Dymisja: co to znaczy, kto może ją złożyć i jakie są jej skutki

Słyszysz w wiadomościach, że minister złożył dymisję, albo czytasz, że prezes spółki podał się do dymisji. Co to właściwie oznacza i czy każdy z nas może złożyć dymisję? Odpowiedź jest prostsza, niż się wydaje, choć samo słowo niesie ze sobą sporo niuansów.

Najwazniejsze:

• Dymisja to formalna rezygnacja z zajmowanego stanowiska, najczęściej używana w kontekście urzędów, władzy i wysokich funkcji.
• Złożyć dymisję może zarówno polityk, jak i prezes firmy czy każdy pracownik, choć w języku potocznym to słowo kojarzy się głównie ze światem polityki.
• Przyjęcie dymisji zależy od organu lub osoby uprawnionej do jej przyjęcia, co oznacza, że sama rezygnacja nie zawsze skutkuje natychmiastowym odejściem.
• Dymisja różni się od zwolnienia: to zawsze dobrowolna decyzja osoby rezygnującej, a nie decyzja pracodawcy czy przełożonego.

Co to jest dymisja

Dymisja to po prostu formalne zrzeczenie się stanowiska lub funkcji. Osoba, która składa dymisję, sama rezygnuje z pełnionej roli. Nie jest to więc ani zwolnienie, ani odwołanie, lecz własna decyzja tej osoby.

Słowo pochodzi z języka niemieckiego i francuskiego, a jego rdzeniem jest pojęcie „zwolnienia” lub „odprawienia”. W polszczyźnie ugruntowało się jako termin używany przede wszystkim wobec osób piastujących ważne stanowiska: ministrów, premierów, prezydentów, prezesów spółek, dyrektorów instytucji publicznych.

W języku codziennym mówimy raczej, że ktoś „rezygnuje z pracy” albo „wypowiada umowę”. Kiedy jednak chodzi o funkcję o charakterze publicznym lub szczególnym znaczeniu, używamy właśnie słowa „dymisja”. To nie przypadek: dymisja ma wymiar formalny i symboliczny, który zwykłe wypowiedzenie umowy o pracę za sobą nie niesie.

Kto może złożyć dymisję

Formalnie dymisję może złożyć każdy, kto piastuje jakieś stanowisko. Jednak w praktyce pojęcie to odnosi się do kilku wyraźnych grup.

Pierwsza z nich to politycy: ministrowie, premier, prezydent, posłowie, senatorowie, wójtowie, burmistrzowie. W ich przypadku dymisja to odejście z urzędu, który sprawuje się z wyboru lub powołania. Procedura przyjęcia takiej dymisji jest zwykle uregulowana przepisami prawa, a samo złożenie rezygnacji nie oznacza automatycznego zaprzestania pełnienia obowiązków.

Druga grupa to menedżerowie i osoby zarządzające firmami: prezesi, członkowie zarządów, dyrektorzy. Oni składają rezygnację z funkcji, którą pełnią na podstawie powołania przez radę nadzorczą, walne zgromadzenie lub inny organ. Tutaj też obowiązują określone procedury.

Wreszcie każdy pracownik ma prawo zrezygnować z pracy, co w rozumieniu prawa pracy jest po prostu wypowiedzeniem umowy. Choć potocznie możemy powiedzieć, że „złożył dymisję”, to w sensie prawnym to wypowiedzenie, a nie dymisja w ścisłym znaczeniu.

Różnica między dymisją, odwołaniem i zwolnieniem

Te trzy pojęcia łatwo pomylić, bo każde z nich oznacza zakończenie pełnienia jakiejś roli. Różnica tkwi jednak w tym, kto podejmuje decyzję.

• Dymisja: decyzja należy do osoby rezygnującej. To ona inicjuje odejście.
• Odwołanie: decyzja należy do organu, który kogoś powołał. Odwołany nie miał wpływu na tę decyzję lub miał go niewiele.
• Zwolnienie: w kontekście prawa pracy to decyzja pracodawcy o rozwiązaniu umowy z pracownikiem.

Polityk może zostać odwołany przez przełożonego albo sam złożyć dymisję. Prezes firmy może zostać odwołany przez radę nadzorczą albo sam zrezygnować z funkcji. Pracownik może zostać zwolniony przez szefa albo sam wypowiedzieć umowę. Kiedy decyzja wychodzi od samej zainteresowanej osoby, mówimy o dymisji lub rezygnacji.

Jak wygląda procedura przyjęcia dymisji

Złożenie dymisji to jedno, a jej przyjęcie to drugie. W przypadku polityków i urzędników dymisja musi zostać przyjęta przez odpowiedni organ. Dopóki tak się nie stanie, dana osoba formalnie nadal pełni swoje obowiązki, choć bywa, że są one ograniczone do tzw. funkcji bieżących, czyli zarządzania sprawami pilnymi i nieodkładalnymi.

W spółkach prawa handlowego rezygnacja członka zarządu wymaga złożenia odpowiedniego oświadczenia wobec właściwego organu spółki. Przepisy regulują też kwestię, od kiedy taka rezygnacja jest skuteczna, żeby nie dopuścić do sytuacji, w której firma zostaje bez zarządu.

W przypadku zwykłego pracownika rezygnacja jest skuteczna po upływie okresu wypowiedzenia, chyba że obie strony umówią się inaczej i skrócą ten czas lub pracownik zostanie zwolniony z obowiązku świadczenia pracy.

Dymisja wymuszona a dobrowolna

W praktyce dymisja bywa dobrowolna lub wymuszona, choć formalnie zawsze wychodzi od samej zainteresowanej osoby. Dobrowolna to taka, gdy ktoś sam uznaje, że czas odejść, bo na przykład nie zgadza się z kierunkiem działania rządu czy rady nadzorczej, albo chce zająć się czymś innym.

Wymuszona to z kolei sytuacja, gdy presja zewnętrzna, utrata zaufania, skandal lub zagrożenie odwołaniem sprawiają, że osoba sama składa rezygnację, zanim zostanie odwołana. W mediach ten drugi typ pojawia się najczęściej i nierzadko wywołuje spore emocje.

Z punktu widzenia skutków prawnych obie są równoważne. Różnią się jednak znaczeniem politycznym i symbolicznym, a niekiedy też konsekwencjami finansowymi, bo kontrakt menedżerski może przewidywać inne warunki rozliczenia w zależności od tego, czy odejście było dobrowolne, czy wymuszone.

Skutki dymisji dla samej osoby rezygnującej

Osoba, która składa dymisję, traci stanowisko i związane z nim uprawnienia, ale może zachować pewne przywileje wynikające z wcześniej zawartych umów. Menedżerowie bywają uprawnieni do odprawy, choć jej wysokość i warunki zależą od zapisów kontraktowych.

W sferze publicznej były minister czy premier może wrócić do innej roli politycznej lub zawodowej. Samo złożenie dymisji nie zamyka drogi do dalszej kariery, a niekiedy wręcz bywa postrzegane jako gest odpowiedzialności, który poprawia wizerunek danej osoby.

Pracownik, który sam odejdzie z pracy, traci prawo do zasiłku dla bezrobotnych przez określony czas od rozwiązania umowy. To istotna różnica względem osoby zwolnionej przez pracodawcę, która zwykle może ubiegać się o zasiłek niemal od razu po utracie zatrudnienia.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się dymisja od zwolnienia?

Dymisja to dobrowolna rezygnacja osoby piastującej stanowisko. Zwolnienie to decyzja pracodawcy o rozwiązaniu umowy z pracownikiem.

Czy złożenie dymisji oznacza natychmiastowe odejście ze stanowiska?

Nie zawsze. W przypadku polityków i urzędników dymisja musi zostać przyjęta przez właściwy organ. Dopóki tak się nie stanie, dana osoba formalnie nadal pełni obowiązki.

Czy pracownik, który sam odchodzi z pracy, dostanie zasiłek dla bezrobotnych?

Co do zasady osoba, która sama rozwiązała umowę, musi odczekać określony czas, zanim będzie mogła ubiegać się o zasiłek dla bezrobotnych. Osoba zwolniona przez pracodawcę może wnioskować o zasiłek szybciej.

Czy dymisja i rezygnacja to to samo?

W praktyce tak: oba pojęcia oznaczają dobrowolne zrzeczenie się stanowiska. Słowo 'dymisja’ jest bardziej formalne i kojarzy się z funkcjami publicznymi lub wysokimi stanowiskami, 'rezygnacja’ bywa używana szerzej.

Fot. MART PRODUCTION / Pexels