Industrial Accelerator Act: Przemysł chemiczny sektorem strategicznym UE.

Komisja Europejska oficjalnie zaprezentowała Industrial Accelerator Act (IAA) – kluczowy filar nowej polityki przemysłowej Wspólnoty. Dokument ten ma na celu radykalne przyspieszenie dekarbonizacji oraz budowę strategicznej autonomii Europy. Dla Polski kluczową wiadomością jest wpisanie sektora chemicznego na listę branż strategicznych, co potwierdza jego fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa surowcowego całego kontynentu.

Nowa architektura europejskiego przemysłu

Opublikowany 4 marca 2026 roku akt ma stać się „turbodoładowaniem” dla europejskiej bazy wytwórczej. Dokument ewoluował w procesie konsultacji, a jego ostateczna wersja zawiera wykaz sektorów, które Unia uznaje za kluczowe dla swojego przetrwania gospodarczego. Obok technologii net-zero, stali czy cementu, na liście znalazła się produkcja chemikaliów.

Dr inż. Tomasz Zieliński, Prezes Zarządu Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego (PIPC), podkreśla wagę tego wyróżnienia:

Wpisanie przemysłu chemicznego do katalogu sektorów strategicznych w Industrial Accelerator Act to ważny sygnał nie tylko polityczny, ale także potwierdzenie, że bez chemii nie ma ani bezpieczeństwa surowcowego, ani skutecznej transformacji energetycznej i klimatycznej. Sam status nie odbudowuje jednak konkurencyjności ani nie zapewnia sukcesu w transformacji przemysłu. Kluczowe będzie to, w jaki sposób zostaną zaprojektowane instrumenty tworzące rynki dla produktów niskoemisyjnych.

Rynki wiodące i problem „miksów energetycznych”

Sercem IAA jest koncepcja „lead markets” (rynków wiodących). Unia chce promować produkty niskoemisyjne (low-carbon) oraz te o unijnym pochodzeniu (Union-origin) poprzez system preferencji w zamówieniach publicznych. Branża chemiczna nie trafiła jednak do „pierwszej fali” tych mechanizmów, co tłumaczone jest ogromną złożonością metodologiczną oceny śladu węglowego w chemii.

Polska branża chemiczna wskazuje na kluczowe ryzyko: jeśli jedynym kryterium będzie emisja CO₂, firmy z krajów o wysokim udziale węgla w miksie energetycznym (jak Polska) będą systemowo dyskryminowane względem konkurencji z państw o niższej emisyjności energii, nawet jeśli ich technologia jest nowocześniejsza. Z najnowszej wersji aktu usunięto jednak kontrowersyjny załącznik z metodologią, co otwiera pole do dalszych negocjacji.

Uproszczenia i „Industrial Acceleration Areas”

Projekt niesie ze sobą również konkretne ułatwienia administracyjne. IAA zakłada walkę z biurokracją poprzez:

• One-stop-shop: Jednolite cyfrowe punkty kontaktowe dla inwestorów.
• Maksymalne terminy: Sztywne ramy czasowe na wydawanie decyzji administracyjnych.
• Milczącą zgodę: Mechanizm przyspieszający procedury w kluczowych projektach dekarbonizacyjnych.

Ciekawym rozwiązaniem są również „Industrial Acceleration Areas” – specjalne strefy dla klastrów przemysłowych. Mają one sprzyjać tzw. symbiozie przemysłowej, czyli łatwiejszej wymianie energii, wodoru czy wdrażaniu technologii CCUS (wychwytu dwutlenku węgla) w ramach dużych kompleksów chemicznych.

Postulaty polskiej chemii: Szersze spojrzenie niż tylko CO₂

Polska Izba Przemysłu Chemicznego (PIPC) apeluje, aby system preferencji nie skupiał się wyłącznie na parametrach emisyjnych. Branża postuluje uwzględnienie pełnego spektrum standardów, które polskie i europejskie firmy już spełniają (REACH, CLP, standardy społeczne).

Szymon Domagalski, Radca ds. Regulacji w PIPC, zwraca uwagę na przyszłe kroki:

Fakt, że sektor chemiczny nie został objęty pierwszą falą instrumentów popytowych, należy interpretować przede wszystkim w kontekście większej złożoności metodologicznej. Równolegle w ramach Critical Chemical Alliance prowadzone są prace nad identyfikacją potencjalnych rynków wiodących dla sektora chemicznego. Wyniki tych prac mogą stanowić ważny wkład w dalsze projektowanie instrumentów popytowych dla chemii w UE.

Wprowadzenie IAA to dopiero początek drogi. Kolejne miesiące przyniosą walkę o akty delegowane, które doprecyzują definicje produktów niskoemisyjnych. Dla polskiego przemysłu kluczowe pozostaje zapewnienie zasady level playing field, aby transformacja klimatyczna nie stała się barierą dla konkurencyjności rodzimych zakładów.