Hertha BSC: Stara Dama z Berlina — historia klubu między chwałą a kryzysem

Hertha BSC to klub z ponad stuletnią historią, dwoma mistrzostwami Niemiec i listą długów oraz spadków, która mogłaby wypełnić osobną kronikę. Dziś gra w 2. Bundeslidze, ale jej dziedzictwo przyciąga uwagę nieproporcjonalnie dużą do aktualnej pozycji ligowej.

Najważniejsze:

• Hertha BSC powstała w 1892 roku i współtworzyła Niemiecki Związek Piłki Nożnej w Lipsku w 1900 roku.
• Klub dwukrotnie zdobył mistrzostwo Niemiec, w 1930 i 1931 roku, po sześciu kolejnych finałach rozegranych między 1926 a 1931 rokiem.
• Od sezonu 2022/2023 Hertha występuje w 2. Bundeslidze, po kolejnym spadku z najwyższej klasy rozgrywkowej.
• Klub nosi przydomek Die Alte Dame, czyli Stara Dama, a jego losy obejmują wielomilionowe długi, kryzysy organizacyjne i dramatyczny podział kibiców przez mur berliński.

Od parowca do stołecznej marki

Nazwa klubu ma zaskakująco romantyczne korzenie. Drużyna założona w 1892 roku jako BFC Hertha 92 wzięła swoją nazwę od parowca o niebiesko-białym kominie. Jeden z czterech młodych założycieli odbył tym statkiem rejs z ojcem, a sama jednostka nosiła imię córki właściciela. Nazwa Hertha stanowi wariant imienia Nerthus, germańskiej bogini płodności z mitologii nordyckiej, co tworzy przypadkowe spiętrzenie symboliki, które przetrwało do dziś.

Początki były obiecujące sportowo: drużyna triumfowała w pierwszym finale mistrzostw Berlina w 1905 roku, a pięć lat później pokonała w meczu towarzyskim angielski Southend United, co w ówczesnym świecie zdominowanym przez angielski futbol uchodziło za niemałe osiągnięcie. Sukcesy na boisku nie szły jednak w parze z kondycją finansową. Na przełomie lat dwudziestych XX wieku robotnicza Hertha połączyła się z zamożnym Berliner Sport-Club, tworząc Hertha Berliner Sport-Club, związek wynikający z konieczności, nie ambicji.

Złota era i cień Trzeciej Rzeszy

Połączony klub odniósł największe sukcesy w swojej historii. Między 1926 a 1931 rokiem Hertha sześciokrotnie z rzędu docierała do finału mistrzostw Niemiec, ale tytuł zdobyła tylko dwukrotnie, w 1930 i 1931 roku. Sześć finałów z rzędu to wynik, który do dziś robi wrażenie i który trudno byłoby powtórzyć nawet największym bundesligowym potęgom.

Czytaj także: Real Madryt: historia klubu, który współtworzył piłkę nożną zanim zdążył ją wygrać

Po dojściu nazistów do władzy niemiecki futbol zreorganizowano w kilka lig najwyższego szczebla. Hertha nie potrafiła jednak przebić się w rozgrywkach ogólnokrajowych.

Powojenny chaos i mur, który dzielił kibiców

Po wojnie mocarstwa okupacyjne zdelegalizowały działalność licznych organizacji, w tym stowarzyszeń sportowych. Hertha odrodziła się pod nazwą SC Gesundbrunnen, by dopiero w 1949 roku powrócić do nazwy Hertha BSC. Już wtedy jednak podział Berlina i narastająca zimna wojna zaczęły wywierać presję na klub i jego społeczność.

Piłka nożna bardzo szybko stała się polem gry politycznej w podzielonym Berlinie.

Czytaj także: Ekstraklasa: historia, zasady i kulisy powstania najwyższej klasy polskiej piłki nożnej

Budowa muru w 1961 roku uderzyła w kibiców ze wschodniej części miasta szczególnie boleśnie. Kibice ze wschodniej części miasta byli strukturalnie odcięci od swojej drużyny przez niemal trzy dekady.

Bundesliga, długi i osiemnaście lat poza elitą

Hertha była jednym z założycieli Bundesligi w 1963 roku. Po dwóch sezonach opuściła ligę. Do rozgrywek wróciła w 1968 roku i przez kolejne lata budowała pozycję ulubionej drużyny zachodniego Berlina.

W 1979 roku Hertha po raz kolejny spadła z Bundesligi. Równolegle klub borykał się z zadłużeniem przekraczającym dziesięć milionów marek niemieckich. Kryzys finansowy zażegnano dzięki sprzedaży nieruchomości klubu oraz pozyskaniu nowego sponsora, skala problemu była na tyle poważna, że ratowanie majątku stało się warunkiem przetrwania instytucji. Do Bundesligi Hertha powróciła dopiero w 1997 roku, po osiemnastu latach nieobecności na najwyższym szczeblu. Dla klubu z ambicjami stołecznymi to nie tylko sportowa, ale i wizerunkowa katastrofa.

XXI wiek: między Ligą Europy a 2. Bundesligą

Nowe tysiąclecie przyniosło kolejne wahania. W sezonie 2008/2009 Hertha uplasowała się na czwartym miejscu w Bundeslidze i uzyskała prawo gry w zreformowanej Lidze Europy. Zaledwie rok później zajęła ostatnią pozycję w tabeli i wróciła do drugiej ligi. Powróciła do Bundesligi w 2011 roku, lecz w 2012 roku ponownie straciła miejsce w elicie, przegrywając baraże z Fortuną Düsseldorf. Rok później wywalczyła awans, triumfując w rozgrywkach 2. Bundesligi, i przez kolejne dziesięć sezonów utrzymywała się na pierwszym szczeblu. Po sezonie 2022/2023 spadła na drugi poziom rozgrywkowy.

Ten rytm awansów i degradacji nie jest przypadkowy, jest symptomem powtarzającego się wzorca: kiedy brakowało stabilności finansowej, wyniki sportowe podążały w dół, a kolejne kryzysy utrudniały budowę drużyny zdolnej do trwałego utrzymania się w Bundeslidze. Hertha nigdy nie wypracowała modelu, który odróżnia kluby regularnie grające w europejskich pucharach od tych oscylujących między ligami.

Hertha dziś

Od 1963 roku domowym stadionem Herthy jest Olympiastadion w Berlinie. W 2002 roku sekcje zawodowa, amatorska oraz drużyna do lat 19 zostały wydzielone do osobnego podmiotu prawnego, co miało uporządkować finanse i strukturę zarządzania. Tytularnym sponsorem klubu są niemieckie koleje państwowe. Hertha gra dziś w 2. Bundeslidze, ale jej historia, trofea i przydomek Stara Dama wciąż generują zainteresowanie nieproporcjonalne do aktualnej pozycji w tabeli, co jest zarówno siłą tej marki, jak i ciężarem oczekiwań, z którymi klub zmaga się od dekad.

Najczęściej zadawane pytania

Ile razy Hertha BSC zdobyła mistrzostwo Niemiec?

Klub sięgnął po tytuł mistrza Niemiec dwukrotnie, w 1930 i 1931 roku, po sześciu kolejnych finałach rozegranych w latach 1926–1931. To do dziś najświetniejszy rozdział w historii Starej Damy.

Dlaczego Hertha BSC tak często oscyluje między Bundesligą a drugą ligą?

Źródła wskazują na powtarzające się kryzysy finansowe: wielomilionowe zadłużenie, sprzedaż majątku i zależność od zewnętrznych sponsorów jako mechanizmów ratunkowych. Długa nieobecność poza Bundesligą po 1979 roku strukturalnie osłabiła klub w kluczowym okresie, gdy inne drużyny budowały stabilność. Wzorzec degradacji i awansów powtarza się regularnie, co sugeruje, że problem ma charakter systemowy, a nie wynika wyłącznie z chwilowego kryzysu sportowego.

Jaki wpływ miał podział Berlina na klub i jego kibiców?

Budowa muru berlińskiego w 1961 roku fizycznie odcięła kibiców ze wschodniej części miasta od stadionu na niemal trzy dekady. Kibice ze wschodniego Berlina nie mogli uczestniczyć w meczach, a utrzymanie więzi z klubem narażało ich na represje ze strony Stasi. Podział miasta odcisnął trwały ślad na zasięgu i sile społeczności kibicowskiej Herthy.

Źródło: Wikimedia Commons (Public domain)