej dorobek teatralny ogranicza się do jednej roli, postaci Saunders w spektaklu Upadłe Anioły wystawianym przez Och Teatr w 2014 roku. Teatr nie jest dominującym kierunkiem jej kariery.

Fot. Ja Fryta / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)