Ile warta dla gospodarki jest „ukryta” praca domowa? Znacznie więcej niż może się wydawać

W polskiej gospodarce istnieje obszar aktywności, który choć kluczowy dla funkcjonowania społeczeństwa, pozostaje niewidoczny w oficjalnych statystykach. Mowa o tzw. „ukrytej pracy” wykonywanej w ramach gospodarstw domowych, obejmującej opiekę nad dziećmi, prowadzenie domu czy przygotowywanie posiłków. Jak podkreśla Iga Rozbicka w Tygodniku Gospodarczym Polskiego Instytutu Ekonomicznego, ta nieodpłatna praca ma ogromną wartość ekonomiczną, choć często jest pomijana w analizach.

Według danych GUS za 2023 rok, wartość dodana brutto nierynkowej produkcji gospodarstw domowych w Polsce odpowiadała aż 40 proc. wartości PKB.

To pokazuje, jak istotny jest wkład pracy domowej w gospodarkę, mimo że nie jest ona wynagradzana w tradycyjnym sensie

– zauważa Rozbicka. Średnia miesięczna wartość nieodpłatnej pracy domowej w 2023 roku została oszacowana na 3993 zł, co stanowiło 56 proc. przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej.

Kobiety na czele „ukrytej pracy”

Analizy wskazują na wyraźne różnice w wartości pracy domowej wykonywanej przez kobiety i mężczyzn. Jak podaje Rozbicka, w 2023 roku miesięczna wartość pracy kobiet wyniosła 4727 zł (66 proc. przeciętnego wynagrodzenia), podczas gdy dla mężczyzn było to 3035 zł (42 proc.).

We wszystkich grupach prac domowych – od utrzymania mieszkania po opiekę – wartość pracy kobiet była wyższa

– podkreśla autorka. Wycena ta została oparta na mnożeniu czasu poświęconego na obowiązki przez rynkowe stawki godzinowe dla odpowiadających im zawodów.

Kobiety wykonują prace domowe o wyższej wartości niezależnie od tego, czy pracują zawodowo. W 2023 roku tygodniowa wartość pracy domowej kobiet niepracujących zawodowo była o 14 proc. wyższa niż pracujących (1213 zł wobec 1017 zł). Wśród mężczyzn różnica była jeszcze większa – 25 proc. (858 zł wobec 665 zł).

Matki na pierwszej linii

Najwyższą wartość pracy domowej odnotowano u matek, szczególnie tych niepracujących zawodowo i posiadających małe dzieci.

Praca domowa matki jednego dziecka pozostającej w małżeństwie została wyceniona na 1414 zł tygodniowo, a matki czwórki i więcej dzieci – na 2404 zł

– wskazuje Rozbicka.

Kluczowym czynnikiem wpływającym na wartość pracy jest jednak wiek dziecka, a nie ich liczba. W maju 2023 roku najwyższą wartość pracy domowej odnotowano u niepracujących rodziców dzieci do 3 lat: 2806 zł tygodniowo dla matek i 1810 zł dla ojców. U pracujących rodziców wartości te wynosiły odpowiednio 2336 zł i 1267 zł.

Jak podkreśla Rozbicka, pieniężna wycena pracy domowej pozwala dostrzec jej skalę, ale nie oddaje jej pełnej istoty.

Nieopłacana praca domowa podważa założenia klasycznego modelu gospodarczego, opartego na maksymalizacji własnej użyteczności. Pomija altruizm, troskę i odpowiedzialność za bliskich, które odróżniają obowiązki domowe od pracy rynkowej

– zauważa autorka.

Praca domowa, choć ukryta w cieniu statystyk, stanowi fundament funkcjonowania społeczeństwa. Jej docenienie wymaga nie tylko liczb, ale i zmiany perspektywy na to, co naprawdę napędza gospodarkę.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy PIE