Demografia w Polsce. Które regiony starzeją się najszybciej?

Polska starzeje się w nierównym tempie, a ogólnokrajowe statystyki maskują głębokie różnice regionalne. Jak wynika z najnowszej analizy Dominiki Prudło z Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), starość demograficzna staje się zjawiskiem silnie spolaryzowanym, które najmocniej uderza w gminy dotknięte depopulacją. Podczas gdy regiony peryferyjne wyludniają się, gminy wokół metropolii przyciągają młodych, pogłębiając terytorialne nierówności.

Regionalna mapa starości: Świętokrzyskie na czele

Proces starzenia się ludności jest ściśle powiązany z geografią i migracjami. W skali kraju w 2024 roku osoby w wieku 65+ stanowiły 20,6 proc. populacji, jednak rozkład ten jest skrajnie zróżnicowany. Najtrudniejsza sytuacja panuje w województwie świętokrzyskim, gdzie aż 61,8 proc. gmin należy do grupy 25 proc. „najstarszych” jednostek w Polsce.

Dominika Prudło z Polskiego Instytutu Ekonomicznego wskazuje na regiony o najwyższej dynamice starzenia:

Wysokie wartości odnotowano również w województwach lubelskim (45,5 proc.) oraz dolnośląskim (40,8 proc.). Z kolei w województwie wielkopolskim tylko 7,5 proc. gmin znajduje się w tej klasie, a w województwie pomorskim ponad połowa gmin należy do dolnego kwartyla, co wskazuje na relatywnie młodszą strukturę wiekową.

Dubicze Cerkiewne symbolem peryferyjnej starości

Obecnie w 161 polskich gminach udział seniorów przekracza już 25 proc. ogółu mieszkańców. Rekordzistą pod tym względem jest gmina Dubicze Cerkiewne w województwie podlaskim, gdzie osoby powyżej 65. roku życia stanowią aż 36,4 proc. populacji. To jaskrawy przykład koncentracji starości w gminach peryferyjnych, charakteryzujących się utrudnionym dostępem do transportu i usług.

Zupełnie inny obraz wyłania się z tzw. obwarzanków, czyli gmin suburbanizujących się wokół dużych ośrodków miejskich. Napływ osób w wieku produkcyjnym do gmin otaczających Warszawę, Poznań, Wrocław czy Trójmiasto skutecznie odmładza ich strukturę wiekową. Najmłodszymi jednostkami w kraju są obecnie podpoznańskie gminy Kleszczew (9,6 proc. seniorów) oraz Komorniki (10,3 proc.).

Presja na samorządy i nierówności terytorialne

Postępująca polaryzacja demograficzna stanie się w najbliższych dekadach jednym z największych wyzwań dla lokalnych finansów. Gminy o najstarszej strukturze wiekowej będą musiały zmierzyć się z drastycznym wzrostem zapotrzebowania na opiekę długoterminową i usługi zdrowotne przy jednoczesnym spadku dochodów z podatków od osób pracujących.

Dominika Prudło ostrzega przed pogłębianiem się różnic między regionami:

Skutki starzenia nie będą rozłożone równomiernie. W konsekwencji starzenie demograficzne stanie się jednym z czynników wzmacniających nierówności terytorialne oraz wyzwaniem dla lokalnych systemów usług publicznych i finansów samorządowych.

Wzrost liczby osób starszych do poziomu 32,6 proc. w skali kraju do 2060 roku (według prognoz GUS) oznacza, że samorządy, które już dziś znajdują się w trudnej sytuacji, będą musiały całkowicie zredefiniować swoje strategie rozwoju, by uniknąć paraliżu usług publicznych i zapaści finansowej.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy Polskiego Instytutu Ekonomicznego