Już 6,5 mln Polaków zastrzegło swój PESEL. A czy Twoja tożsamość jest bezpieczna?

Już ponad 6,5 miliona Polaków zdecydowało się na zastrzeżenie numeru PESEL, co stanowi krok w kierunku ochrony danych osobowych i bezpieczeństwa finansowego. To rozwiązanie, wprowadzone pod koniec 2023 roku, zyskało na znaczeniu od 1 czerwca 2024 roku, gdy weszły w życie prawne konsekwencje tego działania. Jednak, jak wskazują eksperci, wciąż tylko mniej niż 20% dorosłych Polaków skorzystało z tej możliwości. Dlaczego tak ważne jest zastrzeżenie PESEL i co powstrzymuje resztę społeczeństwa przed podjęciem tego kroku?

Dane Ministerstwa Cyfryzacji pokazują, że na dzień 1 lipca 2025 roku dokładnie 6,5 miliona numerów PESEL zostało zastrzeżonych, podczas gdy ponad 26,3 miliona pełnoletnich Polaków nadal tego nie zrobiło. Radca prawny Kinga Kaczorek-Mastej z kancelarii SubiGo podkreśla:

Fakt, że z tej opcji skorzystało już ponad 6,5 mln osób, można uznać za obiecujący początek.

Jednak specjaliści zgodnie twierdzą, że kluczowym wyzwaniem pozostaje niska świadomość społeczna dotycząca zarówno samej procedury, jak i jej skutków prawnych.

Świadomość społeczna to klucz do bezpieczeństwa

Dr Tomasz Lewandowski, prawnik i specjalista w zakresie ochrony danych osobowych z Uniwersytetu SWPS, wskazuje na potrzebę dalszej edukacji:

Aktualny poziom zastrzeżeń numerów PESEL należy analizować w kontekście kilku istotnych czynników. Przede wszystkim kluczowe znaczenie ma poziom świadomości prawnej obywateli w zakresie dostępnych instrumentów ochrony danych osobowych oraz zagrożeń związanych z bezprawnym wykorzystaniem numeru PESEL.

Z jego słów wynika, że wielu Polaków wciąż nie zdaje sobie sprawy, jak łatwo ich dane mogą zostać wykorzystane do oszustw, takich jak wyłudzenia kredytów czy zakupy na raty.

Kampanie informacyjne prowadzone przez Ministerstwo Cyfryzacji oraz banki przynoszą efekty, ale nie docierają do wszystkich grup społecznych. Iwona Barańska z Krajowego Instytutu Cyberbezpieczeństwa (KICB) zauważa, że z zastrzeżenia numeru PESEL najczęściej korzystają osoby młode (18-34 lata) oraz w średnim wieku (35-64 lata). Seniorzy, którzy stanowią około 8 milionów populacji, rzadziej podejmują takie kroki, często z braku wsparcia młodszych osób lub z obawy przed procedurami administracyjnymi.

Jak działa zastrzeżenie numeru PESEL?

Zastrzeżenie numeru PESEL to narzędzie prawne, które pozwala zablokować możliwość wykorzystania numeru PESEL do zawierania umów, takich jak kredyty, pożyczki czy zakupy ratalne, bez zgody właściciela. Procedura jest prosta i dostępna elektronicznie za pośrednictwem aplikacji mObywatel lub profilu zaufanego.

Jak podkreśla Iwona Barańska:

Bez wątpienia zastrzeżenie numeru PESEL to ogromne korzyści dla osoby, która z tej opcji skorzystała. To rozwiązanie przede wszystkim zapobiega wykorzystaniu naszej tożsamości do oszustw finansowych.

Zastrzeżenie działa jak „darmowa blokada bezpieczeństwa”, jak obrazowo określa to Kinga Kaczorek-Mastej:

Zastrzeżenie numeru PESEL to właściwie darmowa blokada bezpieczeństwa, działa jak włączenie alarmu w samochodzie.

Jednak istnieją pewne niedogodności – przed zawarciem umowy wymagającej weryfikacji PESEL, jak np. kredyt, konieczne jest tymczasowe cofnięcie zastrzeżenia. Dla niektórych osób barierą może być również konieczność korzystania z narzędzi cyfrowych, choć aplikacja mObywatel znacząco ułatwia ten proces.

Dynamika Wzrostu: Sukces czy Niewykorzystany Potencjał?

Od wprowadzenia możliwości zastrzeżenia PESEL pod koniec 2023 roku do 1 czerwca 2024 roku liczba zastrzeżonych numerów wynosiła 3,5 miliona. W ciągu kolejnych 13 miesięcy wzrosła o kolejne 3 miliony, co eksperci oceniają jako dynamiczny przyrost. Kinga Kaczorek-Mastej wskazuje na czynniki napędzające ten wzrost:

Znaczenie ma rosnąca popularność aplikacji mObywatel, która umożliwia zastrzeżenie numeru jednym kliknięciem.

Dodaje jednak, że tempo wzrostu może zwolnić, ponieważ najbardziej świadomi użytkownicy już dokonali zastrzeżeń.

Z kolei Iwona Barańska wyraża zaskoczenie, że liczba zastrzeżeń na początku czerwca 2024 roku nie była wyższa:

Można było spodziewać się, że będzie ona przynajmniej dwukrotnie większa, biorąc pod uwagę zasięg kampanii informacyjnej.

Jej zdaniem, wielu Polaków wciąż nie dostrzega bezpośredniego zagrożenia kradzieżą tożsamości, co obniża motywację do działania.

Wyzwania i Perspektywy

Eksperci są zgodni, że dalsze zwiększanie liczby zastrzeżeń wymaga intensyfikacji działań edukacyjnych. Dr Lewandowski podkreśla:

Liczbę zastrzeżeń na dzień 1 czerwca 2024 roku należy ocenić jako umiarkowaną, adekwatną do fazy początkowej funkcjonowania tego instrumentu prawnego. Jednak ujawnia też konieczność kontynuowania działań edukacyjnych i informacyjnych.

Bez większej świadomości społecznej trudno będzie osiągnąć poziom, który zapewni realną ochronę większości obywateli.

Dodatkowym wyzwaniem jest dotarcie do seniorów, którzy często potrzebują wsparcia w korzystaniu z cyfrowych narzędzi. Rozwiązaniem mogą być lokalne warsztaty czy kampanie w tradycyjnych mediach, które wyjaśnią korzyści płynące z ochrony danych osobowych. Wzrost liczby zastrzeżeń w dużej mierze zależy też od dalszego uproszczenia procedur i zwiększenia dostępności dla osób mniej obeznanych z technologią.

Dlaczego Warto Zastrzec PESEL?

Zastrzeżenie numeru PESEL to nie tylko ochrona przed oszustwami finansowymi, ale także sposób na spokój ducha. W dobie coraz częstszych doniesień o kradzieżach tożsamości – od wyłudzeń kredytów po otwieranie fałszywych kont bankowych – to narzędzie staje się niemal niezbędne. Jak zauważa dr Lewandowski, konsekwencje niezabezpieczenia danych mogą być długotrwałe: „Lepiej z niej skorzystać i być spokojnym, niż później przez miesiące lub nawet lata walczyć z konsekwencjami kradzieży tożsamości.”

W Polsce, gdzie cyberprzestępczość stale rośnie, zastrzeżenie numeru PESEL to prosty, ale skuteczny sposób na minimalizację ryzyka. Procedura zajmuje kilka minut, a korzyści mogą uchronić przed poważnymi problemami finansowymi i prawnymi.