Globalny wyścig o rezerwy strategiczne. Bezprecedensowa interwencja MAE

W odpowiedzi na paraliż żeglugi w Cieśninie Ormuz i wynikające z niego zakłócenia na rynku paliw, Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) podjęła 11 marca 2026 roku decyzję o uwolnieniu 400 mln baryłek ropy. Jak wskazuje Dominik Kopiński z Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), ta bezprecedensowa interwencja, stanowiąca równowartość około czterech dni globalnej produkcji, rzuca światło na nową architekturę bezpieczeństwa surowcowego świata, obejmującą już nie tylko paliwa, ale i metale krytyczne.

Ropa naftowa jako tarcza w dobie konfliktów

Izraelsko-amerykański atak na Iran potwierdził kluczową rolę strategicznych zapasów ropy. Stany Zjednoczone, dysponujące rezerwą 411 mln baryłek, co odpowiada 125 dniom importu netto, wniosą do wspólnej puli MAE 172 mln baryłek. Sytuacja w Europie pozostaje stabilna, a poziom zapasów we wszystkich kluczowych gospodarkach kontynentu przekracza wymagane przez MAE minimum 90 dni. Dominik Kopiński podkreśla, że Niemcy, Francja i Polska utrzymują odpowiednio 130, 117 i 121 dni pokrycia importu netto, podczas gdy Korea Południowa i Japonia, państwa praktycznie pozbawione własnego wydobycia i w znacznym stopniu uzależnione od importu ropy bliskowschodniej, utrzymują łączne rezerwy w wysokości odpowiednio 200 i 208 dni importu netto.

W znacznie trudniejszym położeniu znajdują się państwa azjatyckie spoza systemu MAE. Podczas gdy Chiny zabezpieczyły zapasy na poziomie 140–150 dni, kraje takie jak Indonezja, Filipiny czy Wietnam wykazują niebezpiecznie niską odporność na przerwy w dostawach, dysponując pokryciem importu na poziomie od 20 do 65 dni.

Project Vault i nowa era minerałów strategicznych

Bezpieczeństwo energetyczne przyszłości zależy od metali krytycznych, co wymusza na państwach Zachodu tworzenie mechanizmów rezerwowych analogicznych do tych naftowych. Na początku 2026 roku administracja USA ogłosiła „Project Vault”, mający stanowić największą w historii USA cywilną rezerwę minerałów strategicznych o wartości 12 mld USD. Dominik Kopiński wyjaśnia specyfikę nowych rozwiązań:

Model australijski nie opiera się na fizycznym magazynowaniu, lecz na zabezpieczaniu praw do surowców wydobywanych w kraju i ich odsprzedaży w sytuacji kryzysowej. 12 stycznia 2026 r. Australia ogłosiła z kolei utworzenie Critical Minerals Strategic Reserve o wartości 1,2 mld AUD, obejmującej w pierwszej kolejności antymon, gal i pierwiastki ziem rzadkich.

W Unii Europejskiej pod koniec 2025 roku zapowiedziano utworzenie EU Critical Raw Materials Centre, który ma koordynować wspólne zakupy i budowę strategicznych zapasów surowców kluczowych dla transformacji energetycznej.

Chińska dominacja w łańcuchach dostaw

Skuteczność zachodnich inicjatyw jest ograniczona przez potężną przewagę Chin, które od lat realizują długofalową strategię budowania bezpieczeństwa surowcowego. Pekin kontroluje obecnie niemal 92 proc. światowych zapasów miedzi, co wynika z faktu, że chińska gospodarka generuje blisko 60 proc. globalnego popytu na ten metal. Dominik Kopiński precyzuje skalę tej dominacji:

Chiny dysponują jednymi z największych zapasów metali strategicznych na świecie. […] Dominacja ta jest wynikiem długofalowej strategii budowania bezpieczeństwa surowcowego, w tym w wymiarze międzynarodowym. W latach 2000-2021 Chiny przeznaczyły niemal 54,7 mld EUR na finansowanie projektów górniczych w ponad 20 krajach rozwijających się, przede wszystkim w zakresie pozyskiwania kobaltu i miedzi, w pewnym stopniu także niklu i litu.

Obecne zapasy rudy żelaza w Chinach szacuje się na 142 mln ton, a kobaltu na ok. 10 tys. ton. Budowa zachodnich rezerw strategicznych w ramach projektów takich jak Project Vault jest zatem próbą zbalansowania wpływów Chin i zabezpieczenia łańcuchów dostaw niezbędnych do funkcjonowania nowoczesnych gospodarek w warunkach narastającej niepewności geopolitycznej.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy Polskiego Instytutu Ekonomicznego