Koniec z bezkarnością gigantów. Parlament Europejski wzmacnia ochronę rolników

Parlament Europejski przyjął nowe przepisy mające na celu skuteczniejszą walkę z nieuczciwymi praktykami handlowymi (UTP) w łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych. Regulacje te mają kluczowe znaczenie dla mniejszych dostawców i producentów, którzy w starciu z wielkimi korporacjami często stoją na straconej pozycji, zwłaszcza w przypadku kontraktów o charakterze transgranicznym.

Nierówna gra rynkowa pod lupą Brukseli

Nowe rozporządzenie koncentruje się na wyrównywaniu szans w relacjach między rolnikami a dużymi podmiotami skupującymi. Unijne przepisy rozszerzają kompetencje organów krajowych, umożliwiając im podejmowanie działań z własnej inicjatywy, bez konieczności czekania na formalną skargę od zastraszonego lub poszkodowanego dostawcy.

Waldemar Buda, europoseł Prawa i Sprawiedliwości, wyjaśnia przyczyny wprowadzenia zmian:

Nieuczciwe praktyki handlowe w łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych występują, ponieważ te podmioty, te strony na rynku nie mają równorzędnej pozycji. Zawsze rolnik, producent jest słabszy względem tego, który skupuje, to jest najczęściej bardzo duża firma, stąd trzeba wspierać słabszych w tej nierównej grze rynkowej.

Skuteczniejsza współpraca w sprawach transgranicznych

Największą innowacją jest wprowadzenie mechanizmów ścisłej współpracy pomiędzy państwami członkowskimi. Wykorzystanie unijnego Systemu Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) pozwoli na błyskawiczne przekazywanie danych o nieuczciwych firmach. Ma to wyeliminować bariery prawne i językowe, które do tej pory zniechęcały rolników do dochodzenia swoich praw przed zagranicznymi sądami.

Według Waldemara Budy, nowe przepisy to realna szansa na wsparcie dla polskich producentów eksportujących swoje towary:

Nowe przepisy dają szansę na wsparcie np. polskiego rolnika za granicą w przypadku problemów z firmą, która ma siedzibę w którymś z krajów europejskich, dochodzi do problemów z dostawą, do kwestionowania zapłaty, dostawy czy innych szczegółów. Wtedy taki rolnik ma szansę na wsparcie tamtejszego organu, który dotyczy uczciwej konkurencji czy zwalczania czynów nieuczciwej konkurencji i dochodzenia swoich praw.

Walka z opóźnionymi płatnościami i nadużyciami

Regulacje wymierzone są w konkretne patologie rynkowe, takie jak jednostronne zmiany warunków umów, anulowanie zamówień w ostatniej chwili czy przerzucanie kosztów marketingu na dostawców. Skala problemu jest znacząca – dane Komisji Europejskiej wskazują, że w latach 2021–2024 wszczęto ponad 4,5 tys. dochodzeń w całej Unii, co zaowocowało karami w wysokości 42 mln euro.

W Polsce egzekwowaniem tych przepisów zajmuje się Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Krajowe statystyki pokazują, że system działa coraz sprawniej – do końca 2024 roku UOKiK wydał 21 decyzji, nakładając kary o łącznej wartości przekraczającej miliard złotych. Nowe unijne prawo ma sprawić, że firmy, wiedząc o zwiększonej odpowiedzialności, będą postępować bardziej etycznie.