Budżet na naukę: Nominalny wzrost, w rzeczywistości stagnacja

Budżet na naukę i szkolnictwo wyższe w 2026 roku wyniesie 44,26 mld zł – o 1 mld zł więcej niż w 2025 roku – wynika z projektu ustawy budżetowej. Jednak prezes PAN ostrzega, że po uwzględnieniu inflacji to stagnacja (1,02% PKB), uzależniająca Polskę od importu technologii. Apel NCN o dodatkowe 400 mln zł podkreśla ryzyko utraty talentów. Czy Polska inwestuje w przyszłość?

Budżet nauki

Projekt budżetu na 2026 rok przewiduje 44,26 mld zł na naukę i szkolnictwo wyższe – 41,12 mld zł na zarządzanie systemem, w tym kształcenie studentów i doktorantów, oraz 3,14 mld zł na badania aplikacyjne. To wzrost o 1 mld zł r/r, ale po inflacji – brak realnego przyrostu, z udziałem 1,02% PKB (spadek z 1,27% w 2005 roku).

Przyszłoroczny budżet nauki będzie nominalnie nieco większy, ale biorąc pod uwagę inflację, stoimy w miejscu.

– mówi prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk.

Średnia UE to 2,3% PKB, z liderami jak Belgia (3,4%). Polska na 19. miejscu w UE z 0,4% wydatków publicznych na B+R.

400 mln zł więcej lub ryzyko dla innowacji

Rada NCN apeluje o dodatkowe 400 mln zł w 2026 roku, by utrzymać granty na poziomie 10–25% sukcesu. Bez tego – ograniczenie konkursów, utrata talentów, osłabienie doktoratów i B+R. Apel poparły instytucje naukowe, podkreślając, że NCN to „tlen nauki”.

Ograniczanie wydatków na naukę jest podcinaniem gałęzi, na której siedzimy.

– podkreśla prof. Marek Konarzewski, prezes PAN.

Brak inwestycji w B+R (1,56% PKB w 2023) hamuje rozwój – Polska importuje technologie, tracąc suwerenność.

Obronność vs. nauka: 200,1 mld zł na armię

Budżet na obronność 2026: 200,1 mld zł (4,81% PKB), wzrost o 13,5 mld zł r/r. MON planuje 50% wydatków w kraju, ale raport Klubu Przemysłowego Bezpieczeństwa Narodowego wskazuje, że 1/3 firm zbrojeniowych nie korzysta z funduszy z powodu niskiego B+R.

Wydatki zbrojeniowe to przykład – większość technologii jest spoza Polski, choć mogłaby być opracowana tu.

– mówi prof. Marek Konarzewski, prezes PAN.

Niski poziom B+R (1,56% PKB vs. 2,3% UE) ogranicza innowacje w obronie i gospodarce.

Przyszłość: Rewizja budżetu czy stagnacja?

Apel NCN o 400 mln zł i wzrost z PKB to szansa na rozwój. Bez zmian – utrata talentów i pozycji w Europie. Polska musi inwestować w naukę, by konkurować technologią, nie tanią siłą roboczą.

Czy rząd zwiększy nakłady? Stagnacja (1,02% PKB) grozi zależnością od importu – apel naukowców to wezwanie do działania.